ნიჰონიუმი

ქიმიური ელემენტი
ნიჰონიუმი
113Nh
[286]
5f14 6d10 7s2 7p1

ნიჰონიუმი[1] (ლათ. Nihonium; ქიმიური სიმბოლო — ), უნუნტრიუმი (ლათ. Ununtrium; ქიმიური სიმბოლო — ), ეკა-თალიუმი (Eka-thalium) — ელემენტთა პერიოდული სისტემის მეშვიდე პერიოდის, მეცამეტე ჯგუფის (მოძველებული კლასიფიკაციით — მესამე ჯგუფის მთავარი ქვეჯგუფის, IIIა) ხელოვნურად მიღებული რადიოაქტიური ქიმიური ელემენტი. მისი ატომური ნომერია — 113, tდნ — 430 °C, tდუღ — 1130 °C, სიმკვრივე — 16 გ/სმ3. ელემენტის ნახევრად დაშლის პერიოდია 20 წამი. ნიჰონიუმს მარტივად ელემენტ 113-ის სახელითაც მოიხსენიებენ. როგორც ცნობილია ელემენტი 2003 წელს რუსეთში ქალაქ დუბნაში აღმოაჩინეს. 2015 წლის დეკემბერში თეორიული და გამოყენებითი ქიმიის საერთაშორისო კავშირიმა (IUPAC) და თეორიული და გამოყენებითი ფიზიკის საერთაშორისო კავშირმა (IUPAP) ქიმიური ელემენტი ოფიციალურად აღიარა და პერიოდულობის სისტემაში ადგილი მიუჩინა.[2]

ნიჰონიუმი, 113Nh
ზოგადი თვისებები
მასური რიცხვი 286
ნიჰონიუმი პერიოდულ სისტემაში
წყალბადი ჰელიუმი
ლითიუმი ბერილიუმი ბორი ნახშირბადი აზოტი ჟანგბადი ფთორი ნეონი
ნატრიუმი მაგნიუმი ალუმინი სილიციუმი ფოსფორი გოგირდი ქლორი არგონი
კალიუმი კალციუმი სკანდიუმი ტიტანი ვანადიუმი ქრომი მანგანუმი რკინა კობალტი ნიკელი სპილენძი თუთია გალიუმი გერმანიუმი დარიშხანი სელენი ბრომი კრიპტონი
რუბიდიუმი სტრონციუმი იტრიუმი ცირკონიუმი ნიობიუმი მოლიბდენი ტექნეციუმი რუთენიუმი როდიუმი პალადიუმი ვერცხლი კადმიუმი ინდიუმი კალა სტიბიუმი ტელური იოდი ქსენონი
ცეზიუმი ბარიუმი ლანთანი ცერიუმი პრაზეოდიმი ნეოდიმი პრომეთიუმი სამარიუმი ევროპიუმი გადოლინიუმი ტერბიუმი დისპროზიუმი ჰოლმიუმი ერბიუმი თულიუმი იტერბიუმი ლუტეციუმი ჰაფნიუმი ტანტალი ვოლფრამი რენიუმი ოსმიუმი ირიდიუმი პლატინა ოქრო ვერცხლისწყალი თალიუმი ტყვია ბისმუტი პოლონიუმი ასტატი რადონი
ფრანციუმი რადიუმი აქტინიუმი თორიუმი პროტაქტინიუმი ურანი (ელემენტი) ნეპტუნიუმი პლუტონიუმი ამერიციუმი კიურიუმი ბერკელიუმი კალიფორნიუმი აინშტაინიუმი ფერმიუმი მენდელევიუმი ნობელიუმი ლოურენსიუმი რეზერფორდიუმი დუბნიუმი სიბორგიუმი ბორიუმი ჰასიუმი მეიტნერიუმი დარმშტადტიუმი რენტგენიუმი კოპერნიციუმი ნიჰონიუმი ფლეროვიუმი მოსკოვიუმი ლივერმორიუმი ტენესინი ოგანესონი
Tl

Nh

(Uhs)
კოპერნიციუმინიჰონიუმიფლეროვიუმი
ატომური ნომერი (Z) 113
ჯგუფი 13
პერიოდი 7 პერიოდი
ბლოკი p-ბლოკი
ელექტრონული კონფიგურაცია [Rn] 5f14 6d10 7s2 7p1
ელექტრონი გარსზე 2, 8, 18, 32, 32, 18, 3
ელემენტის ატომის სქემა
ფიზიკური თვისებები
აგრეგეგატული მდგომ. ნსპ-ში მყარი სხეული
დნობის
ტემპერატურა
430 °C ​(700 K, ​​810 °F)
დუღილის
ტემპერატურა
1130 °C ​(1430 K, ​​2070 °F)
სიმკვრივე (ო.ტ.) 16 გ/სმ3
დნობის კუთ. სითბო 7.61 კჯ/მოლი
აორთქ. კუთ. სითბო 130 კჯ/მოლი
ატომის თვისებები
ჟანგვის ხარისხი (−1), (+1), (+3), (+5)
ელექტროდული პოტენციალი
იონიზაციის ენერგია
  • 1: 704.9 კჯ/მოლ
  • 2: 2240 კჯ/მოლ
  • 3: 3020 კჯ/მოლ
ატომის რადიუსი ემპირიული: 170 პმ
კოვალენტური რადიუსი (rcov) 172–180 პმ
სხვა თვისებები
ბუნებაში გვხვდება სინთეზირების შედეგად
მესრის სტრუქტურა მჭიდრო ჰექსაგონალური
CAS ნომერი 54084-70-7
ისტორია
სახელწოდება მომდინარეობს After Japan (Nihon in Japanese)
აღმომჩენია

Riken (Japan, first undisputed claim 2004)

JINR (Russia) and Livermore (US, first announcement 2003)
ნიჰონიუმის მთავარი იზოტოპები
იზო­ტოპი გავრცე­ლება­დობა ნახევ.
დაშლა
(t1/2)
რადიო.
დაშლა
პრო­დუქტი
278Nh სინთ 1.4 მწმ α 274Rg
282Nh სინთ 61 მწმ α 278Rg
283Nh სინთ 123 მწმ α 279Rg
284Nh სინთ 0.90 წამ α 280Rg
ε 284Cn
285Nh სინთ 2.1 წამ α 281Rg
სდ
286Nh სინთ 9.5 წამ α 282Rg
287Nh სინთ 5.5 წამ? α 283Rg
290Nh სინთ 2 წამ? α 286Rg

რესურსები ინტერნეტში

რედაქტირება
  1. ნიჰონიუმი — ტექნიკური ლექსიკონი
  2. IUPAC. (2015) ელემენტ 113, 115, 117 და118ის აღმოჩენა და აღიარება. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2015-12-31. ციტირების თარიღი: 2016-01-04.