მთავარი მენიუს გახსნა
ბორიუმი / Bohrium (Bh)
ელემენტის რიგითი ნომერი 107
მარტივი ნივთიერების ვიზუალური აღწერა სავარაუდოდ თეთრი ან რუხი ფერის გარდამავალი ლითონი
ატომის თვისებები
ატომური მასა
(მოლური მასა)
[270] მდგრადი იზოტოპის, 278 - დაუმტკიცებელია მ. ა. ე. (/მოლი)
ატომის რადიუსი 128 პმ
იონიზაციის ენერგია
(პირველი ელექტრონი)
1) 740 2) 1690 3) 2570 კჯ/მოლი (ევ)
ელექტრონული კონფიგურაცია [Rn]5f146d57s2
ქიმიური თვისებები
კოვალენტური რადიუსი 141 პმ
იონური რადიუსი პმ
ელექტროუარყოფითობა
(პოლინგის თანახმად)
ელექტროდული პოტენციალი
ჟანგვის ხარისხი (+3), (+4), (+5), +7
მარტივი ნივთიერებების თერმოდინამიკური თვისებები
ნივთიერების სიმკვრივე 37.1 /სმ³
ხვედრითი თბოტევადობა /(·მოლი)
თბოგამტარობა ვტ/(·კ)
დნობის ტემპერატურა
დნობის სითბო კჯ/მოლი
დუღილის ტემპერატურა
აორთქლების სითბო კჯ/მოლი
მოლური მოცულობა სმ³/მოლი
მარტივი ნივთიერების კრისტალური მესერი
მესრის სტრუქტურა ჰექსაგონალური
მესრის პერიოდი Å
შეფარდება n/
დებაის ტემპერატურა
107Bh
[270] [Rn]5f146d57s2
ბორიუმი

ბორიუმის ატომის სქემა ბორიუმი (ლათ. Bohrium, აღინიშნება სიმბოლით Bh) — არასტაბილური რადიოაქტიური ქიმიური ელემენტი რომლის ატომური ნომერია 107. ცნობილია იზოტოპები, რომელთა მასური რიცხვია 261-დან 272. მიღებული იზოტოპებიდან ყველაზე სტაბილური იზოტოპია  — ბორიუმ-267 რომლის ნახევარდაშლის პერიოდია 17 წმ[1].


ისტორიარედაქტირება

1976 წელს 107-ე ელემენტის სინთეზის შესახებ პირველი განაცხადა იური ოგანესიანის ჯგუფმა დუბნიდან[2]. ამ ნამუშევარის მეთოდიკა მდგომარეობდა - ბისმუტ-209-ისა და ქრომ-54-ის ბირთვების შერწყმის რეაქციის სპონტანური დაყოფის პროდუქტების კვლევაში. ნაპოვნი იქნა ორი დამახასიათებელი ნახევარდაშლის დრო: 5 წმ. და 1—2 მლწმ. პირველი მიწერილი იყო ბირთვ 257105-ის დაშლაზე, რადგანაც ასეთივე ნახევარდაშლის პერიოდი იყო 105-ე ელემენტის მიღების რეაქციის პროდუქტებისათვის: 209Bi+50Ti, 208Pb+51V, 205Tl+54Cr. ნახევარდაშლის მეორე პერიოდი მიეწერა ბირთვს 261107, რომელსაც, მეცნიერების ვარაუდით, აქვს ორი დაშლა: სპონტანური დაშლა (20 %) და α-დაშლა, რომელიც იწვევს წარმოქმნილი ბირთვის 257105 სპონტანურ დაშლას ნახევარდაშლის პერიოდით 5 წმ.

1981 წელს გერმანელი მეცნიერების ჯგუფმა დარმშტადტის მძიმე იონების ინსტიტუტიდან (გერმ. Gesellschaft für Schwerionenforschung, GSI) გამოიკვლია იგივე რეაქციის პროდუქტები 209Bi+54Cr, და გამოიყენა უფრო დახვეწილი მეთოდიკა, რომელიც იძლეოდა საშუალებას აღმოეჩინა ნუკლიდების α-დაშლა და განესაზღვრათ მისი პარამეტრები. თავის ექსპერიმენტში GSI -ის მეცნიერებმა მოახდინეს ბირთვ 262107-ის α-დაშლის 5 მოვლენის იდენტიფიცირება, და მათი სიცოცხლის დრო შეაფასეს 4,7+2,3−1,6 წმ[3].

როგორც 107, 105 და 104 ელემენტების იზოტოპების შემდგომ კვლევამ აჩვენა, რეაქციაში 209Bi+54Cr მართლაც იბადება, ჩნდება ბირთვები 261107 და 262107[4]. მაგრამ 1976 წელს დუბნის მენიერების მიერ მიღებული ბევრი დასკნა გამოვიდა მცდარი. კერძოდ, ნახევარდაშლის პერიოდი 5 წმ ააქვს არა 257105, არამედ 258105[5]. 1/3 ალბათობით ეს ნუკლიდი განიცდის ბეტა-დაშლას და გარდაიქმნება 258104-ში, რომელიც ძალიან ჩქარა (ნახევარდაშლის პერიოდი 12 მლწმ) იყოფა სპონტანურად. ეს ნიშნავს, რომ დუბნის ჯგუფი აკვირდებოდნენ არა ბირთვ 262107-ის α-დაშლის პროდუქტებს, არამედ 261107[6]. იზოტოპ 261107-ის სიცოცხლის დრო თანამედროვე მონაცემებით შეადგენს 12 მლწმ., რაც შედარებით მეტია ვიდრე 1976 წელს დამტკიცებული დრო.

სახელწოდებარედაქტირება

1992 წლის სექტემბერში დარმშტადტის და დუბნის მეცნიერებს შორის მიღწეულ იქნა შეთანხმება იმის შესახებ, რომ 107 ელემენტს ეწოდოს «ნილსბორიუმი» დანიელი ფიზიკოსის ნილს ბორის საპატივცემლოდ[7], თუმცა თავდაპირველად საბჭოთა მეცნიერები გეგმავდნენ «ნილსბორიუმი» 105-ე ელემენტისათვის ეწოდებინათ (ეხლა ეს ელემენტი დუბნიუმია)[6]. 1993 წელს IUPAC-მა აღიარა გერმანელი მეცნიერების პრიორიტეტი 107-ე ელემენტის იდენტიფიკაციაში[6], და 1994 წელს თავის რეკომენდაციაში წარმოადგინა სახელწოდება «ბორიუმი», რადგანაც ქიმიური ელემენტების სახელცოდებები არასდროს არ შედგებოდა მეცნიერის სახელი გვარისაგან[8]. ეს გადაწყვეტილება საბოლოოდ მიღებული იქნა 1997 წელს დანიელი ქიმიკოსებთან კონსულტაციის შემდეგ[9].

ცნობილი იზოტოპებირედაქტირება

  მთავარი სტატია : ბორიუმის იზოტოპები.
იზოტოპი მასა ნახევარდაშლის პერიოდი[10] დაშლის ტიპი
261Bh 261   12თარგი:Sup sub მლწმ α-დაშლა 257Db
262Bh 262 8,0±2,1 мс α-დაშლა 258Db
264Bh 264   წმ α-დაშლა 260Db
265Bh 265   წმ α-დაშლა 261Db
266Bh 266   წმ α-დაშლა 262Db
267Bh 267   წმ α-დაშლა263Db
272Bh 272   წმ α-დაშლა268Db


რესურსები ინტერნეტშირედაქტირება

სქოლიორედაქტირება

  1. Evidence for New Isotopes of Element 107: 266Bh and 267Bh. — 2000. — Т. 85. — № 13. — გვ. 2697 - 2700.
  2. Yu. Ts. Oganessian et al. On spontaneous fission of neutron-deficient isotopes of elements 103, 105 and 107. — 1976. — Т. 273. — № 2. — გვ. 505-522.
  3. G. Münzenberg et al. Identification of element 107 by α correlation chains. — 1981. — Т. 300. — № 1. — გვ. 107-108.
  4. G. Münzenberg et al. Element 107. — 1989. — Т. 333. — № 2. — გვ. 163-175.
  5. The new isotopes 258105, 257105, 254Lr and 253Lr. — 1985. — Т. 322. — № 4. — გვ. 557-566.
  6. 6.0 6.1 6.2 R. C. Barber et al. Discovery of the transfermium elements. — 1993. — Т. 65. — № 8. — გვ. 1757-1814.
  7. Responses on the Report 'Discovery of the transfermium elements'. — 1993. — Т. 65. — № 8. — გვ. 1815-1824.
  8. Commission on Nomenclature of Inorganic Chemistry Names and symbols of transfermium elements (IUPAC Recommendations 1994). — 1994. — Т. 66. — № 12. — გვ. 2419-2421.
  9. Commission on Nomenclature of Inorganic Chemistry Names and symbols of transfermium elements (IUPAC Recommendations 1997). — 1997. — Т. 69. — № 12. — გვ. 2471-2473.
  10. Nudat 2.3