ვახტანგ I გორგასალი

(გადამისამართდა გვერდიდან ვახტანგ გორგასალი)
Disambig-dark.svg სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ ვახტანგ.

ვახტანგ I გორგასალიმირდატის ძე, დიდი ქართველი ხელმწიფე. დაიბადა 442 წელს; შვიდი წლისა მამით დაობლდა. აღზარდა დედამ, ქვრივმა დედოფალმა საგდუხტმა და, მასთან, სპასპეტმა საურმაგმა. გამეფდა 15 წლისა (457 წელს). 16 წლისამ ჩრდილოეთით ილაშქრა; პირადად შეება და დახოცა ხაზართა და ოვსთა ბელადები; დაიმორჩილა ხაზარეთი, ოვსეთი, ყივჩაყები, პაჭანიკები, ჯიქები. ჯიქეთიდან აფხაზეთსა და ეგრისს გადმოვიდა. ეგრისიდან გააძევა ბიზანტიელები. მის „ჩრდილოურ ლაშქრობებს“ დაჭირდა სამი წელიწადი (458–561). 19 წლის მობრუნდა მცხეთას. 21 წლისამ ცოლად შეირთო სპარსეთის შაჰის, ჰორმიზდ III-ის ასული ბალენდუხტი, რომლისგანაც მარჩვიბად შეეძინა ორი შვილი, მათგან უფლისწული და მომავალი ხელმწიფე დაჩი. დედოფალი მშობიარობას გადაჰყვა. 464 წელს 22 წლის ვახტანგი გაეშურა სამხრეთ-დასავლეთით, პონტოს ქართულ მიწა-წყალთა შემოსაერთებლად. ზედიზედ აიღო ციხე-სიმაგრენი: ანძორეთი, ეკლეცი და სტერი,

ვახტანგ I გორგასალი
ვახტანგ გოლგასარი, ვახტანგ გორგასლანი
(სპარს. ვარანხუასრო-თანგ)[1]
Wachtang I. Gorgassali.jpg
ვახტანგ გორგასლის ფრესკა სვეტიცხოვლის საკათედრო ტაძარში, მცხეთაში. გადმოღებულია დაახლოებით 1840 წელს. შემდეგ ეს სურათი ხსენებულ ეკლესიაში ჩამოირეცხა.[2]
იბერიის მეფე
მმართ. წლები: 457–502[3]
კორონაცია: 457[3]
წინამორბედი: მირდატ V/მითრიდატე VII
მემკვიდრე: დაჩი უჯარმელი
პირადი ცხოვრება
დაბ. თარიღი: 442[3]
დაბ. ადგილი: მცხეთა
გარდ. თარიღი: 502[3]
გარდ. ადგილი: უჯარმა
დაკრძ. ადგილი: სვეტიცხოველი, მცხეთა
მეუღლე:
შვილები:
  • ელენესგან[3]:
    • ლეონ
    • მირდატ
    • ასული
    • ასული
დინასტია: ფარნავაზიანი
მამა: მირდატ V
დედა: საგდუხტი
რელიგია: მართლმადიდებელი ქრისტიანი
წარვიდა ვახტანგ პონტოს და მოაოჴრნა გზასა ქალაქნი სამნი: ანძორეთი, ეკლეცი და სტერი.[4]

მერე დაიმორჩილა შავი ზღვის სამხრეთ სანაპიროს ბერძნული ქალაქები. ბიზანტიის კეისარი ლეონ I იძულებული გახდა ზავი ეთხოვა. ზავის მიხედვით, სამხრეთ-დასავლეთ ქართული პროვინციები საქართველოს შემოუერთდა. დამოყვრებაზეც შეთანხმდნენ. ვახტანგი ცოლად შეირთავდა კეისრის ასულს, სამაგიეროდ ლეონ კეისარი მზითევად მოსცემდა აფხაზეთს. 467 წელს ვახტანგმა დაამარცხა ქართლზე მოლაშქრე სპარსელთა მხედრობა, რომელსაც თვითონ შაჰინშაჰი პეროზი სარდლობდა. ამ ბრძოლიდანვე გავრცელდა ვახტანგის ცნობილი ზედნადები სახელი „გორგასალი“: თავზე მას ოქროცურვილი მუზარადი ეხურა, წინ მგლისა და უკან ლომის გამოსახულებით, და მოიერიშე ბუმბერაზი მეფისგან დაშინებული სპარსელები ერთმანეთს გასძახოდნენ: „დურ აზ გორგასარ!“ – „მოერიდეთ თავსა მგლისასა!“ დამარცხებულმა პეროზმა ზავი ითხოვა. ზავის მიხედვით, ქართულმა სამანებმა მდინარე არაქსამდე და კასპიის ზღვამდე გადაინაცვლეს. ამის შემდეგ უკვე ლეგენდა მოგვითხრობს ქართველი მეფის ინდოეთში ლაშქრობის ამბებს. საქართველოში მობრუნებისას, ვახტანგმა გადაწყვიტა შემოეღო კათალიკოსობა და პირველ კათალიკოსად კონსტანტინოპოლიდან მოიწვია პეტრე. ამან მცხეთის ეპისკოპოსის, მიქაელის დიდი რისხვა გამოიწვია და, როცა ვახტანგი მიქაელს შეეგება და წესისამებრ ამბორსაყოფად დაიხარა, მიქაელმა მეფეს კბილებში წიხლი სცა. ვახტანგმა მიქაელი საქართველოდან გააძევა, ხოლო მცხეთაში პირველ კათალიკოსად პეტრე დასვა. ვახტანგი განასრულებდა დიდ აღმშენებლობით საქმიანობას. მან განაახლა და განამტკიცა მცხეთისა და არმაზის სიმაგრენი, ძველი, ხის სვეტიცხოვლის ტაძარი დიდ ქვის სიონად გადააკეთა; ააშენა უჯარმა, მეტეხი და შეუდგა ტფილისის, როგორც ახალი სატახტო ქალაქის მშენებლობას. V საუკუნის მიწურულს, სპარსელებმა გააძლიერეს შემოტევები. გადამწყვეტ ჟამს, მოკავშირეებმა (ჰუნებმა, ბერძნებმა, სომხებმა) უღალატეს ქართველთა მეფეს. ვახტანგი ეგრისს გადავიდა და ახალ საომარ ძალთა შეყრას შეუდგა.

მდ. იორი უჯარმის ციხესთან.

502 წელს სპარსეთის შაჰი კავადი უზარმაზარი მხედრობით შემოვიდა ივრის ხეობაში. ვახტანგი შეება რიცხობრივად ხუთჯერ აღმატებულ მტერს. უმძიმესი ბრძოლა მაინც ქართველთა გამარჯვებით მიდიოდა. მაგრამ უეცრად, ვინმე მოღალატისგან მძლავრად ნასროლი ისარი იღლიაში მოხვდა თავდავიწყებით მეომარ მეფეს. მაინც მთელი დღე იბრძოდა ისარნაძგერალმა. სპარსელებმა დაიხიეს და რუსთავ-ბოსტანქალაქს შეეფარნენ. სასიკვდილოდ დაჭრილი ვახტანგ მეფე უჯარმას მიიყვანეს. სიკვდილის წინ მეფედ დალოცა თავისი პირმშო ძე დაჩი. აღესრულა ვახტანგ გორგასალი. დაკრძალეს მისგანვე აგებულ მცხეთის სვეტიცხოველში. გამეფდა 15 წლისა, იმეფა 45 წელი, აღესრულა 60 წლისა. სიმაღლით იყო „თორმეტი ბრჭყალი“; მისი უზარმაზარი ტანსაცმელი და საჭურველნი, საფლავთან გამოფენილნი, დიდი ხნის მანძილზე ანცვიფრებდნენ მნახველებს. ქართულ დროშას დაებეჭდა მისი სახელი „გორგასლიანი“. უამრავი ლეგენდა შეთხზა საყვარელ მეფეზე ქართველმა ხალხმა, ხელმწიფეზე, ღვინო რომ მოესურვებოდა და „ღმერთი ყანწს მოაწოდებდა“; რომელსაც „ზეციდან ღვთიური ზარის ხმა ესმოდა“; რომელიც ყოველ თვალზე უსწრაფესი თვალით ჰაერში მორიალე ისრებს ჰხედავდა. გორგასლის გასაოცარი ეპიტაფიაც ხალხმა შეთხზა და გულზე დაიწერა:

    ვახტანგ მეფე ღმერთს უყვარდა,
    ციდან შემოესმა რეკა,
    იალბუზზე ფეხი შესდგა,
    დიდმა მთებმა იწყეს დრეკა.[3]

ზედწოდება მიიღო მუზარადზე გამოსახული მგლის გამო: სპარს. „გორგასარ“ მგლისთავას ნიშნავს.

ვახტანგ I-ის სახე.

მის შესახებ ცნობები დაცულია ქართულ („მოქცევაჲ ქართლისაჲ“, ჯუანშერი, ბერი არსენი) და სომხურ (ლაზარ ფარპეცი, V ს.) ისტორიულ თხზულებებსა და დოკუმენტურ მასალებში. ჯუანშერის თხზულება „ცხოვრება ვახტანგ გორგასლისა“, რომელიც შესულია „ქართლის ცხოვრებაში“, სპეციალურად ვახტანგ I-ის მოღვაწეობისადმია მიძღვნილი. იგი სადევგმირო რომანის ელემენტებითაა გადატვირთული, მაგრამ, როგორც ვარაუდობენ, თვით ვახტანგის დროინდელ წყაროზეა დამყარებული და მთელ რიგ ფრიად საყურადღებო და სანდო ცნობებს შეიცავს. მიუხედავად ამისა, მისი მოღვაწეობის სრული სურათის აღდგენა შეუძლებელია. ჯუანშერის თხზულებიდან სრულიად აშკარად ჩანს ვახტანგ I-ის პოლიტიკური კურსის ძირითადი მიმართულება: ქვეყნის კონსოლიდაცია და დამოუკიდებლობის აღდგენა. ვახტანგ I-ის მეფობის დასაწყისში ქართლის სამეფო მძიმე მდგომარეობაში იყო: ქვეყანა ირანის ვასალურ სახელმწიფოდ იყო ქცეული; ბიზანტიის მიერ ანექსირებული იყო სამხრეთ-დასავლეთ პროვინციები და აგრეთვე ჩრდილო-დასავლეთ ეგრისის დიდი ნაწილი ციხე-გოჯამდე; ქართლს ოსები და ჰუნები შემოესივნენ და დაარბიეს. ვიდრე ვახტანგ I მთავარი ამოცანის – ირანისაგან განთავისუფლების განხორციელებას შეუდგებოდა, საჭირო იყო ძალთა მოკრება და ზურგის გამაგრება, ე. ი. პირველ რიგში ჩრდილო კავკასიის მომთაბარეების – ოსებისა და ჰუნების დამორჩილება. ეს მძიმე პრობლემა ვახტანგ I-მა ბრწყინვალედ გადაჭრა – ილაშქრა ჩრდილოეთ კავკასიაში და დარიალი და სხვა ციხე-სიმაგრეები კვლავ დაიბრუნა, „დაიმორჩილა ოვსნი და ყივჩაყნი“ (ჰუნები). ამის შემდეგ ჩრდილო კავკასიაზე გავლით ქლუხორის უღელტეხილით იგი ეგრისში გადავიდა, გაათავისუფლა ბიზანტიელებისაგან ანექსირებული ეგრისის ტერიტორია და ეგრისი მთლიანად ქართლს შეუერთა. მასვე შეუერთა ბიზანტიელებისაგან მიტაცებული ქართლის სამხრეთ-დასავლეთ პროვინციებიც. ვახტანგ I-ის აქტიური პოლიტიკური აქციები ქართლის აღმოსავლეთ პროვინციებსაც შეეხო: უშუალოდ შემოიერთა მანამდე ქართლის სამეფოსთან ვასალურ ურთიერთობაში მყოფი ჰერეთის პროვინცია და აქ ცალკე საერისთავო შექმნა. ასევე შემოიერთა დღევანდელი დაღესტნის სამხრეთ-დასავლეთ მთიანი პროვინცია – წუქეთი (მდ. სამურის სათავეები). ამრიგად, ვახტანგ I-მა დასავლეთ და აღმოსავლეთ საქართველო ერთ სახელმწიფოდ გააერთიანა, მთელი ეს ტერიტორიული ადმინისტრაციულად მოაწესრიგა და, შეიძლება ითქვას, პირველმა ქართველ მეფეთა შორის, მთელი კავკასია თავის პოლიტიკურ თვალსაწიერში მოაქცია.

ვახტანგს დაქვემდებარებული ყოფილი იბერიული ციხის, უჯარმის ნანგრევები.

ეს დიდი ეროვნულ-პოლიტიკური პროცესი განპირობებული იყო იმდროინდელი საქართველოს სამეურნეო-ეკონომირი აღმავლობით, რომელსაც ვახტანგ I აქტიურად უწყობდა ხელს ახალი ქალაქებისა თუ ციხე-სიმაგრეთა მშენებლობით (უჯარმა, ჭერემი, არტანუჯი და სხვ.). ქვეყნის კონსოლიდაციისაკენ მიმართულ მის საშინაო პოლიტიკაში განსაკუთრებული როლი ენიჭებოდა საქართველოს მთისა და ბარის ურთიერთობას. ვახტანგ I-მა არა მხოლოდ პოლიტიკურად საბოლოოდ დაიმორჩილა აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანეთი, არამედ მთისა და ბარის მოწესრიგებულ სავაჭრო-ეკონომიკურ ურთიერთობაზეც ზრუნავდა, რასაც იმდროინდელი ნუმიზმატიკური მასალაც მოწმობს. ყოველივე ეს ხელს უწყობდა ქვეყნის სხვადასხვა კუთხეებს შორის მჭიდრო სავაჭრო ურთიერთობათა გაცხოველებას და საბოლოო ჯამში – ქვეყნის კონსოლიდაციას.

ტფილისი, ძველი ქალაქი.

დიდი ეროვნულ-პოლიტიკურ და ეკონომიკურ აღმავლობის პროცესის მანიშნებელია და მისივე შედეგია ის უაღრესად მნიშვნელოვანი ფაქტი, რომ ვახტანგ I-ის ინიციატივით ქვეყნის ცენტრი მცხეთიდან თბილისში გადმოიტანეს. ამ სახელმწიფოებრივი აქციის უდიდესი მნიშვნელობა და ისტორიული აუცილებლობა საქართველოს მთელმა შემდგომმა ისტორიამ დაადასტურა. ამითვე საფუძველი ჩაეყარა თბილისის ამიერკავკასიის უმნიშვნელოვანეს ეკონომიკურ და პოლიტიკურ ცენტრად გადაქცევის პროცესს. ქვეყნის გაერთიანების საქმეს ემსახურებოდა ვახტანგ I-ის ეროვნულ-კულტურული მოღვაწეობაც. მან ქართული ეკლესიაც ამ მიზნებს დაუქვემდებარა. თავისი პოლიტიკური მოწინააღმდეგე „დიოფიზიტიზმის ბურჯი“ ეპისკოპოსი მიქაელი ქართლიდან გააძევა, იმპერატორ ზენონის ე. წ. „ჰენოტიკონის“ შემრიგებლური საეკლესიო პოლიტიკის ნიადაგზე ეკლესიას ავტოკეფალია მოუპოვა, სათავეში თავისივე ამორჩეული კათოლიკოსი დაადგინა, ხოლო მთელი ქვეყანა საეპისკოპოსოებად დაყო და ეპისკოპოსები კათოლიკოსს დაუმორჩილა. ქართლის მეფის ინიციატივით შექმნილი საეკლესიო წესწყობილება მასვე სჭირდებოდა, როგორც იდეოლოგიური და პოლიტიკური იარაღი სამეფოს კონსოლიდაციისათვის. რამდენადაც აღმოსავლეთ საქართველოს ეკლესია ქართულენოვანი იყო, ამდენად ქართული კულტურა და ქართული ენა ამიერიდან კიდევ უფრო ინტენსიურად ვრცელდებოდა როგორც ჩრდილოეთ კავკასიაში (დვალეთი, ოვსეთი, დურძუკეთი, დიდოეთი, წუქეთი), ისე აღმოსავლეთით (ჰერეთი, კამბეჩანი) და დასავლეთით (ეგრისი, სადაც ამ დროისათვის ბერძნული ეკლესიის დიდი გავლენა იგრძნობოდა). ვახტანგ I-ის ამ კულტურული მოღვაწეობის შედეგია ეკლესია-მონასტრების მშენებლობა (სვეტიცხოვლის ბაზილიკა, ბოლნისის ბაზილიკა, არტანუჯის, ახიზის, უჯარმის, ჩელეთის ეკლესიები). მის დროსვე ჩამოყალიბდა ღვთისმსახურების გარკვეული წესი და ითარგმნა ადრებიზანტიური ე. წ. იერუსალიმური პერიოდის ლიტურგიკული თხზულებანი. შემთხვევითი არ არის, რომ მის დროს შეიქმნა ქართული ჰაგიოგრაფიის ისეთი ბრწყინვალე ძეგლი, როგორიცაა „წამებაჲ წმიდისა შუშანიკისი“. ვახტანგ I-ის, როგორც ტიპური ადრეფეოდეოდალური მონარქის, შიდა სოციალური პოლიტიკის ძირითადი მიმართულება იყო ე. წ. თავისუფალ მეთემეთა ჯერ კიდევ არსებულ ფართო ფენებზე დაყრდნობით ცენტრალისტური პოლიტიკის შეგუება მზარდი ფეოდალური ფენის სეპარატისტულ ტენდენციებთან. საგარეო პოლიტიკაში ვახტანგ I-ის ძირითადი მიზანი იყო სამეფოსათვის სრული დამოუკიდებლობის მოპოვება, რისთვისაც მისი თანადროული საგარეო პოლიტიკური ვითარების გათვალისწინებით, იგი ცდილობდა რთული დიპლომატიური ურთიერთობის საშუალებით ბიზანტიისა და ირანის იმპერიების ერთმანეთთან დაპირისპირებას, მეზობელ სახელმწიფოებთან (ალბანეთი, სომხეთი) ირანის საწინააღმდეგო სამხედრო კოალიციის შექმნას. 482 წელს მისი თაოსნობით დაიწყო აჯანყება ირანის წინააღმდეგ, მაგრამ ქართველი და სომეხი ფეოდალების ღალატის გამო ეს აჯანყება მარცხით დამთავრდა. ვახტანგ I, როგორც დიდი სახელმწიფო მოღვაწე, ამავე დროს ტრაგიკული პიროვნება იყო. იმდროინდელი ისტორიული აუცილებლობის შედეგად, საგარეო და შიდა სოციალური და პოლიტიკური ფაქტორები ერთმანეთთან მჭიდრო კავშირში აღმოჩნდა და ვახტანგ I-ის პროგრესული ეროვნულ-პოლიტიკური მიზნების განხორციელება შეუძლებელი შეიქნა. სიმბოლურია მისი სიკვდილიც: იგი შიდა ოპოზიციისა და გარეპოლიტიკური ძალის ერთობლივი კავშირის მსხვერპლი აღმოჩნდა. მემატიანეთა გადმოცემით, „იყო იგი უმაღლეს კაცთა მის ჟამისათა, და უშუენიერეს სახითა და ძლიერი ძალითა“, „გოლიათ და განთქმულ ყოველსა ქუეყანასა“. მისი აბჯარი და ტანისამოსი XII საუკუნეში ჯერ კიდევ შემონახული ყოფილა ისევე, როგორც გამოსახულია საფლავის ქვაზე „სწორი ჰასაკითა (სიმაღლე) მისისაჲ“.

სვეტიცხოველი, წმინდა ვახტანგ გორგასლის საფლავი.

ვახტანგ I დაკრძალულია მცხეთაში, სვეტიცხოვლის ტაძარში. მიუხედავად მარცხისა, ვახტანგ I-მა დიდ ეროვნულ წამოწყებას – ერთიანი, კონსოლიდირებული ეროვნული სახელმწიფოს შექმნას იმდენად მკვიდრი საფუძველი დაუდო, რომ შემდგომ საუკუნეებშიც, მიუხედავად ხანგრძლივი საგარეო გართულებებისა (ირანის ექსპანსია VI ს., არაბობა) VII ს. შუა წლებიდან ეს პროცესი (დამყარებული ახალგაზრდა ფეოდალური ქვეყნის ეკონომიკურ აღმავლობაზე) ფაქტობრივად აღარ შეწყვეტილა, ვიდრე X საუკუნის II ნახევარსა და XI საუკუნის დასაწყისში არ წარმოიქმნა ფეოდალურ-ეროვნული ერთიანი მონარქია „საქართველო“.

მეფეების ვახტანგ I-ის და დავით IV-ის ხატი.
ცხენოსანი მეფე ვახტანგის ქანდაკება თბილისში, მეტეხის პლატოზე.

ფეოდალური ხანის ეროვნული ისტორიოგრაფია ვახტანგ I-ს დავით აღმაშენებლის გვერდით აყენებდა, როდესაც ქართულ ეროვნულ დროშას „დავითიანის“ და „გორგასლიანის“ ეპითეტით ამკობდა. ქართულმა მართლმადიდებელმა ეკლესიამ ვახტანგ I წმინდანად შერაცხა. წმინდა დიდი მეფის ვახტანგ გორგასლის ხსენების დღეა 30. XI. (13. XII).[5]

ვახტანგმა დიდი სამშენებლო საქმიანობა ჩაატარა. მის დროს აშენდა უჯარმა, ჭერემი, ხორნაბუჯი, არტანუჯი. მცხეთაში მირიან მეფის დროს აგებული სვეტიცხოვლის ადგილზე ააგო ქვის ტაძარი. გადაწყვიტა დედაქალაქის თბილისში გადმოტანა. დაიწყო მშენებლობა, მაგრამ ვერ მოასწრო. ჯუანშერის სიტყვებით

და იყო იგი უმაღლეს კაცთა მის ჟამისათა და უმშვენიერეს სახითა და ძლიერ ძალითა.

შემდგომში საქართველოს სახელმწიფო დროშას „ვახტანგიანს“ და „გორგასლიანს“ უწოდებდნენ. „გორგასალი“ იმიტომ შეურქმევია, რომ მუზარადზე მგელი ჰქონია გამოსახული.

ვახტანგი ბრძოლაში მიღებული მძიმე ჭრილობის შედეგად გარდაიცვალა. იგი დაუკრძალავთ მცხეთაში, მის მიერ აგებულ საკათალიკოსო ტაძარში. XI ს. აქ აშენდა სვეტიცხოვლის ახალი ტაძარი, რომელშიც ერთი საფლავი ახლაც ვახტანგ გორგასეულადაა მიჩნეული.

(ვახტანგ გორგასლის მეფობის დათარიღება: ვახუშტი 439–499, ს. გორგაძე 443–503, ივ. ჯავახიშვილი 442–502, კ. თუმანოვი 435–522, ვ. გოილაძე 438–491 წ.)[6]

ვახტანგის ანდერძირედაქტირება

გარდაცვალებამდე დაჭრილმა მეფე ვახტანგმა ანდერძი დაუტოვა თავის ვაჟს დაჩის და ქართველებს:

მე ესე რა წარვალ წინაშე ღმრთისა ჩემისა, და ვმადლობ სახელსა მისსა, რამეთუ არა დამაკლო გამორჩეულთა წმიდათა მისთა. აწ გამცნებ თქუენ, რათა მტკიცედ სარწმუნოებასა ზედა სდგეთ და ეძიებდეთ ქრისტესთჳს სიკუდილსა სახელსა მისსა ზედა, რათა წარუვალი დიდება მოიგოთ.[7]

მან ასევე მოუწოდა ქართველთ უარი არ ეთქვათ ბიზანტიის იმპერიასთან კავშირებზე:

მე ჴორციელებრითა დიდებითა გადიდენ თქუენ ნათესავთა ჩემთა. და სახლსა ჩუენსა ნუ შეურაცხჰყოფთ, და სიყუარულსა ბერძენთასა ნუ დაუტეობთ.[8]

იხილეთ აგრეთვერედაქტირება

ლიტერატურარედაქტირება

  • ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 3, თბ., 2014. — გვ. 222.
  • კაკაბაძე ს., ვახტანგ გორგასალი, თბ., 1959;
  • საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, ტ. 2, თბ., 1973;
  • ჯავახიშვილი ივ., ქართველი ერის ისტორია, წგნ. 1, თბ., 1960;
  • ჯანაშია ს., საქართველო ადრინდელი ფეოდალიზაციის გზაზე, შრომები, ტ. 1, თბ., 1949.
  • ჯუანშერი, „ცხოვრება ვახტანგ გორგასლისა“/ „ქართლის ცხოვრება“, ს. ყაუხჩიშვილის გამოც. ტ. I, თბილისი, 1955
  • ლ. ჯანაშია, ლაზარ ფარპეცის ცნობები საქართველო შესახებ, თბილისი, 1962
  • ლ. ჯანაშია, ქართლი V საუკუნის მეორე ნახევარში/ საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, ტ. II, თბილისი, 1973
  • ბ. ლომინაძე, საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის ადმინისტრაიული ორგანიზაცია V საუკუნეში, საქართველოს ფეოდალური ხანის ისტორიის საკითხები, VII, გამომცემლობა „ცოტნე“
  • ვ. გოილაძე, ვახტანგ გორგასალი და მისი ისტორიკოსი, თბილისი, 1991
  • ზ. ალექსიძე, ვახტანგ გორგასალსა და მიქაელ მთავაეპისკოპოსს შორის კონფლიქტის გამო/ ძიებანი საქართველოსა და კავკასიის ისტორიიდან, 1976
  • ნ. ლომოური, საქართველოსა და ბიზანტიის ურთიერთობა V საუკუნეში, 1989, გვ. 52
  • მ. ლორთქიფანიძე, ქართლი V საუკუნის მეორ ნახევარში, თბილისი, 1979

რესურსები ინტერნეტშირედაქტირება

სქოლიორედაქტირება

  1. ჯუანშერი „ქართლის ცხოვრება“. გვ. 155.
  2. ვახტანგ გორგასლის ფრესკა სვეტიცხოვლის საკათედრო ტაძარში. საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა.
  3. 3.0 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 3.7 3.8 სანიკიძე, ლევან, სანიკიძე, გუბაზ, უბის ისტორია : ნაწილი I, თბილისი: „სამშობლო“, 1992. — გვ. 12–14.
  4. ჯუანშერი „ქართლის ცხოვრება“. გვ. 173.
  5. ვახტანგ I გორგასალი. საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი, საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა
  6. ლორთქიფანიძე მ., მეტრეველი რ., საქართველოს მეფეები, თბ.: „ნეკერი“, 2007. — გვ. 41, 42, ISBN 99928-58-36-2.
  7. Georgian royal annals, Life of Vakhtang Gorgasali, page of edition 203, line of edition 9-10-11-12-13
  8. Georgian royal annals, Life of Vakhtang Gorgasali, page of edition 203, line of edition 16-17
ვახტანგ I გორგასალი
დაიბადა: 442 გარდაიცვალა: 502
წინამორბედი:
მირდატ V
იბერიის მეფე
457–502
შემდეგი:
დაჩი
  ბიოგრაფიების პორტალი – დაათვალიერეთ ვიკიპედიის სხვა სტატიები ბიოგრაფიებზე.
  საქართველოს ისტორიის პორტალი — დაათვალიერეთ სხვა სტატიები საქართველოს ისტორიის შესახებ.