ნეპტუნიუმი
93 Np
[237]
5f4 6d1 7s2

ნეპტუნი — პერიოდული სისტემის ქიმიური ელემენტი ატომური ნომერია; აღინიშნება სიმბოლოთი Np, მიეკუთვნება აქტინოიდების ჯგუფს. ის პირველი ტრანსურანული ელემენტია, დედამიწაზე ის არ გვხვდება, და ხელოვნურად იქნა მიღებული ურანისაგან ბირთვული რეაქციის საშუალებით.

ნეპტუნიუმი, 93Np
Np sphere.jpg
ზოგადი თვისებები
ელემენტის ფერი მოვერცხლისფრო-თეთრი
სტაბ. იზოტ. ატ. მასის ნომერი
ატომური მასა
(მოლური მასა)
[237]

237,048
ნეპტუნიუმი პერიოდულ სისტემაში
წყალბადი ჰელიუმი
ლითიუმი ბერილიუმი ბორი ნახშირბადი აზოტი ჟანგბადი ფთორი ნეონი
ნატრიუმი მაგნიუმი ალუმინი სიცილიუმი ფოსფორი გოგირდი ქლორი არგონი
კალიუმი კალციუმი სკანდიუმი ტიტანი ვანადიუმი ქრომი მანგანუმი რკინა კობალტი ნიკელი სპილენძი თუთია გალიუმი გერმანიუმი დარიშხანი სელენიუმი ბრომი კრიპტონი
რუბიდიუმი სტრონციუმი იტრიუმი ცირკონიუმი ნიობიუმი მოლიბდენი ტექნეციუმი რუთენიუმი როდიუმი პალადიუმი ვერცხლი კადმიუმი ინდიუმი კალა სტიბიუმი ტელური იოდი ქსენონი
ცეზიუმი ბარიუმი ლანთანი ცერიუმი პრაზეოდიმიუმი ნეოდიმიუმი პრომეთიუმი სამარიუმი ევროპიუმი გადოლიმიუმი ტერბიუმი დისპროზიუმი ჰოლმიუმი ერბიუმი თულიუმი იტერბიუმი ლუტეციუმი ჰაფნიუმი ტანტალი ვოლფრამი რენიუმი ოემიუმი ირიდიუმი პლატინა ოქრო Mercury (element) თალიუმი ტყვია ბისმუტი პოლონიუმი ასტატი რადონი
ფრანციუმი რადიუმი აქტინიუმი თორიუმი პროტაქტინიუმი ურანი (ელემენტი) ნეპტუნიუმი პლუტონიუმი ამერიციუმი კიურიუმი ბერკელიუმი კალიფორნიუმი აინშტაინიუმი ფერმიუმი მენდელევიუმი ნობელიუმი ლოურენსიუმი რეზერფორდიუმი დუბნიუმი სიბორგიუმი ბორიუმი ჰასიუმი მეიტნერიუმი დარმშტადტიუმი რენტგენიუმი კოპერნიციუმი ნიჰონიუმი ფლეროვიუმი მოსკოვიუმი ლივერმორიუმი ტენესიუმი ოგანესონი
Pm

Np

(Uqt)
ურანინეპტუნიუმიპლუტონიუმი
ატომური ნომერი (Z) 93
ჯგუფი (აქტინოიდები)
პერიოდი პერიოდი 7
ბლოკი f-ბლოკი
ელექტრონული კონფიგურაცია [Rn] 5f4 6d1 7s2
ელექტრონი გარსზე 2, 8, 18, 32, 22, 9, 2
ელემენტის ატომის სქემა
Electron shell 093 Neptunium.svg
ფიზიკური თვისებები
აგრეგეგატული მდგომ. ნსპ-ში მყარი სხეული
დნობის
ტემპერატურა
639±3 °C ​(912±3 K, ​​1182±5 °F)
დუღილის
ტემპერატურა
4174 °C ​(4447 K, ​​7545 °F)
სიმკვრივე (ო.ტ.) 20,45 გრ/სმ3
მოლური მოცულობა 21,1 სმ3/მოლი
დნობის კუთ. სითბო 5,19 კჯ/მოლი
აორთქ. კუთ. სითბო 336 კჯ/მოლი
მოლური თბოტევადობა 29,46 ჯ/(მოლი·K)
ნაჯერი ორთქლის წნევა
P (პა) 1 10 100 1 k 10 k 100 k
T (K)-ზე 2194 2437
ატომის თვისებები
ჟანგვის ხარისხი +2, +3, +4, +5, +6, +7 (an amphoteric oxide)
ელექტროდული პოტენციალი Np←Np4+ −1,30
Np←Np3+ −1,79
ელექტრო­უარყოფითობა პოლინგის სკალა: 1,36
იონიზაციის ენერგია
  • 1: 604,5 კჯ/მოლ
ატომის რადიუსი ემპირიული: 155 პმ
კოვალენტური რადიუსი (rcov) 190±1 პმ
იონური
რადიუსი
(rion)
(+4e) 95 (+3e) 110 პმ
მოლური მოცულობა 21,1 სმ3/მოლ
Neptunium spectrum visible.png
ნეპტუნიუმის სპექტრალური ზოლები
სხვა თვისებები
მესრის სტრუქტურა ორთორომბული
Orthorhombic.svg
მესრის პერიოდი 4,887 Å
თერმული გაფართოება 6,3 µმ/(მ·K) (at 25 °C)
ხვედრითი თბოტევადობა 29,62 /(K·მოლ)
ელექტრული წინაღობა 1,220 Ω·m (at 20 °C)
მაგნეტიზმი პარამაგნეტიკი
CAS ნომერი 7439-99-8
ისტორია
აღმოჩენილია Edwin McMillan and Philip H. Abelson (1940)
ნეპტუნიუმის მთავარი იზოტოპები
იზო­ტოპი გავრცე­ლება­დობა ნახევ.
დაშლა
(t1/2)
რადიო.
დაშლა
პრო­დუქტი
235Np syn 396,1 d α 231Pa
ε 235U
236Np syn 1,54×105 y ε 236U
β 236Pu
α 232Pa
237Np trace 2,144×106 y α 233Pa
239Np trace 2,356 d β 239Pu

ისტორიარედაქტირება

ატომის ბირთვის დაშლის თეორიის მიღებამდე, რომელმაც დაასაბუთა სინთეზირებული ხოლო მოგვიანებით რეალურად ასეთი ელემენტის არსებობა, სამჯერ იქნა განცხადებული 93-ე ელემენტის აღმოჩენა რომელიც აღმოჩნდა შეცდომა: აუსონიუმი (Ausonium) იტალიაში (ენრიკო ფერმი) და ბოჰემიუმი (Bohemium) ჩეხოსლოვაკიაში 1934 წ. და სექვანიუმი (Sequanium) რუმინეთში 1939 წ.

ნეპტუნიუმი პირველად მიღებულ იქნა ედვინ მატისონ მაკმილანის და ფილიპ ჰაუგე აბელსონის მიერ 1940 წელს.

სინთეზის რეაქცია: 238U(n,γ)239U(β)239Np.

სახელწოდების წარმომავლობარედაქტირება

ნეპტუნიუმის სახელი მოდის პლანეტა ნეპტუნის სახელწოდებიდან.

ბუნებაშირედაქტირება

ნეპტუნიუმის ბუნებრივ წყაროებს არავითარი პრაქტიკული მნიშვნელობა არ ააქვს. ნეპტუნიუმს მიიღებენ ურანის დიდი ხნით დასხივების პროდუქტებიდან ბირთვულ რეაქტორებში როგორც პლუტონიუმის მიღების თანაური პროდუქტი.

მიღებარედაქტირება

ნეპტუნიუმს იღებენ ნეპტუნიუმის ფტორიდის აღდგენით ბარიუმის ორთქლით 1600 К ტემპერატურაზე:

 

თვისებებირედაქტირება

ელემენტალური ნეპტუნიუმი — ჭედადი, შედარებით რბილი ლითონია მოვერცხლისფრო ბზინვარებით.

ნაერთებში ავლენს +2-დან +7-მდე ჟანგვის ხარისხს. ხსნარებში ნეპტუნიუმი წარმოქმნის იონებს Np3+, Np4+, NpO2+, NpO22+ და NpO53−.

ნეპტუნიუმის იონებს აქვთ მიდრეკილებაჰიდროლიზისაკენ და კომპლექსწარმოქმნისკენ.

იზოტოპებირედაქტირება

ნეპტუნიუმის ზოგიერთი იზოტოპის რადიოაქტიური თვისებები:

მასური რიცხვი ნახევარდაშლის პერიოდი დაშლის ტიპი
231 50 წთ. α
232 13 წთ. ელექტრ. მიტაცება
233 35 წთ α (1 %), ელექტრონ. მიტაცებაт (99 %)
234 4,4 დღე α (1 %), ელექტრონ. მიტაცება (99 %)
235 410 დღე β+ (1 %), ელექტრონ. მიტაცება (99 %)
236 5000 წელი α
237 2,20×106 წელი α
238 2,1 დღე β
239 2,33 დღე β
240 7,3 წთ. β
241 16 წთ. β

გამოყენებარედაქტირება

გამოიყენება პლუტონიუმის მისაღებად.

ფიზიოლოგიური ქმედებარედაქტირება

რადიოაქტიური დაშლისას ნეპტუნიუმი უშვებს მაღალენერგეტიკულ α-ნაწილაკებს და საშუალო ენერგიის β-ნაწილაკებს. ნეპტუნიუმის ფიზიოლოგიური ქმედება დამოკიდებულია მის ვალენტურ მდგომარეობაზე და ორგანიზმში მოხვედრის გზაზე. ნეპტუნიუმის 60—80 % გროვდება ძვლებში, ხოლო ნეპტუნიუმის ორგანიზმიდან რადიობიოლოგიური ნახევრადგამოყვანის პერიოდი შეადგენს 200 წელს. ეს იწვევს ძვლოვანი ქსოვილის სერიოზულ რადიაციულ დაზიანებას.

ნეპტუნიუმის რადიოაქტიურობა უფრო დაბალია ვიდრე პლუტონიუმისა, ნაკლები კუთრი აქტივობის გამო.

ორგანიზმში ნეპტუნიუმის იზოტოპების ზღვრული დასაშვები რაოდენობაა: 237Np — 0,06 მკკიური (100 მკგ), 238Np, 239Np — 25 მკკიური (10−4 მკგ).

237Np-სათვის ზღვრული დასაშვები კონცენტრაცია სამუშაო შენობების ჰაერში არის 2,6×10−3 ბკ/მ³.

იხილეთ აგრეთვერედაქტირება

რესურსები ინტერნეტშირედაქტირება

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:

სქოლიორედაქტირება