მთავარი მენიუს გახსნა

ახალგორის მუნიციპალიტეტი

მუნიციპალიტეტი საქართველოში
(გადამისამართდა გვერდიდან ახალგორის რაიონი)

ახალგორის მუნიციპალიტეტი (1935-1991 წლებში ლენინგორის რაიონი) — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული აღმოსავლეთ საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარეში. ადმინისტრაციული ცენტრი — დაბა ახალგორი.

ახალგორის მუნიციპალიტეტი
MM-Akhalgori-ka.svg
დროშა გერბი
Flag of Akhalgori Municipality.svg Axalgori gerbi.jpg

ქვეყანა საქართველოს დროშა საქართველო
მხარე მცხეთა-მთიანეთის მხარე
ადმ. ცენტრი ახალგორი
კოორდინატები 42°07′18″ ჩ. გ. 44°29′07″ ა. გ. / 42.12166694° ჩ. გ. 44.48527806° ა. გ. / 42.12166694; 44.48527806
გამგებელი ნუგზარ თინიკაშვილი
ფართობი 1,011±1 კმ²
მოსახლეობა Decrease2.svg 7 600 (2014) კაცი
სიმჭიდროვე 7.6 [1] კაცი/კმ²
ეროვნული
შემადგენლობა
ქართველები 85.1%
ოსები 14.3%
რუსები 0.2%
სომხები 0.2%
აფხაზები 0.1%[2]
სატელეფონო კოდი +995 (342)
საფოსტო ინდექსი 0600–0699
ოფიციალური საიტი http://akhalgori.org.ge/
GEO-MM-AG.svg

ზღვის დონიდან 800 მეტრამდე ზომიერად ნოტიო ჰავაა. იცის ზომიერად ცივი ზამთარი და ხანგრძლივი თბილი ზაფხული. ჰაერის საშუალო წლიური ტემპერატურა: 9,6°C იანვრის: 1,6°C, ივლისის: 20,3°C აბსოლუტური მაქსიმუმი: 38°C, აბსოლუტური მინიმუმი: -28°C. ნალექები — 730 მმ წელიწადში.[3]

სიმაღლის მატებასთან ერთად ტემპერატურა კლებულობს და ყელის ვულკანურ თხემზე საშუალო წლიური ტემპერატურა -5°,-6°C-ია. მთებში ნალექიანობა მატულობს და ყელის ზეგანზე 1600 მმ-ს აღწევს წელიწადში.[3]

სექციების სია

ისტორიარედაქტირება

ახლანდელი ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტერიტორია 1917 წლამდე ტფილისის გუბერნიის გორის მაზრაში შედიოდა, 1922-1990 წლებში შედიოდა სამხრეთ ოსეთის ავტონომიურ ოლქში. 1992 წლიდან საქართველოს ხელისუფლების იურისდიქციის ქვეშ მყოფი ცალკე მუნიციპალიტეტია. ახალგორის მუნიციპალიტეტის ფართობია 1011 კმ². ადმინისტრაციული ცენტრი დაბა ახალგორი. 2008 წლის აგვისტოს რუსეთ-საქართველოს ომის შემდეგ ოკუპირებულია რუსეთის მიერ.[3]

ახალგორის მუნიციპალიტეტს აღმოსავლეთით ესაზღვრება დუშეთის მუნიციპალიტეტი, სამხრეთით კასპის მუნიციპალიტეტი, დასავლეთით გორის მუნიციპალიტეტი, ჩრდილოეთით ჯავისა და ყაზბეგის მუნიციპალიტეტები.

რუსეთ-საქართველოს ომის შემდეგ, ახალგორს რუსმა ოკუპანტებმა ისევ საბჭოთა სახელწოდება „ლენინგორი“ უწოდეს. მდებარეობს ალევის ქედის დასავლეთ კალთაზე, მდინარე ქსნის მარცხენა სანაპიროზე, რკინიგზის სადგურ ქსანიდან 35 კმ-ზე. დაბის სტატუსი მიენიჭა 1960 წელს. მოსახლეობა 2.5 ათასი (2002 წ.). დაბაში არის ადმინისტრაციული, კულტურის და ჯანდაცვის დაწესებულებები, მცირე საწარმოები.[3]

საქართველოს პრეზიდენტის მ. სააკაშვილის 2005 წლის 16 დეკემბრის №2304-რს ბრძანების საფუძველზე მოხდა საქართველოს რაიონების რეორგანიზაცია, რის შედეგადაც არსებული რაიონები შეიცვალა მუნიციპალიტეტებად[4]. სსიპ „ახალგორის მუნიციპალიტეტის“ (ს/ნ. 223238217) გადამხდელად რეგისტრაციის თარიღია 2006 წლის 11 დეკემბერი, ხოლო რეგისტრაციის თარიღი — 2006 წლის 19 დეკემბერი[5].

ბუნებარედაქტირება

რელიეფირედაქტირება

რელიეფის მიხედვით ახალგორის მუნიციპალიტეტი მრავალფეროვნებით ხასიათდება. რელიეფი ძირითადად მაღალმთიანია. აქ ფართოდაა გავრცელებული ვულკანური და მყინვარული ფორმები.

მთავარი ოროგრაფიული ერთეულებია ხარულისა და ალევის ქედები და ვულკანურ მაღალმთიანი ყელის ზეგანი. ხარულის ქედი მაღრან-დვალეთის კავკასიონის სამხრეთ განშტოებაა, რომელიც კავკასიონს ლაღწითის მწვერვალთან გამოეყოფა და თითქმის მერიდიანულად მიემართება. უკავშირდება იგი გერმუხის ქედის აღმოსავლურ ბოლოს მთა ქნოღოსთან. ქედის უმაღლესი მწვერვალია ყელი (3628 მ). მნიშვნელოვანი მთებია: ქნოღო, გალავდური, ცხრაწყარო. ხარულის ქედი აგებულია იურული, ცარცული და პალეოგენური ქანებით.

ალევის ქედი კავკასიონის სამხრეთ განშტოებაა, რომელიც ხარულის ქედს უერთდება არხის ქედის მეშვეობით. ყურყუტას მასივამდე ქედს სამხრეთ-აღმოსავლური მიმართულება აქვს, მის შემდეგ კი სამხრული. მნიშვნელოვანი მთებია: ლომისისმთა, მუნჯუხე, ყურყუტა, საფერშეთი, ლორწომისკლდე. ცარცული სისტემის ფლიშური წყებებით აგებულ ალევის ქედს ნაზი რელიეფი ახასიათებს, რაც გამოიხატება მისი თხემის ტალღობრივ პროფილში და ფერდობთა მცირე კლდოვანებაში.

ყელის ზეგანი ცენტრალური კავკასიონის სამხრეთი კალთის აღმოსავლეთ ნაწილში მდებარეობს. იფარგლება კავკასიონის მთავარი ქედით, ხარულისა და არხის ქედებით. ზეგნის სიმაღლე მერყეობს 2600-3200 მ შორს. იგი საფეხურებად ეშვება სამხრეთით არხის ქედისაკენ და აღმოსავლეთით მდინარე არაგვისკენ. ყელის ზეგანმა გამყინვარება განიცადა, რაც გამოიხატება ტროგების, მორენებისა და სხვათა სახით. გვხვდება ასევე პერიგლაციალური ფორმები.

მნიშვნელოვანი ოროგრაფიული ერთეულებია მდინარეების ქსნისა და ლეხურას ხეობები. ქსნის ხეობა ლარგვისს ზემოთ ჟამურამდე და ქსნის შენაკადების – ჭურთას, ცხრაძმულას, ალეურასა და სხვათა ხეობები ტიპობრივ ეროზიულ ხეობებს წარმოადგენენ. ქსნის ზემო დინებას ჟამურის ხეობა ეწოდება. მდინარე ლეხურა ხარულის ქედის სამხრეთ კალთაზე იწყება და მისი ხეობის ფსკერი ზემო ზაყორთან ზღვის დონიდან 1070 მ სიმაღლეზე იმყოფება. მდინარის აუზის მორფოლოგიურ ხასიათს განსაზღვრავს მდინარეული ეროზია.

შიდა წყლებირედაქტირება

ახალგორის მუნიციპალიტეტი შიგა წყლებით მდიდარია. მთავარი მდინარეა ქსანი, რომელიც ყელის ტბის სამხრეთ ნაწილიდან გამოედინება. სოფელ პავლიანამდე მდინარე სამხრეთ-აღმოსავლეთისაკენ გაედინება, ხოლო შემდეგ ძირითადად სამხრულ მიმართულებას ექვემდებარება. საზრდოობს თოვლის, წვიმის და მიწისქვეშა წლყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, წყალმცირობა ზამთარში. ქსანი მტკვრის მარცხენა შენაკადია.

მუნიციპალიტეტის ფარგლლებში ქსნის შენაკადებიდან მნიშნვნელოვანია ცხრაძმულა, ჭურთა და ალეურა.

ცხრაძმულა (სიგრძე 15 კმ) და ალეურა (სიგრძე 21 კმ) იბადებიან ალევის ქედის დასავლეთ კალთაზე. ხოლო ჭურთა (სიგრძე 18 კმ) ხარულის ქედის აღმოსავლეთ ფერდობზე.

ახლგორში მდებარეობს მრავალი ტბა, რომელთა უმეტესობა გაბნეულია ყელის ზეგანზე. ტბებიდან მნიშნვნელოვანია ყელი, წითელი ხატი (დიდი და პატარა) და სხვ. ყელის ტბა ამავე სახელწოდების ზეგანზე მდებარეობს ზღვის დონიდან 2914 მ-ზე. სარკის ფართობია 1,28 კვ.კმ. მაქსიმალური სიღრმე 63 მ. ტბა იკვებება თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. მაქსიმალური დონე ივნისშია, მინიმალური თებერვალში.

წითელი ხატის ტბები მდებარეობენ ფაჩურის ქედზე. დიდი წითელი ხატის ტბა ზღვის დონიდან 2779 მ სიმაღეზეა და აქვს 53 მ მაქსიმალური სიღრმე.

ჰავარედაქტირება

ზღვის დონიდან 800 მ-მდე ზომიერად ნოტიო ჰავაა. იცის ზომიერად ცივი ზამთარი და ხანგრძლივი თბილი ზაფხული. ჰაერის საშუალო წლიური ტემპერატურა 9,6° იანვრის -1,6°, ივლისის 20,3° აბსოლუტური მაქსიმუმი 38°, აბსოლუტურ მინიმუმი - 28°. ნალექები 730 მმ წელიწადში.

სიმაღლის მატებასთან ერთად ტემპერატურა კლებულობს და ყელის ვულკანურ თხემზე საშუალო წლიური ტემპერატურა -5° -6°. ნალექიანობა მთებში მატულობს და ყელის ზეგანზე იგი 1600 მმ აღწევს.

ნიადაგებირედაქტირება

რელიეფის ხასიათის შესაბამისად ნიადაგები სიმაღლებრივ ზონებს ქმნიან. ტყის ზონის ქვემო ნაწილში გაბატონებულია ყავისფერი ნიადაგები, რომელსაც შუა ნაწილში მცირე და საშუალო სისქის ტყის ყომრალი ნიადაგები ცვლის, ხოლო ზემო ნაწილში ღია და გაეწრებული ტყის ყომრალი ნიადაგები. ტყის ზონის ზემოთ დიდი ფართობი უჭირავს მთის მდელოს კორდიან და კორდიან-ტორფიან ნიადაგებს.

ალუვიური კარბონატული ნიადაგები გვხვდება მდინარე ქსნის გასწვრივ.

ლანდშაფტებირედაქტირება

მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე ჩამოყალიბებულია ლანდშაფტის შემდეგი სახეები:

  1. ბორცვიან-სერებიანი მთისწინეთი ჯაგრცხილნარ-მუხნარით ტყის ყავისფერ ნიადაგებზე;
  2. დაბალი მთები მუხნარ-რცხილნარით ტყის ყომრალ ნიადაგებზე;
  3. საშუალო მთები წიფლის ტყეები ტყის ყომრალ ნიადაგებზე;
  4. მთის მდელოს ნიადაგი სუბალპური მდელოთი;
  5. მთის მდელოს კორდიან და კორდიან-ტორფიანი ნიადაგი ალპური მდელოთი;
  6. ტუგაის ტყის ლანდშაფტი.

ფლორა და ფაუნარედაქტირება

ფლორარედაქტირება

მუნიციპალიტეტის ჩრდილოეთ ნაწილში გაბატონებულია სუბალპური ტყე მდელოები. ტერიტორიის შუა ნაწილში ძირითადად არის წიფლნარი, სამხრეთ ნაწილში კი მუხნარ-რცხილნარი და სხვა ფართოფოთლოვანი ტყეები. ხარულის ქედის კალთები ტყიანია. თხემი კი შემოსილია მდელოს ბალახეულით. ალევის ქედის მრავალ ადგილში სუბალპური და ალპური მდელოებია. ქვემოთ კი არის ფართოფოთლოვანი ტყეები. ყელის პლატოს მცენარეულობა მკაცრი ჰავის, ინტენსიური მექანიკური გამოფიტვისა და ნიადაგური საფრის სუსტი განვითარების გამო, ღარიბია და წყვეტილი ბალახეული საფრით არის წარმოდგენილი.

ქსნისა და ლეხურას ხეობების ტყეებში ჭარბობს წიფლნარი.

ფაუნარედაქტირება

ტყეებში გვხვდება დათვი, ირემი, შველი, ჯიხვი, არჩვი, ციყვი. ყველგანაა კურდღელი, მგელი, მელა და სხვ. ორნითოფაუნას ქმნიან კავკასიური შურთხი, კავკასიური როჭო (სწწ), ჩხიკვი, ქორი, კოდალა, მწყერი, ყვავი, შაშვი დ სხვ.

ახალგორის მუნიციპალიტეტში მდებარე ტბებში იქთიოფაუნა საერთოდ არ მოიპოვება (მაგ.: ყელისა და წითელიხატის ტბები). მდინარეებში არის კალმახი, წვერა, ქაშაპი და ა.შ.

მოსახლეობარედაქტირება

მოსახლეობის რიცხოვნობა — 7,7 ათასი კაცი; სიმჭიდროვე — 8 კაცი კვ.კმ-ზე. მუნიციპალიტეტში 117 დასახლებული პუნქტია: 1 ქალაქი, 116 სოფელი. მუნიციპალიტეტის ძირითადი სოფლებია: იკოთი, კორინთა, ყანჩავეთი, ქვემო ზახორი, ლარგვისი, დორეთკარი, ქარჩოხი.

აღწერის მონაცემებირედაქტირება

აღწერის წელი მოსახლეობა
1989 12 080
2002 7 650  
2014 აღწერა არ ჩატარებულა

ადგილობრივი თვითმმართველობარედაქტირება

მუნიციპალიტეტის ადგილობრივი თვითმმართველობის უმაღლესი ორგანოა მუნიციპალიტეტის საკრებულო, აღმასრულებელი ორგანო — მუნიციპალიტეტის გამგეობა. მუნიციპალიტეტში 68 დასახლებული პუნქტია: დაბა ახალგორი, ალევი, ახალდაბა, ახმაჯი, ბაზუაანი, ბალაანი, ბეჟანტყევი, გავაზი, გარუბანი, გდუ, გეზევრეთი, გრუ, გუდაწვერი, დადიანეთი, დელკანი, დორეთკარი, ელოიაანი, ერედა, ვაშლოვანი, ზაყორი, ზემო ბოლი, ზოდეხი, თინიკაანი, თოხთა, იკოთი, კარელთკაარი, კორინთა, ლარგვისი, ლოთიაანი, მარტაანი, მახიარეთი, მიდელაანი, მონასტერი, მორბედაანი, მოსაბრუნი, მოჭალიეთი, მსხლები, მუჯუხი, მშველიეთი, ნაგომევი, ნაცარა, ნახიდი, ორჭოსანი, პავლიაანი, სალბიერი, საძეგური, უკანამხარე, უკანუბანი, ქენქაანი, ქვემო ბოლი, ქურთა, ყანჩავეთი, ყველდაბა, ყოჩიაანი, შიუკაანი, ჩანდარი, ჩიტიაანი, ცხავატი, ცხილონი, ძეგლევი, ძუკათკაუ, წინაგარი, წიპტაურიანი, წირი, წირქოლი, წოლდა, ჭორჭოხი, ხარბალი.

ეკონომიკარედაქტირება

წამყვანი დარგია სოფლის მეურნეობა, მათ შორის ძირითადია მეცხოველეობა, მისდევენ ასევე მებოსტნეობას, მეხილეობას, საკვები კულტურების მოყვანას. ყანჩავეთი ადგილობრივი მნიშვნელობის ბალნეოლოგიური კურორტია.

კულტურარედაქტირება

მუნიციპალიტეტში 30 სახელმწიფო ზოგადსაგანმანათლებლო სკოლაა, 12 ბიბლიოთეკა, 1 თეატრი და 1 მუზეუმი.

ღირსშესანიშნაობანირედაქტირება

კაბენის მონასტერი (IX-XIII სს.), ლარგვისის მონასტერი, წირქოლის ციხე (IX ს.), ლომისის, არმაზის, ბიკარის ბაზილიკები, ცხმორის ციხე, ბალაანის კოშკი.

გალერეარედაქტირება

ლიტერატურარედაქტირება

რესურსები ინტერნეტშირედაქტირება

სქოლიორედაქტირება