დუბნიუმი / Dubnium (Db)
ელემენტის რიგითი ნომერი 105
მარტივი ნივთიერების ვიზუალური აღწერა არ არის ცნობილი, სავარაუდოდ მოვერცხლისფრო თეთრი ლითონი
ატომის თვისებები
ატომური მასა
(მოლური მასა)
268 მდრადი იზოტოპის მ. ა. ე. (/მოლი)
ატომის რადიუსი 139 პმ
იონიზაციის ენერგია
(პირველი ელექტრონი)
1) 665 2) 1547 3) 2378 კჯ/მოლი (ევ)
ელექტრონული კონფიგურაცია [Rn] 5f14 6d3 7s2
ქიმიური თვისებები
კოვალენტური რადიუსი 149 პმ
იონური რადიუსი პმ
ელექტროუარყოფითობა
(პოლინგის თანახმად)
ელექტროდული პოტენციალი
ჟანგვის ხარისხი +3, +4, +5
მარტივი ნივთიერებების თერმოდინამიკური თვისებები
ნივთიერების სიმკვრივე 29.3 /სმ³
ხვედრითი თბოტევადობა /(·მოლი)
თბოგამტარობა ვტ/(·კ)
დნობის ტემპერატურა
დნობის სითბო კჯ/მოლი
დუღილის ტემპერატურა
აორთქლების სითბო კჯ/მოლი
მოლური მოცულობა სმ³/მოლი
მარტივი ნივთიერების კრისტალური მესერი
მესრის სტრუქტურა ჰექსაგონალური
მესრის პერიოდი Å
შეფარდება n/
დებაის ტემპერატურა
105 Db
268 [Rn] 5f14 6d3 7s2
დუბნიუმი

დუბნიუმი (Db), 105-ე ელემენტი 1997 წლამდე სსრკ-ში და რუსეთში ცნობილი იყო როგორც ნილსბორიუმი (Ns) 

დუბნიუმის ატომის სქემა

ისტორიარედაქტირება

105-ე ელემენტი პირველად ამაჩქარებელში მიღებულ იქნა ქალაქ დუბნაში 1970 წელს გიორგი ფლიოროვის ჯგუფის მიერ 243Am-ის ბირთვების დაბომბვით 22Ne-ის[1] იონებით და მათგან დამოუკიდებლად ბერკლიში (აშშ-ში) რეაქციით 249Cf + 15N260Db + 4n.[2] თეორიული და გამოყენებითი ქიმიის საერთაშორისო კავშირის სამუშაო ჯგუფმა 1993 წელს დაასკვნა, რომ 105-ე ელემენტის აღმოჩენის პატივი გაყოფილი უნდა იყოს დუბნისა და ბერკლის ჯგუფებს შორის.[3]

სახელწოდების წარმომავლობარედაქტირება

საბჭოთა მეცნიერებმა წამოაყენეს წინადადება ახალი ელემენტისათვის დაერქვათ სახელწოდება - ნილსბორიუმი (Ns) ნილს ბორის საპატივცემლოდ[4], ამერიკელებმა — ჰანიუმი (Ha), ოტო ჰანის საპატივცემლოდ, ურანის სპონტანური დაშლის აღმოჩენის ერთ ერთი ავტორისა[2]. 1994 წელს თეორიული და გამოყენებითი ქიმიის საერთაშორისო კავშირის კომისიამ წამოაყენა სახელწოდება ჟოლიოტიუმი (Jl), ჟოლიო-კიურის საპატივცემლოდ[5]; აქამდე ელემენტს ოფიციალურად ეწოდებოდა ლათინურად მისი რიცხობრივი აბრევიატურა  — უნნილპენტიუმი (Unp), ანუ უბრალოდ 105. სიმბოლების Ns, На, Jl ნახვა სხვა და სხვა წლებში გამოცემულ ელემენტების ცხრილებში შეიძლებოდა. თეორიული და გამოყენებითი ქიმიის საერთაშორისო კავშირის საბოლოო გადაწყვეტილებით 1997 წელს ელემენტს ეწოდა დუბნიუმი — რუსეთის ბირთვული ფიზიკის კვლევთი ცენტრის საპატივცემლოდ[6].

ცნობილი იზოტოპებირედაქტირება

  მთავარი სტატია: დუბნიუმის იზოტოპები.
იზოტოპი მასა ნახევარდაშლის პერიოდი[7] დაშლის ტიპი
255Db 255   წმ α-დაშლა 251Lr (80 %);
სპონტანური დაყოფა
256Db 256   წმ α-დაშლა 252Lr (64 %);
β-დაშლა в 256Rf (36 %);
სპონტანური დაყოფა (0,02 %)
257Db 257   წმ α-დაშლა в 253Lr
258Db 258 4,0 ± 1,0 წმ α-დაშლა 254Lr (67 %);
β-დაშლა 258Rf
259Db 259 0,51 ± 0,16 წმ α-დაშლა 255Lr
260Db 260 1,52 ± 0,13 წმ α-დაშლა 256Lr
261Db 261 1,8 ± 0,4 წმ α-დაშლა 257Lr
262Db 262 35 ± 5 წმ α-დაშლა 258Lr (67 %);
სპონტანური დაყოფა
263Db 263   წმ სპონტანური დაყოფა (55 %);
α-დაშლა 259Lr (41 %);
β-დაშლა 263Rf (3 %)
267Db 267   წთ. სპონტანური დაყოფა
268Db 268   სთ. სპონტანური დაყოფა


რესურსები ინტერნეტშირედაქტირება

სქოლიორედაქტირება

  1. G. N. Flerov et al. On the synthesis of element 105. — 1970. — Т. 160. — № 1. — გვ. 181-192.
  2. 2.0 2.1 Albert Ghiorso et al. New Element Hahnium, Atomic Number 105 // Physical Review Letters. — 1970. —  Physical Review Letters. — Т. 24. — № 26. — გვ. 1498 - 1503.
  3. R. C. Barber et al. Discovery of the transfermium elements. — 1993. — Т. 65. — № 8. — გვ. 1757-1814.
  4. იხ., მაგალითად, G. N. Flerov and G. M. Ter-Akopian {{{სათაური}}}. — 1987. — Т. 19. — გვ. 197-239.
  5. Commission on Nomenclature of Inorganic Chemistry {{{სათაური}}}. — 1994. — Т. 66. — № 12. — გვ. 2419-2421.
  6. Commission on Nomenclature of Inorganic Chemistry {{{სათაური}}}. — 1997. — Т. 69. — № 12. — გვ. 2471-2473.
  7. Nudat 2.3