მთავარი მენიუს გახსნა
კიურიუმი / Curium (Cm) ფაილი:Curium.jpg ელემენტის სახელი და სურათი

-->

ელემენტის რიგითი ნომერი 96
მარტივი ნივთიერების ვიზუალური აღწერა
რადიოაქტიური ვერცხლისფერი ლითონი
ატომის თვისებები
ატომური მასა
(მოლური მასა)
247,0703 (ყველაზე უფრო მდგრადი იზოტოპის) მ. ა. ე. (/მოლი)
ატომის რადიუსი 299 პმ
იონიზაციის ენერგია
(პირველი ელექტრონი)
[Rn] 5f7 6d1 7s2 კჯ/მოლი (ევ)
ელექტრონული კონფიგურაცია
ქიმიური თვისებები
კოვალენტური რადიუსი პმ
იონური რადიუსი 1,3 პმ
ელექტროუარყოფითობა
(პოლინგის თანახმად)
Cm←Cm3+ -2,06 ვ
Cm←Cm2+ -1,2 ვ
ელექტროდული პოტენციალი 3, 4
ჟანგვის ხარისხი 13,51
მარტივი ნივთიერებების თერმოდინამიკური თვისებები
ნივთიერების სიმკვრივე 27[1] /სმ³
ხვედრითი თბოტევადობა /(·მოლი)
თბოგამტარობა 1613 ვტ/(·კ)
დნობის ტემპერატურა
დნობის სითბო 3383 კჯ/მოლი
დუღილის ტემპერატურა
აორთქლების სითბო 18,28 კჯ/მოლი
მოლური მოცულობა ჰექსაგონალური სმ³/მოლი
მარტივი ნივთიერების კრისტალური მესერი
მესრის სტრუქტურა 11,33
მესრის პერიოდი 3,24 n/ Å
შეფარდება
დებაის ტემპერატურა {{{24}}}
96Cm
247,0703 [Rn] 5f7 6d1 7s2
კიურიუმი

ისტორიარედაქტირება

 
გლენ სიბორგი
 
The 60-inch (150 cм) ცკლოტრონი ლოურენსის რადიაციულ ლაბორატორიაში, კალიფორნიის უნივერსიტეტი, ბერკლი, აგვისტო 1939.

პლუტონიუმთან დაკავშირებული სამუშაოების დამთავრების შემდეგ, მეტალურგიული ლაბორატორიის თანამშრომლების ყურადღება მიიპყრო ახალი ტრანსურანული ელემენტების სინთეზსა და იდენტიფიკაციაზე. ამ სამუშაოს ასრულებდნენ გლენ სიბორგი, ა. გიორსო, ლეონ ოუენ მორგანი და რ.ა. ჯეიმსი. ძალიან დიდი პერიოდის განმავლობაში ვერ ხერხდებოდა #95 და #96 ელემენტის სინთეზირება და იდენტიფიკაცია, ვერ ხერხდებოდა იმიტომ რომ, ვარაუდობდნენ რომ მათ პლუტონიუმთან ექნებოდათ მსგავსება და საკმაოდ ადვილად დაიჟანგებოდნენ ექვს ვალენტიან მდგომარეობამდე. მაგრამ 1944 წელს, როდესაც დადგინდა რომ, ეს ელემენტები არია ლანთანოიდების ანალოგები და შედიან განსაკუთრებულ ჯგუფში რომლებსაც აქტინოიდები ეწოდებათ, აღმოჩენა შედგა. პირველი 1944 წელს აღმოჩენილი იქნა კიურიუმი. ის მიიღეს პლუტონიუმ-239-ის 239Pu α-ალფა-ნაწილაკებით ბომბარდირების მეთოდით.

 

ამერიციუმისა და კიურიუმის გაყოფა იყო დაკავშირებული დიდ სიძნელეებთან, რადგანაც ქიმიურად ისინი ძალიან გვანან ერთმანეთს. გაყოფის სიძნელეები აისახა მათ თავდაპირველ სახელწოდებებზე «პანდემონიუმი» და «დელირიუმი», რაც ლათინურად ნიშნავს «ჯოჯოხეთს» და «ბოდვას». ისინი გაყოფილი იქნა იონური გაცვლის მეთოდით და დუექს-50-ის იონური ფისის და α-ამონიუმის ოქსიიზობუტირატის გამოყენებით, როგორც ელუენტი.

იურიუმი გამოყოფილი იქნა ლ. ვ. ვერნერის და ი. პერლმანის მიერ 1947 წელს ჰიდროქსიდის სახით, რომელიც მიიღეს ამერიციუმის ჰიდროქსიდისაგან, რომელმაც განიცადა ნეიტრონებით დასხივება.

სახელწოდების წარმოშობარედაქტირება

ელემენტს ეს სახელი უწოდეს პიერ კიურისა და მარია კიურის საპატივცემლოდ.

მიღებარედაქტირება

კიურიუმის განსაზღვრული იზოტოპები მიიღება ატომურ რეაქტორებში. კიურიუმის ატომების დაგროვება ხდება ელემეტ-სამიზნეს ბირთვების მიერ ნეიტრიონების თანმიმდევრული მიტაცების გზით. კიურის საკმაო რაოდენობის დაგროვების შემდეგ მას ქიმიური გადამუშავების მეთოდებით გამოყოფენ, უწევენ კონცენტრირებას და გამოიმუშავებენ კიურიუმის ოქსიდს.

კიურიუმი — ძალიან ძვირი ლითონია. მას გამოიყენებენ ბირთვული ტექნოლოგიების ყველაზე მნიშვნელოვან დარგებში. ამის მიუხედავად, აშშ და რუსეთში მიმდინარეობს ეგრეთ წოდებული კიურიუმის პროგამები, რომლის ძირითადი ამოცანებია:

  • დასხივებულ საწვავში კიურიუმის მაქსიმალურად გაზრდა.
  • კიურიუმის დამზადების ვადების მაქსიმალურად შემცირება.
  • საწვავის დასხივების რაციონალური ტექნოლოგიების დამუშავება და საცვავის კომპოზიციების შემუშავება.
  • კიურიუმის ფასის შემცირება.

ეს დაკავშირებულია იმასთან, რომ კურიუმის მოთხოვნილება მისი გამოყენების ძირითად სფეროებში მრავალჯერ აღემატება მიწოდებას. საწირო რაოდენობის კიურიუმის მიღება გადაწყვეტს კომპაქტური კოსმოსური რეაქტორების წარმოების პრობლემას, ბირთვულ ძრავებიანი თვითმფრინავების წარმოებას და ა.შ.

იზოტოპები და მათი გამოყენებარედაქტირება

  მთავარი სტატია : კიურიუმის იზოტოპები.

კიურიუმი-242 ჟანგის სახით (სიმკვრივე მიახლოებიტ 11,75 და ნახევრად დაშლის პერიოდი 162 დღე) გამოიყენება კომპაქტური და ძალიან მძლავრი დენის რადიოიზოტოპური წყაროების წარმოებაში (ენერგო გამოყოფა მიახლოებით 1169 ვტ/სმ³), ხოლო 1 გრამი ლითონური კიურიუმი გამოყოფს მიახლოებით 120 ვტ. მისი განსაკუთრებულობის და მოხერხებულობის, და ასევე უსაფრთხოების მიზეზი არის ის რომ კიურიუმი არის პრაქტიკულად სუფთა ალფა—გამომსხივებელი. 1 წელიწადში, ერთი გრამი კიურიუმის ალფა-გამოსხივების ინტეგრირებული ენერგია მიახლოებით შეადგენს 480 კვტ·სთ.

ასევე კიურიუმს გამოიყენებენ მაღალი სიმძლავრის ნეიტრონული წყაროების წარმოებაში სპეციალური ატომური რეაქტორების ასამუშავებლად ("ასაალებლად"). კიურიუმი-244 - კიურიუმის უფრო მძიმე იზოტოპია (ნახევრადდაშლის პერიოდია 18,1 წელი) და ისიც ალფა-გამომსხივებელია (ენერგოგამოყოფა მიახლოებით 2,83 ვტ/გრ). თუმცა კიურიუმ-244-ს ასევე დიდი ალბათობით გააჩნია სპონტანური ნეიტრონების გამოსხივება (1,4*10−6 ნეიტრონები/ბკ), რითაც მას შეაქვს მნიშვნელოვანი წვლილი ზოგი რეაქტორის ნეიტრონულ რადიაციულ ფონში. კიურიუმი-245 (ნახევრადდაშლის პერიოდი 8500 წელი) ძალიან პერსპექტიულია კომპაქტური ზემაღალი ენერგოგამოყოფადი ატომური რეაქტორების შესაქმნელად, და ამიტომაც ეძებენ ამ იზოტოპის წარმოების რენტაბელურ გზებს.

კიურიუმის იზოტოპებში ყველაზე ხანგრძლივად ცოცხლობს კიურიუმი-247 (მიახლოებით 16 მლნ. წელი).

ლიტერატურარედაქტირება

რესურსები ინტერნეტშირედაქტირება

სქოლიორედაქტირება

  1. რედკოლ.:კნუნიანცი (მთ. რედ.) ქიმიური ენციკლოპედია: 5 ტომად. — მოსკოვი: დიდი საბჭოთა ენციკლოპედია, 1990. — ტომი: 2. — გვ. 671. — 100 000 ეგზ. — ISBN 5-85270-039-8