მთავარი მენიუს გახსნა

ჩრდილოეთი მაკედონია

ქვეყანა სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპაში
(გადამისამართდა გვერდიდან მაკედონია)
Disambig-dark.svg სიტყვას „მაკედონია“ აქვს სხვა მნიშვნელობებიც, იხილეთ მაკედონია (მრავალმნიშვნელოვანი).

ჩრდილოეთი მაკედონია (მაკედ. Северна Македонија, ოფიციალურად ჩრდილოეთ მაკედონიის რესპუბლიკა მაკედ. Република Северна Македонија) — ზღვაზე გასასვლელის არმქონე სახელმწიფო ბალკანეთის ნახევარკუნძულის ცენტრალურ ნაწილში, სამხრეთ ევროპაში. არის იუგოსლავიის ერთ-ერთი მემკვიდრე ქვეყანა. დამოუკიდებლობა გამოაცხადა 1991 წელს. გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის წევრი 1993 წელს გახდა, თუმცა საბერძნეთთან უთანხმოების გამო, 1991-2019 წლებში მისი ოფიციალური სახელი ყოფილი იუგოსლავიის რესპუბლიკა მაკედონია (მაკედ. поранешна Југословенска Република Македонија) იყო.[6][7] (მაკედონურად: поранешна Југословенска Република Македонија,[8]), ასევე მოიხსენიებდნენ აბრევიატურით: FYROM.

ჩრდილოეთ მაკედონიის რესპუბლიკა
Република Северна Македонија
ჩრდილოეთი მაკედონია
ჩრდილოეთ მაკედონიის
დროშა გერბი
დევიზი: Слобода или смрт
ჰიმნი: Денес Над Македонија
დედაქალაქი
(და უდიდესი ქალაქი)
სკოპიე
42°00′ ჩ. გ. 21°26′ ა. გ. / 42.000° ჩ. გ. 21.433° ა. გ. / 42.000; 21.433
ოფიციალური ენა მაკედონური[1][2]
მთავრობა საპარლამენტო რესპუბლიკა
 -  პრეზიდენტი სტევო პენდაროვსკი
 -  პრ.-მინისტრი ნიკოლა გრუევსკი
 -  პარლამენტის სპიკერი ტრაიკო ველიანოსკი
ფართობი
 -  სულ 25 713 კმ2 (148-ე)
 -  წყალი (%) 1.9
მოსახლეობა
 -  2011[3] შეფასებით 2 058 539 (146-ე)
 -  2002 აღწერა 2 022 547 
 -  სიმჭიდროვე 80,1 ად კაცი/კმ2 (122-ე)
მშპ (მუპ) 2012 შეფასებით
 -  სულ $22.147 მილიარდი[4] 
 -  ერთ მოსახლეზე $10 718[4] 
აგი (2011) 0.728[5] (მაღალი) (78-ე)
ვალუტა მაკედონური დენარი (MKD)
დროის სარტყელი UTC+01:00
 -  ზაფხულის (DST) UTC+02:00 (UTC)
ქვეყნის კოდი MKD
Internet TLD .mk
სატელეფონო კოდი 389

ჩრდილოეთ მაკედონიას არ აქვს ზღვაზე გასასვლელი და ესაზღვრება შემდეგი ქვეყნები: ჩრდილო-დასავლეთიდან სერბეთი (კოსოვო), აღმოსავლეთიდან ბულგარეთი, სამხრეთიდან საბერძნეთი და დასავლეთიდან ალბანეთი.[9] ის მოიცავს ისტორიული მაკედონიის რეგიონის დიდ ნაწილს, რომლის დანარჩენი ნაწილები შედის საბერძნეთის და ბულგარეთის შემადგენლობაში. ჩრდილოეთ მაკედონიის დედაქალაქია სკოპიე რომლის მოსახლეობაც 2002 წლის აღწერის მიხედვით შეადგენდა 506 926 კაცს. სხვა დიდი ქალაქებია: ბიტოლა, კუმანოვო, პრილეპი, ტეტოვო, ოჰრიდი, ველესი, შტიპი, კოჩანი, გოსტივარი, კავადარცი და სტრუმიცა. ჩრდილოეთ მაკედონიაში არის დაახლოებით 50 ტბა და 2000 მეტრზე მაღალი 16 მთა. არის გაერთიანებული ერებისა და ევროპის საბჭოს წევრი. 2005 წლიდან ასევე არის ევროპის კავშირის კანდიდატი და გაცხადებული აქვს ნატოს წევრობის სურვილი.

სექციების სია

სახელწოდებარედაქტირება

ქვეყნის დასახელება მოდის ბერძნული სახელწოდებიდან: Μακεδονία (მაკედონია),[10][11] ასევე ეწოდებოდა ამ ტერიტორიაზე მოგვიანებით წარმოქმნილ სახელმწიფოს, ხოლო შემდგომში რეგიონს. დასახელება Μακεδόνες (მაკედონიელები) მომდინარებს ანტიკური ბერძნულის ზედსართავისგან - μακεδνός (მაკედნოს), რაც ნიშნავს "მაღალს, წვრილს",[12] ასევე არის ვერსია, რომ დასახელება თავიდან აღნიშნავდა „მთიელს“ ან „მაღალს“,[11][13][14] რაც შესაძლებელია მომდინარეობდეს, ანტიკური მაკედონიელების ფიზიკური მახასიათებლის ან მათი მაღალმთინაი საცხოვრებელი ადგილების გამო.

ისტორიარედაქტირება

1991 წელს კომუნისტური იუგოსლავიის დაშლის შემდეგ გამოცხადდა მაკედონიის რესპუბლიკის დამოუკიდებლობა. იგი იუგოსლავიის სოციალისტურ ფედერაციულ რესპუბლიკებს შორის შემავალი ერთადერთი ქვეყანა იყო, რომლის მიერ დამოუკიდებლობის გამოცხადებას ბელგრადის წინააღმდეგობა არ მოჰყოლია. დამოუკიდებლობის გამოცხადებისთანავე 500 ამერიკელი ჯარისკაცი იქნა გაგზავნილი გაეროს მანდატით მშვიდობის შესანარჩუნებლად. პრეზიდენტმა კირო გლიკოროვმა შესძლო ჩამოეყალიბებინა კარგი ურთიერთობები ბელგრადთან და სხვა რესპუბლიკებთან. მაკედონია — ამ სახელის წინააღმდეგ გაილაშქრა საბერძნეთმა, ვინაიდან მისი ჩრდილოეთი ოლქი, რომლის ცენტრია სალონიკი, ატარებს იგივე სახელს. აღსანიშნავია, რომ ისტორიული მაკედონიის ტერიტორია სამი მეზობელი სახელმწიფოს - საბერძნეთის, ბულგარეთის და დღევანდელი მაკედონიის რესპუბლიკის მიწებს მოიცავდა.

გეოგრაფიარედაქტირება

ქვეყანა მდებარეობს ბალკანეთის ნახევარკუნძულზე. მოსაზღვრე სახელმწიფოებია: ბულგარეთი, საბერძნეთი, ალბანეთი, სერბეთი და მონტენეგრო. ფართობი - 25 713 კვ. კმ.

სახელმწიფორედაქტირება

  • სახელმწიფო სისტემა: დემოკრატიული რესპუბლიკა.
  • სახელმწიფოს მეთაური: პრეზიდენტი გეორგე ივანოვი.
  • მთავრობის მეთაური: პრემიერ-მინისტრი.
  • საკანონმდებლო ორგანო: ერთპალატიანი პარლამენტი - სობრანიე (120 წევრი).
  • ადმინისტრაციული დაყოფა: 123 მუნიციპალიტეტი (opstina).

ადმინისტრაციული დაყოფარედაქტირება

 
ჩრდილოეთ მაკედონიის სტატისტიკური რეგიონები

ჩრდილოეთი მაკედონია შედგება შემდეგი 8 სტატისტიკური რეგიონისგან:

2004 წლის მიხედვით, სტატისტიკური რეგიონები დაყოფილია 84 თემად.

დემოგრაფიარედაქტირება

 
ძირითადი ეთნიკური ჯგუფები, 2002.

ბოლო აღწერა 2002 წელს ჩატარდა რის მიხედვითაც ჩრდილოეთ მაკედონიის მოსახლეობა შეადგენდა 2 022 547 მაცხოვრებელს.[15] ხოლო ბოლო ოფიციალური მონაცემები ეკუთვნის 2009 წელს რის მიხედვითაც მოსახლეობა არის დაახლოებით 2 050 671 ადამიანი.[16] მათ შორის - მაკედონელები 67 %, ალბანელები 23 %, თურქები 4 %, ბოშები 2 %, სერბები 2 %.

ეკონომიკარედაქტირება

ტურიზმირედაქტირება

ტურიზმი ჩრდილოეთ მაკედონიაში ეროვნული ეკონომიკის ერთ-ერთი მსხვილი სექტორია. ბუნებრივი და კულტურული ღირსშესანიშნაობების სიუხვე ჩრდილოეთ მაკედონიას ტურისტულად საკმაოდ მიმზიდველს ხდის. ყოველწლიურად, ჩრდილოეთ მაკედონია საშუალოდ 700 000 ტურისტს იღებს.[17]

მემკვიდრეობარედაქტირება

  • ღირსშესანიშნაობანი - ძველბერძნული ქალაქის ჰერაკლეის ნანგრევები; მეფე სამუილის ციხე-სიმაგრე (XI ს.); სტრუმნიცის ციხე (XI ს.); წმ. სოფიის ბაზილიკა ოხრიდში (XI ს.); წმ. მიხეილის ეკლესია ლესნოვოში; ოჰრიდი და მისი ტბები.

რესურსები ინტერნეტშირედაქტირება

სქოლიორედაქტირება

  1. Article 7 of the Constitution of the Republic of Macedonia
  2. Languages Law passed in Parliament“, macedoniaonline.eu, 26 July 2008. წაკითხვის თარიღი: 27 July 2008. „Using the Badenter principles, the Parliament had passed the use of languages law that will touch all ethnicities in Macedonia. The law doesn't allow for use of Albanian or any other minority language as a second official language on Macedonia's territory.“ 
  3. Population from the State Statistical Office.
  4. 4.0 4.1 Report for Selected Country. International Monetary Fund. წაკითხვის თარიღი: 9 October 2012.
  5. CIA – The World Factbook – Field Listing :: Distribution of family income – Gini index. Central Intelligence Agency. წაკითხვის თარიღი: 31 December 2010.
  6. United Nations, A/RES/47/225, 8 აპრილი 1993
  7. UN resolutions made on 1993
  8. Делегација на Европската Унија во поранешна Југословенска Република Македонија. წაკითხვის თარიღი: 01-10-2013.
  9. The Republic of Macedonia – BASIC FACTS, მაკედონიის საგარეო საქმეთა სამინისტრო
  10. Μακεδονία, Henry George Liddell, Robert Scott, A Greek-English Lexicon, on Perseus
  11. 11.0 11.1 Macedonia, Online Etymology Dictionary
  12. μακεδνός, Henry George Liddell, Robert Scott, A Greek-English Lexicon, on Perseus
  13. Eugene N. Borza, Makedonika, Regina Books, ISBN 0-941690-65-2, p.114: The "highlanders" or "Makedones" of the mountainous regions of western Macedonia are derived from northwest Greek stock; they were akin both to those who at an earlier time may have migrated south to become the historical "Dorians".
  14. Nigel Guy Wilson, Encyclopedia of Ancient Greece, Routledge, 2009, p.439: The latest archaeological findings have confirmed that Macedonia took its name from a tribe of tall, Greek-speaking people, the Makednoi.
  15. Census of Population, Households and Dwellings in the Republic of Macedonia, 2002 – Book XIII, Skopje, 2005.. State Statistical Office of the Republic of Macedonia.
  16. Macedonia - State Statistical Office. www.stat.gov.mk.
  17. 101 facts about Macedonia