Oxygen480-mimetypes-signature.svg ამ სტატიას ამჟამად აქტიურად არედაქტირებს ზურა6446.

გთხოვთ, ნუ შეიტანთ მასში ცვლილებებს, სანამ ეს განცხადება არ გაქრება. წინააღმდეგ შემთხვევაში, შესაძლოა, მოხდეს რედაქტირების კონფლიქტი.
ეს შეტყობინება სტატიაში მხოლოდ ერთი კვირის განმავლობაში შეიძლება დარჩეს.


თარგის ჩასმის თარიღი: სექტემბერი 18, 2020 წელი.


სტატიის აქტიური დამუშავების დაწყების თარიღიდან გავიდა 10 დღე.
გთხოვთ ამოიღოთ ეს გამაფრთხილებელი თარგი სტატიიდან და შეატყობინოთ მის [[მომხმარებლის განხილვა:ზურა6446.|ჩამსმელ რედაქტორს]]:
{{მუშავდება/შეტყობინება|ზურა6446.|ოპერაცია ნეპტუნი}}-~~~~


მომხმარებლის სახელის და თარიღის ავტომატურად მისათითებლად, გამოიყენეთ თარგი {{subst:მუშავდება}}


ოპერაცია ნეპტუნი — დესანტის გადასხმის ოპერაცია, ოპერაცია ოვერლორდის ნაწილი მეორე მსოფლიო ომში, 1944 წლის 6 ივნისს. მედიაში ხშირად მოიხსენიება როგორც D-Day ან ნორმანდიის დესანტი. ისტორიაში უდიდიესი საზღვაო შეჭრა. ამ ოპერაციით დაიწყო საფრანეგეთის და დასავლეთ ევროპის სხვა ქვეყნების გათავისუფლება გერმანული ოკუპაციისგან.

ოპერაცია ნეპტუნი
ოპერაცია ოვერლორდის და მეორე მსოფლიო ომის ნაწილი
Into the Jaws of Death 23-0455M edit.jpg
„სიკვრდილის ყბებში“, აშშ-ის პირველი ქვეითი დივიზიის, მეთექვსმეტე ქვეითი პოლკის მებრძოლები ომაჰას სანაპიროზე, 1944 წლის 6 ივნისის დილას
თარიღი 1944 წლის 6 ივნისი
მდებარეობა ნორმანდია, საფრანგეთი
შედეგი მოკავშირეების გამარჯვება[1]
მხარეები
მოკავშირეები ნაცისტური გერმანიის დროშა ნაცისტური გერმანია[6]
მეთაურები
ძალები
დანაკარგები
  • 10 000+ დაჭრილი
  • 4 414 მოკლული[b]
  • 185 განადგურებული M4 Sherman ტანკი[10]
  • 4 000 — 9 000 დაჭრილი და მოკლული[11]
ვიკისაწყობი Commons-logo.svg ოპერაცია ნეპტუნი

ოპერაციის დაგეგმვა ჯერ კიდევ 1943 წელს დაიწყო. შეტევის დაწყებამდე რამდენიმე თვით ადრე მოკავშირეებმა დაიწყეს ოპერიაცია პირადი მცველი, რომლის მიზანიც იყო გერმანიას არ გაერკვია შეტევის სამიზნე და შეტევის თარიღი.

ბრძოლები 5 სანაპიროზე მიმდინარეობდა: ოქრო, ჯუნო, ომაჰა, იუტა და ხმალი. ოპერაცია ნეპტუნის შესრულებისას მოკავშირეებმა 4 414 მებრძოლი დაკარგეს. მუზეუმები, ომის მემორიალები და ჯარისკაცების სასაფლაოები ყოველწლიურად უამრავ სტუმარს მასპინძლობენ.

წინა პერიოდირედაქტირება

მას შემდეგ რაც ნაცისტურმა გერმანიამ ოპერაცია ბარბაროსა განახორციელა და საბჭოთა კავშირს დაესხა თავს, იოსებ სტალინმა დიდ ბრიტანეთს და აშშ_ს მეორე ფრონტის გახსნა მოითხოვა დასავლეთში.[12] 1942 წლისთვის აშშ და სსრკ შეთანხმდენ მეორე ფრონტის აუცილებლობაზე მაგრამ, დიდი ბრიტანეთის პრემიერ მინისტრმა უინსტონ ჩერჩილმა გადაადებინა ფრანკლის რუზველტს შეტევის დრო, რადგან ის შიშობდა რომ მოკავშირეები ვერ გაუმკვალავდებოდნენ ნაცისტური გერმანიის არმიას.[13]

ჩრდილოეთ საფრანგეთის ნაცვლად სამიზნედ ხმელთაშუა ზღვის სანაპირო აირჩა. 1943 წლის შუა პერიოდში მოკავშირეებმა მოიგეს ჩრდილოეთ აფრიკის კამპანია და დაიწყო ხმელთაშუა ზღვის კამპანია. 1943 წლის აგვისტოში მოკავშირეებმა აიღეს სიცილია და დაიწყეს იტალიაზე თავდასხმის დაგეგმვა. სწორედ ამ დროს აღმოსავლეთ ფრონტზე სსრკ_მ კონტრშეტევა დაიწყო და გერმანელებს უმძიმესი დარტყმა მიაყენა გერმანიას სტალინგრადის ბრძოლაში. ვაშინგტონის კონფერენციაზე[14] კი საბოლოოდ გადაწყდა ლამანშის სრუტის გავლით დიდი ბრიტანეთიდან ჩრდილოეთ საფრანგეთში დესანტის გადასხმა და შემდეგ მეორე ფრონტის გახსნა. ფრანკლი რუზველტი და ვინსტონ ჩერჩილი სტალინს მეორე ფრონტის გახსნას 1944 წლის მაისში დაპირდნენ.[15][16]

მოკავშირეებს სამი შესაძლო სამიზნე ქონდათ არჩეული: ბრეტანი, ნორმანდია და პა-დე-კალე. ბრეტანი ნახევარკუნძულია, სწორედ ამიტომ გერმანელები უადვილესად შეძლებდნენ მოკავშირეთა შეჩერებას.[17] პა-დე-კალე უახლოესი ადგილი იყო დიდ ბრიტანეთსა და კონტინენტალურ ევროპას შორის, ამიტომაც ის ყველაზე დაცული პერიმეტრი იყო მთელს სანაპიროზე.[18] ნორმადიას ქონდა აყველაზე დიდი პოტენციალი წინსვლისთვის თავისი მდინარეებით, სწორი მინდვრებით და რაც მტავარია აქ არ იყო დიდი პორტი სწორედ ამიტონ გერმანია ამ ადგილებს ნაკლებად იცავდა და აქ შემოჭრას არ მოელოდა, სამიზნედ ნორმანდია იქნა არჩეული.[19] პორტის არარსებობას მოკავშირეები ხელოვნური მელბურის პორტით გადაჭრიდნენ.[20] ასევე ამ ოპერაციისთვის შეიქმნა გაუმჯობესებული ტანკები პერიმეტრების ნაღმებისგან გასაწმენდად, ბუნკერების და თავშესაფარების გასანადგურებლად და ასევე ჯარისკაცების მობილური გადაყვანისთვის.[21]

კვებეკის კონფერენციის შემდეგ, მოკავშირეებმა შეჭრა 1944 წლის 1 მაისისვის დაგეგმეს,[22] მოკავშირეთა საექსპედიციო ძალების უზენაესი შტაბბინის მეთაურად გენერალი დუაიტ ეიზენჰაუერი დანიშნეს,[23] ბერნარდ მონტგომერის კი ოცდამეერთე არმია ჩააბარეს სადაც შედიოდნენ ჯარისკაცები, აშშ_დან, დიდი ბრიტანეთიდან, ახალი ზელანდიიდან, კანადიდან, პოლონეთიდან, ნორვეგიიდან, ავსტრალიდან, საფრანგეთიდან, ჩეხოსლოვაკიიდან და მოიცავდა ოპერაციაში მონაწილე ყველა ჯარისკაცს.[24] 1943 წლის 31 დეკემბერს დუაიტ ეიზენჰაუერმა და ბერნარდ მონტგომერიმ პირველად დაიწყეს გეგმების შედგენა, თავდაპირველად სანაპიროებზე სამი დივიზია უნდა გადაესხათ ორი დივიზიის მხარდაჭერით მაგრამ საბოლოოდ, მოკავშირეთა საექსპედიციო ძალების უზენაეს შტაბბინაში ხუთ დივიზიიან დესანტზე შეთანხმდენ და მათ პარაშუტისტების სამი დივიზია დაუმატეს. რათა ფრონტი გაეწელათ და ჩერბურგის აღება მოეხერხებინათ.[25] საბოლლოდ ოპერაცია ოვერლორდში (რომელიც ოპერაცია ნეპტუნით დაიწყო) 39 დივიზიამ მიიღო მონაწილეობა: 22 აშშ_დან, 12 დიდი ბრიტანეთდან, 3 კანადიდან, ერთი პოლონეთიდან და ერთც თავუსუფალო საფრანგეთდან, სულ მოკავშირეებმა ამ ოპერაციაში მონაწიკეობა 1 მილიონზე მეტმა სამხედრომ მიიღო,[26] ყველა მათგანს გენერალი მონტგომერი მეთაურობდა.[27] ოპერაცია ასეთი მაშტაბების გამო ივნისისთვის გადაიდო.[25]

 
მოკავშირეების თავდასმის მარშრუტები

ოპერაციებირედაქტირება

ოპერაცია ოვერლორდი იყო ფართო მაშტაბიანის ევროპის გათავისუფლების გეგმა, რომლის პირველი ნაწილი საზღვო შეჭრა იყო ნორმანდიაში 1944 წლის 6 ივნისს (ოპერაია ნეპტუნი).[20] ჰაერში უპირატესობის მოპოვება შეჭრისთვის ყველაზე მნიშვნელოვანი ნაწილი იყო, მის მოსაპოვებლდ მოკავშირეებმა შეიმიშავეს ოპერაცია ცაიელი წერტილი რომელიც გერმანული ქარხნების და აეროდრომების დაბომბვას და განადგურებას ითვალისწინებდა.[20] მოკავშირეებმა ასევე შეჭრიდან რამდენიმე თვით ადრე გემანიის არმიის გენერლების დასაბნევად დაიწყეს ოპერაცია პირადი მცველი.[28]

ოპერაციამდე შესრულდა საჰაერო სადესანტო ოპერაციები კანთან ახლოს მდინარე ორნზე ხიდების გასაკონტროლებლად. ამერიკელების დანიშნელუბა იყო ომაჰას და იუტას სანაპიროები, მათ პირველივე დღეს აიღეს სანტ-ლო და კარენტანი, გადაკეტეს კარენტინის ნახევარკუნძული და გააკონტროლეს ჩერბურგის პორტები. ბრიტანელებს ხმალის და ოქროს სანაპიროებზე და კანადელებს ჯუნოს სანაპიროზე უნდა დაეცვათ ამერიკელები და პირველივე დღეს უნდა აღოთ კანთან ახლოს მდებარე აეროდრომები.[29][30] გენერალმა მონტგომერიმ ცხრა დღიანი დროძოლა გადაიტანა მანამ სანამ ყველა დივიზიამ მდინარე სენამდე არ მიაღწიეს.[31][29][30][32]

სატყუარა გეგმარედაქტირება

 
აშშ_ის მოჩვენება არმიის ჯგუფისთვის შექმნილი სამხრე ნიშნები.

ოპერაცია პირადი მცველის მეშვეობით მოკავშირეები ცდილობდნენ გერმანელებისთვის მიეწოდებინათ მოკავშირეების შეჭრის არასწორი დრო და ადგილი,[33] კერძოდ ოპერაცია სიმაგრე ჩრდილოეთში გამოიყენეს ყალბი რადიოსიგნალი რომელითაც გერმანელებში ნორვეგიაზე თავდასხმის მოლოდინი გამოიწვია,[34] ოპერაცია სიმაგრე სამხრეთი ითვალისწინებდა მასიურ დეზინფორმაციულ კამპანიას, აშშ_ის მოჩვენება არმიის ჯგუფის შექმნის ჩათვლით რომლის სათავეშიც სამსახურიდან დათხოვილი გენერალ-ლეიტენანტი ჯორჯ პატონი დანიშნეს, ისინი დეზინფორმაციების მიხედვით (რომლებისც გერმანელებმა მიიღეს) დუვრთან ახლოს იყვენ განწესებული და პა-დე-კალეში შეჭრისთვის ემზადებოდნენ.[28][35] 21-ე არმიის ჯგუფმა გააგზავნა ყალბი სიგნალები, ისე რომ ის გერმანელებსაც დაეფიქსირებინათ, რათა გერმანელებს გონებოდათ რომ მოკავშირეების ძირითადი წალები დუვრთან იყვნენ გალაგებულნი.[36] ამ გეგმისთვის მოკავშირეებმა გათავისუფლებული პატონი დიდ ბრიტანეთში 1944 წლის 6 ივნისამდე დატოვეს.[37]

საფრანგეთის სანაპიროებზე ბევრი გერმანული რადარები გაანდაგურეს დესანტის გადასხმისთვის მზადებაში.[38] დამატებით, შეტევამდე წინა ღამით, სპეციალური საჰაერო სამსახურის (SAS) ოპერატორების მცირე ჯგუფმა სატყუარა პარაშუტები გადმოყარეს ჰავრში და ისიგნიში. ამ სატყუარებმა გერმანელები დააჯერა რომ ეს დამატბითი საჰაერო შეტევა იყო. იგივე ღამეს ოპერაცია დასაბეგრში, სამეფო საჰაერო ძალების ნომერ 617-მა ესკადრონმა გადმოყარა მეტალის კილიტები რომლებმაც, გერმანული რადარების ოპერატორები შეცდომაში შეიყვანა და მეტალის კილიტები საძღვაო კოლონად აღითქვეს.[39][4]

ამინდირედაქტირება

მოკავშირეთა საექსპედიციო ძალების უზენაესი შტაბბინაში განსაზღვრეს ამინდის იდეალური პირობები, მთვარის ფაზების და ტალღების ჩათვლით, სავსე მთვარე ყველაზე სასურველი იყო, ის წარმოადგენდა განათებას თვითმფრინავებისთვის და აქვს მაღალი ტალღები. მოკავშირეებს სურდათ დესანტი გამთენიისას გადაესხათ, ასე ისინი სანაპიროებზე მაღალ ტალღებთან ერთად მივიდოდნენ რაც თავისმხრივ შეამცირებდა გერმანელების ხილვადობას ზღვის მიმართულებით.[40] დვაიტ ეიზენჰაუერმა შეჭრა 5 ივლინისთვის დაგეგმა თუმცა მალევე გადადო დაბალი ღრუბლების და ძლიერი ქარის გამო, რომლებიც შეუძლებელს ხდიდა ჯარისკაცებისთვის სანაპიროსთან მიახლოვებას და თვითმფრინავებისთვის სამიძნეების პოვნას.[41]

 
ზედაპირის ამინდის ანალიზის რუკა რომელიც გვიჩვნებს დასავლეთ ფრონტის ამინდს 1944 წლის 5 ივნისს


სამეფო საჰაერო ძალების (RAF) კაპიტანი ჯეიმს სტაგი ეიზენჰაუერს 4 ივნისის საღამოს შეხვდა. მან და მისმა მეტეოროგიულმა ჯგუფმა ივარაუდეს ამინდის გაუმჯობესება ისე რომ უკვე 6 ივნისისთვის შეტევის განხორციელება შესაძლებელი იქნებოდა.[42] შემდეგი მისაღები ამინდი (მაგრამ სავსე მთვარის გარეშე) 18-20 ივნისამდე იქნებოდან შეტევის გადადებისთვის საჭირო იქნებოდა ხომალდებში მოთავსებული ჯარისკაცების უკან დაბრუნება, რაც შეტევის შემჩნევის შანსებს დრამატულად გაზრდიდა.[43] საბოლოოდ გენერალმა ეიზენჰაუერმა შეტევის განხორციელება 6 ივლისს გადაწყვიტა,[44] რადგან 19-22 ივნისებში შტორმი იყო ნაწინასწარმეტყველები ნორმანდიის სანაპიროსთან, რომელიც შეტევისას დესანტის გადასხმას შეუძლებელს გახდიდა.[41]

მოკავშირეების მიერ ატლანტიკის ოკეანის კონტროლი ნიშნავდა იმას რომ გერმანელ მეტეოროგოლისტებს ნაკლები ცოდნა გააჩნდათ.[45] ლუფტვაფეს მეტეოროგოლისტური ცენტრი პარიზში 2 კვირიან შტორმს წინასწარმეტყველებდა, სწორედ ამიტომ გერმანელი ოფიცრები რენში იყვნენ ომის თამაშებზე დასასწრებად.[46] ხოლო გენერალ-ფელდმარშალი ერვინ რომელი გერმანიაში დაბრუნდა ცილის დაბადებისდღეზე და თან ჰიტლერთან პანზერების შესახებ საუბარს აპირებდა.[47]

ბრძოლის გერმანული მხარერედაქტირება

ნაცისტურ გერმანია საფრანგეთში და ბენილუქსის ქვეყნებში სულ ორმოცდაათი დივვიზია ჰყავდათ, კიდევ თვრამეტი დანიაში და ნორვეგიაში ხოლო დამატებით თხუთმეტი გერმანიაში ფორმირების ეტაპზე იყო.[48] აღმოსავლეთ ფრონტზე ბროძოლების წაგება ნიშნავდა იმას რომ გერმანიაში პრაქტიკულად აღარ იყვნენ ჯარში გასაწვევი ახალგაზრდა მამაკაცები, სწორედ ამიტომ საშვალოდ გერმანელი ჯარისკაცები 6 წლით უფროსები იყვნენ ვიდრე მოკავშირეების ჯარისკაცები. ნორმანდიაში გერმანელი ჯარისკაცების უმეტესობა გერამანიის აღმოსავლეთ რეგიონებიდან იყვნენ. აქ ასევე იყვენ მოხალისეები ოკუპირებული საბჭოთა კავშირიდან, ისინი შეიარაღებულები იყვნენ არასანდო ხელში ჩაგდებული იარაღებით და აკლდათ გადაადგილების საშუალებები.[49][50] ბევრ გერმანულ შენაერთებს აკლდათ აღჭურვილობა.[51]

1944 წლის დასაწყისში გერმანიის დასავლეთ ძალები მნიშვნელოვნად დასუსტდა, რადგან გერმანიის უმაღლესმა სამხედრო სამართველომ საბჭოთა დნეპრ-კარპატის შეტევისას (1943-1944 წლებში) აღმოსავლეთ ფრონტზე გაგზავნა მთლიანი მეორე SS პანზერების კორპუსი, მეცხრე და მეთე SS პანზერ დივიზიები, 349-ე ქვეთი დივიზია, 507-ე მძიმე პანზერ ბატალეონი და 322-ე StuG ბატალეონი. საფრანგეთში განტავსებულ გერმანულ ძალებს გამოაკლდათ 45 827 ჯარისკაცი და 363 ტანკი, ანტი-სატანკო შეიარაღება.[52] ეს იყო პირველი მნიშვნელოვანი ძალების გადაყვანა დასავლეთიდან აღმოსავლეთისაკენ ფიურერის 51-ე დირექტივის გამოქვეყნების შემდეგ.[53][54]

მეთაურებირედაქტირება

ვერმახტის უზენაესი მთავარსარდალი: ადოლფ ჰიტლერი

კონტენტინის ნახევარკუნძულირედაქტირება

მოკავშირეების ძალები იუტას სანაპიროზე დაუპირისპირდნენ კონტინტინის ნახევარკუნძულზე განთავსებულ შემდეგ შენაერთებს:

დიდი ბანაკების სექტორირედაქტირება

 
გერმანელი ჯარისკაცები იყენებენ ხელში ჩაგდებულ ფრანგულ ტანკებს ნორმანდიაში, 1944 წელი

ამერიკელები ომაჰას სანაპიროზე დაუპირისპირდნენ შემდეგ შეანერთებს:

მოკავშირეების ჯარისკაცები ოქროს და ჯუნოს სანაპიროებზე დაუპირისპირდნენ 352-ე ქვეითი დივიზიის შემდეგ ელემენტებს:

    • 914-ე მეყუმბარეების პოლკი[59]
    • 915-ე მეყუმბარეების პოლკი[59]
    • 916-ე მეყუმბარეების პოლკი[59]
    • 352-ე არტილერიის პოლკი[59]

კანთან მყოფი ძალებირედაქტირება

მოკავშირეების ძალები ოქროს ჯუნოს და ხმლის სანაპიროებზე დაუპირსპირდნენ შემდეგ გერმანულ შენაერთებს:

ატლანტიკური კედელირედაქტირება

 
ატლანტიკური კედელი, რომელიც ნაჩვენებია ყვითლად
  ღერძი და ქერძის მიერ ოკუპირებულ იქვეყნები
  ნეიტრალური ქვეყნები

წმინდა ნაზაირაზე და დიეპზე რეიდების შემდეგ 1942 წელს, ადოლფ ჰიტლერმა ფორტიფიკაციების მშენებლობის ბრძანება გასცა მთელს ატლანტის პირა რეგიონში, ესპანეთიდან ნორვეგიამდე მოკავშეირეების მხრიდან მოსალოდნელი შეტევისაგან თავის დასაცავად. ჰიტლერი მიზნად ისახავდა 15 000 სიმაგრე და 300 000 ჯარისკაცს რომლებსაც კედლის პერიმეტრი უნდა ეკონტროლებინათ, მაგრამ ცემენტის და ცოცხალი ძალის დეფიციტის გამო ყველა სიმაგრე არასოდეს აუშენებიათ.[65] როგორც შეტევისთვის ყველაზე აშკარა ადგილი პა-დე-კალე ყველაზე მყარად იყო დაცული.[65] ნორმანდიაში ყველაზე მყარად იყო გამაგრებული ჩერბურგი და სენ-მალო.[25] ნიდერლანდებიდან ჩერბურგამდე სამშენებლო სამუშაოებს ხელმძღვანელობდა და ზედამხედლობდა გენერალ-ფელმმარშალი ერვინ რომელი,[65][66] რომელსაც აფრიკაში მარცხის შემდეგ, ახლად ჰყავდა ჩაბარებული არმიის B ჯგუფი, რომელიც შედგებოდა მეშვიდე არმიისგან, მე-15 არმიისგან, ნიდერანდებში განთავსებული ძალებისგან და რეზერვებისაგან (მე-2, 21-ე და 116-ე პანზერ დივიზიებიგან).[67][68]

რომელს სჯეროდა რომ ნორმანდია იქნებოდა მოკავშირეთა შეტევის მთავარი სამიზნე სწორედ ამიტომ ნორმანდიაში მან გასცა ბრძანება მთელს სანაპიროზე განელაგებინათ მეტალის სამფეხები, მინები, ანტი-სატანკო დაბრკოლებები და ასევე დაემატებინათ დამატებითი უძარავი შეარაღებები სტრატეგიულ წერტილებში.[69] რომელი მოკავშირეთა შეტევას მაღალ ტალღებში ელოდებოდა სწორედ ამიტომ ხაფანგების ნაძილი ღრმა წყლებში განალაგეს.[40] დაფარულმს ხაფანგებმა, მავთუ ხლართებმა და ნაღმებმა დესანტის გადასხმა ქვეითი ჯარისთვისაც სახიფათათო გახადა.[69] ასევე ერვინ რომელის ბრძანებით სანაპიროზე ნაღმების რაოდენობა გაასამმაგეს.[25] საჰაერო ბრძოლებმა ლუფტვაფე ევროპაში გაანადგურა, აღმოსავლეთ ევროპაში ლუფტვაფეს მხოლოდ 815 თვითმფრინავი[70] იყო დარჩენილი ხოლო მოკავშირეების 9 543.[71] რომელმა იციდა რომ საჰაერო მხარდაჭერა არ ექნებოდა.[72] სწორედ ამიტომ მან პარაშუტისტების საწინააღმდეგო ხაფანგი რომელის ასპარაგუსი განალაგა მდელოებზე და ველებზე.[25]

6-8 ივნისს, 1944 წელს, გერმანიაში, შედგა გერმანიის არმიის უზეანაესი სამმართვეოს კონფერენცია რადაც განიხილავდნენ ჩრდილოეთ სანაპიროების პორებში და აეროპორტებში თავდაცვის მიზნით მცირე დანაყოფეფის ჩაყენებას.[73]

 
„თავად გერმანიაშიც ჩვენ არანაირი სამხედრო ძალა არ გვყავდა. თუ ბრემენის ან ჰამბურგის რომელიმე აეროპოტს პარაშუტისტები აიღებდენ, ამ ქალაქების პორტები დაუცველი იყო, მოწინააღმდეგის მთავარი არმია პორტში უპრობლემოდ შევიდოდა და მთლიან გერმანიას და ბერლინს სულ რამდენიმე დღეში, ყოველგვარი წინააღმდეგობის გარეშე დაიკავებდნენ. “
(ნაცისტური გერამნის შეარაღების მინისტრი, ალბერტ შპეერი[74])

ჯავშანტექნიკური რეზერვებირედაქტირება

ერვინ რომელს სჯეროდა რომ შეტევის შეჩერაბა დესანტის გადასხმისთანავე, სანაპიროებზე იყო აუცილებელი. მან მოითხოვა ჯავშანტექნიკის, განსაკუთრებით ტანკების, სანაპიროსთან რაც შეიძლება ახლოს განელაგებინათ. გერდ რუნდშტეტი და სხვა უფროსი მეთაურები მას ეწინააღმდეგებოდნენ. მათ სჯეროდათ რომ შეჭრის შეჩერება სანაპიროზე შეუძლებელი იყო. გერდს საუკეთესოდ მიაჩნდა ტანკების პარიზთან ახლოს განლაგება და მათი გამოყენება მხოლოდ მაშინ როდესაც სანაპიროზე მოკავშირეების მთავარი ბანაკის იდენტიფიცირება მოხდებოდა. ასევე მან გაიხსენა იტალიის კამპანია სადაც სანაპიროსთან ახლოს განლაგებული ტანკები საზღვაო დაბომბვებმა დააზიანა. რომელი კამათობდა რომ მოკავშირეების საჰაერო უპირატესობის გამო ტანკების მასიური გადაადგილებები შეუძლებელი გახდებოდა. ჰიტლერის საბოლოო გადაწყვეტილება იყო, ერვინ რომელის მეთაურობის ქვეშ გადაეყვანა 3 პანზერ დივიზია როგორც რეზერვები, გერდ ფონ რუნდშტეტის მეთაურობაში დაეტოვებინა ასევე 3 პანზერ დივიზია და დანარჩენი 4 დივიზიაზე პირადი მეთაურობა აიღო, ჰიტლერის პირდაპირი ბრძანების გარეშე ამ 4 დივიზიის გამოყენება კატეგორიულად აიკრძალა.[75][76][77]

ბრძოლა მოკავშირეთა მხრიდანრედაქტირება

 
ნორმანდიაში შეჭრის მარშუტები

მოკავშირეთა საექსპედიციო ძალების უზენაესი შტაბბინა, მეთაური: აშშ-ის არმიის გენერალი დუაიტ ეიზენჰაუერი

21-ე არმიის ჯგუფი, მეთაური: ფილდმარშალი ბერნანდ მონტგომერი[78]

აშშ_ის ზონებირედაქტირება

აშშ_ის პირველი არმია, მეთაური: გენერალ-ლეიტენანტი ომარ ბრედლი[78]

პირველი კონტიგენტი სულ შეადგენდა 78 000 ჯარისკაცს, 15 600 პარაშუტისტების ჩთვლით.[79]

იუტას სანაპირორედაქტირება

ომაჰას სანაპირორედაქტირება

ბრიტანული და კანადური ზონებირედაქტირება

კანადის და ბრიტანეთის მეორე არმია, მეტაური: გენერალ ლეიტენატი მაილს დემფსი

საერთო ჯამში მეორე არმიაში 83 115 ჯარისკაცი იყო, აქედან 61 715 ბრიტანელი. ბრიტანეთის საზღვაო და საჰაერო ძალებში ირიცხებოდნენ დიდი რაოდენობის ჯარისკაცები ბრიტანეთის ზღვისგადაღმა კოლონიებიდან. მაგალითად, მისიებში მიიღეს მონაწილეობა რეგულარული სამეფო ავსტრალიური საჰაერო ძალების (RAAF) ესკადრონმა, 9 მუხლი XV-ეს ესკადრონმა და ასობით ეკიპაჟის წევრმა სხვა კოლონიებიდან, რომლებიც სამეფო საჰაერო ძალები (RAF) და სამეფო საზღვაო ძალების ხომალები (RN) ხომალდებზე იყვნენ განწესებულნი.[83] შეჭრისას გამოყენებული თვითმფრინავების ორი-მესამედი სამეფო საჰაერო ძალები (RAF) ეკუთნოდა.[84]

ოქროს სანაპირორედაქტირება

ჯუნოს სანაპირორედაქტირება

ხმლის სანაპირორედაქტირება

  79-ე დაჯავშნული დივზიია: გენერალ-მაიორი პერსი ჰობარტის მეთაურობით.[88] შედგებოდა სპეციალური დაჯავშნული ტრანსპორტით რომლებმაც ხელი შეუწყვეს დესანტის გადასხმას მეორე არმიის სექტორის ყველა სანაპიროზე.

ფრანგულ წინააღმდეგობების მოძრაობებთან კომუნიკაციარედაქტირება

 
საფრენგეთის წინააღმდეგობის მოძრაობის და აშშ-ის 82-ე პარაშუტისტთა დივიზიის წევრები განიხილავენ სიტუაციას ნორმანდიის ბრძოლისას

ლონდონში განთავსებული საფრანგეთის შინაგან საქმეთა ძალების დახმარებით, ბრიტანეთმა გამართა საბოტაჟების კამპანია რომლებიც საფრანგეთის წინააღმდეგობის მოძრაობებს უნდა შეესრულებინათ. მოკავშირეებმა შეიმუშავეს 4 გეგმა რომლებიც წინააღმდეგობის მოძრაობებს უნდა შეესრულებინათ დესანტის გადასხმის დროს და დესანტის შემდეგ დღეებში[89][90][91][92]:

  • გეგმა Vert (ქართ. მწვანე) — 15 დღიანი საბოტაჟების ოპერაცია რომლის სამიზნეს რკინიგზების სისტემები წარმოადგენდა.
  • გეგმა Bleu (ქართ. ცისფერი) — ელექტრო ობიექტების განადგურების ოპერაცია.
  • გეგმა Tortue (ქართ. კუ) — ოპერაცია რომლის მიხედვითაც საფრანგეთის წინააღმდეგობის მოძრაობებს უნდა შეეჩერებინათ ან შეენელებინათ გერმანიის ნებისმიერი დამხმარე ძალები.
  • გეგმა Violet (ქართ. იისფერი) — ტელეკომუნიკაციების ხაზების დაგაჭრის ოპერაცია.[93]

საზღვაო აქტივობებირედაქტირება

 
დესანტის გადასხმის დაგეგმვისას გამოყენებული რუკა საუთვიკის სახლში, პორტსმუთთან ახლოს
 
დიდი სადესანტო ხომალდების კოლონა კვეთავს ლა-მანშის სრუტეს 1944 წლის 6 ივნისს

შეჭრის საზღვაო ოპერაციები ისტორიკოსმა კორნელი ბარნეტმა დაახასიათა როგორც: „არასდროს გადაუჭარბებია შედევრული დაგეგმვისთვის“.[94] საზღვაო ეპერაციების საერთო მეთაური იყო ადმირალი სერ ბერტჰამ რემსი, რომელმაც ფლაგმანად იმსახურა დუვრში დანკირკის ეაკუაციისას, ის ასევე იყო პასუხისმგეებელი ჩრდილოეთ აფრიკაში შეჭრის დაგეგმვაზე 1942 წელს, და ორიდან ერთი ფლოტის მეთაური რომელმაც სიცილიაში შეჭრაში მიიღო მონაწილეობა 1943 წელს.[95]

შეჭრის ფლოტი რომელიც სხვა სხვადასხვა საძღვაო ძალებისგან შეიქმნა სულ მოიცავდა 6 939 გემს, აქედან 1 213 საბრძოლო ხომალდი, 4 126 სადესანტო ხომალდი, 736 დამხმარე ხომალდი და 864 მომარაგებელი გემი.[79] ფლოტის უმეტესობან ბრიტანული გემები შეადგენდა, ბრიტანული იყო 892 საბრძოლო ხომალდი და 3 261 სადესანტო ხომალდი.[84] საერთო ჯამში ფლოტში მსახურობდა 195 711 ეკიპაჭის წევრი, აქდან 137 824 ბრიტანელი, 52 889 ამერიკელი და 4 998 სხვა მოკავშირეებიდან.[79][7] შეჭრისთვის ფლოტი 2 ნაწილად გაიყო, დასავლეთ ოპერაციათა საზღვაო ძალა ადმირალი ალან კირკის მეთაურობით რომელიც აშშ-ის ზონებში მსახურობდა და აღმოსავლეთ ოპერაციათა საზღვაო ძალა ადმირალი სერ ფილიპ ვიანის მეთაურობით რომელიც კანადის და დიდი ბრიტანეთის ძალებს უწევდა დახმარებას.[96][95] ფლოტებისთვის ხელმისაწვდომი იყო 5 საბრძოლო ხომალდი, 20 კრეისერი, 65 გამანადგურებელი და ორი მონიტორი.[97] ნორმანდიის წყლებში გერმანიის საძღვაო ძალები მოიცავდა: 3 ტორპედო კატარღას, 29 სწრაფ თავდამსხმელ ნავს, 36 R-ნავს და 36 განმნაღველს. გერმანულ მხარეს ასევე ჰყავდა გაურკვეველი რაოდენობის წყალქვეშანავი (U-boat).[98][40]

საზღვაო დანაკარგებირედაქტირება

05:10 საათზე, ოთხმამა გერმანულმა ტორპედო კატარღებმა გაისროლეს 15 ტორპედო აღმოსავლეთ ოპერაციათა საზღვაო ძალების ხომალდების წინააღმდეგ. ტორპედოებით ჩაიძირა ნორვეგიული გამანადგურებელი HNoMS Svenner-ი ხმლის სანპიროსთან ახლოს, მაგრამ HMS Warspite-ი და HMS Ramillies-ი გადარჩნენ. თავდასხმის შემდეგ კატარღები აღმოსავლეთით RAF-ის მიერ შექმნილ კვამლში გაუჩინარდნენ.[99] გერმანულმა ნაღმებმა დაძირეს USS Corry და წყალქვეშა მდევარი USS PC-1261.[100] მოკავშირეებმა ასევე დაკარგეს დაუდგენელი რაოდენობის სადესანტო ხომალდები.[101]

დაბომბვარედაქტირება

  მთავარი სტატია: ნორმანდიის დაბომბვა.
 
რუკაზე ასახულია შეჭრის არეაში ნაღმებისაგან გათავისუფლებული არხები, დაბომბვაში ჩართული გემების და სანაპიროზე განლაგებული სამიზნეების ადგილმდებარეობებს

ნორმანდიის დაბომბვა დაიწყო შუაღამისას როდესაც 2 200-ზე მეტმა ბრიტანულმა, კანადურმა და ამერიკულმა ბომბდამშენებმა სანაპიროზე და ხმელეთის შიგნით პირველ სამიზნეებს შეუტიეს.[40] სანაპიროების დაბომბვა მეტწილად წარუმატებელი აღმოჩნდა ომაჰას სანაპიროზე, რადგან დაბალმა ღრუბლებმა მონიშნული სამიზნეების დანახვა შეუძლებელი გახადა. ბევრმა ბომბდამშენმა კი თავიანთი შეტევები გადადეს და შესაბამისად სანაპირო დაცვების განადგურება ვერ მოახერხეს.[102] გერმანელებს ნორმანდიაში თავდასხმის დროს 570 თვითმფრინავი ყავდათ, ხოლო უშუალოდ გერმანიაში კი 964.[40]

გამნამღველებმა სრუტის გაწმინდვა შეჭრისთვის შუაღამისას დაიწყეს და გამთენიისას დაასრულეს ისე რომ წინააღმდეგობა არ შეხვედრიათ.[103] დასავლეთ ოპერაციათა საზღვაო ძალა მოიცავდა საბრძოლო ხომალდ USS Arkansas, USS Nevada და USS Texas-ს, რვა კრუიზერს და 28 გამანადგურებელს.[104] ხოლო დასავლეთ ოპერაციათა საზღვაო ძალა მოიცავდა საბრძოლო ხომალდ HMS Warspite და HMS Ramilles, მონიტორ HMS Roberts, ოც კრუიზერს და 37 გამანდაგურებელს.[3] საზღვაო დაბომბვა დაიწყო 5 საათსა და 50 წუთზე (თავდაპირველ დაგეგმვაში დაბომბვა 5 საათზა და 45 წუთზე უნდა დაწყებულიყო მაგრამ სიბნელის გამო გადაიდო 5 წუთით).[105] რადგანაც ომაჰას და იუტას სანაპიროებზე დესანტი 6 საათსა და 30 წუთზე უნდა გადასხმულიყო (ერთი საათით ადრე ვიდრე ხმლის, ჯუნოს და ოქროს სანაპიროებზე), სწორედ ამიტომ ომაჰას და იუტას სანაპიროებზე საძღვაო დაბომბა მხოლოდ 40 წუთს გაგრძელდა.[106]

საჰაერო ოპერაციებირედაქტირება

საზღვაო დესანტის წარმატება დამოკიდებული იყო მყარი სათავის ჩამოყალიბებაზე, რომლიდანაც შესაძლებელი იქნებოდა კარგად მომარაგებული, მოწინააღმდეგის წინა ხაზების გარღვევის შესაძლებლობის მქონე ძალის ჩამოყალიბება. სადესანტო ძალები განსაკუთრებით დაუცველები იყვნენ ძლიერი კონტრშეტევების წინააღმდეგ მთავარი ძალების სანაპიროეზე გამოჩენამდე, მსგავს კრიტიკულ სიტუაციებში მოწინააღმდეგის კონტრშეტევების განხორციელების უნარის შესანელებლად ან გასანადგურებლად, გამოყენებული იქნენ პარაშუტისტების დივიზიები ხიდების, გზების და რელიეფური მახასიათებლების აღებებისათვის სადესანტო სანაპიროების დასავლეთ და აღმოსავლეთ ფლანგებზე. სადესანტო სანაპიეობთან მპშორებით განხორციელებულ საჰაერო დესანტებს ასევე ჰქონდათ გერმანული წინააღმდეგობის შემცირების და ზოგ შემთხვევაში გერმანული სანაპირო დაცვების სრული განადგურების მიზნები.[107][108]

აშშ-ის 82-ე და 101-ე საჰაერო დივიზიები დანიშნული იქნენ სამიზნეებზე ომაჰას სანაპიროზე, სადაც მათ ხელში უნდა ჩაეგდოთ რელიეფის რამოდენიმე ბუნებრივი ვიწრო გასასვლელი, რომლებიც გერმანელებმა სპეციალურად დატბორეს. მაისის თვეში მიღებული მოკავშირეების სადაზვერვო ანგარიშის მიხედვით რეგიონში დამატებით იქნა განთავსებული ვერმახტის 91-ე ქვეითი დივიზია, რაც ნიშნავდა რომ თავდაპირველად შერჩეული პარაშუტისტების დაჯდომის წერტილები შედარებით უფრო სამხრეთით და აღმოსავლეთით გადაიტანეს.[109] დიდი ბრიტანეთის მე-6 საჰაერო დივიზიას, აღმოსავლეთ ფლანგზე, ხელში უნდა ჩაეგდო კანის არხზე და მდინარე ორნზე გადებული ხიდები და ასევე უნდა გაენადგურებინათ ხუთი ხიდი მდინარე დივსზე და მერვილის საარტილერიო დანადგარების გამაგრებული პოზიციები ხმლის სანაპიროზე.[110][111][112]

აშშრედაქტირება

The US airborne landings began with the arrival of pathfinders at 00:15. Navigation was difficult because of a bank of thick cloud, and as a result only one of the five paratrooper drop zones was accurately marked with radar signals and Aldis lamps.[113] Paratroopers of the US 82nd and 101st Airborne Divisions, numbering over 13,000 men, were delivered by Douglas C-47 Skytrains of the IX Troop Carrier Command.[114] To avoid flying over the invasion fleet, the planes arrived from the west over the Cotentin Peninsula and exited over Utah Beach.[115][113]

Paratroops from 101st Airborne were dropped beginning around 01:30, tasked with controlling the causeways behind Utah Beach and destroying road and rail bridges over the Douve River.[116] The C-47s could not fly in a tight formation because of thick cloud cover, and many paratroopers were dropped far from their intended landing zones. Many planes came in so low that they were under fire from both flak and machine gun fire. Some paratroopers were killed on impact when their parachutes did not have time to open, and others drowned in the flooded fields.[117] Gathering together into fighting units was made difficult by a shortage of radios and by the bocage terrain, with its hedgerows, stone walls, and marshes.[118][119] Some units did not arrive at their targets until afternoon, by which time several of the causeways had already been cleared by members of the 4th Infantry Division moving up from the beach.[120]

Troops of the 82nd Airborne began arriving around 02:30, with the primary objective of capturing two bridges over the River Merderet and destroying two bridges over the Douve.[116] On the east side of the river, 75 per cent of the paratroopers landed in or near their drop zone, and within two hours they captured the important crossroads at Sainte-Mère-Église (the first town liberated in the invasion[121]) and began working to protect the western flank.[122] Because of the failure of the pathfinders to accurately mark their drop zone, the two regiments dropped on the west side of the Merderet were extremely scattered, with only four per cent landing in the target area.[122] Many landed in nearby swamps, with much loss of life.[123] Paratroopers consolidated into small groups, usually a combination of men of various ranks from different units, and attempted to concentrate on nearby objectives.[124] They captured but failed to hold the Merderet River bridge at La Fière, and fighting for the crossing continued for several days.[125]

Reinforcements arrived by glider around 04:00 (Mission Chicago and Mission Detroit), and 21:00 (Mission Keokuk and Mission Elmira), bringing additional troops and heavy equipment. Like the paratroopers, many landed far from their drop zones.[126] Even those that landed on target experienced difficulty, with heavy cargo such as Jeeps shifting during landing, crashing through the wooden fuselage, and in some cases crushing personnel on board.[127]

After 24 hours, only 2,500 men of the 101st and 2,000 of the 82nd Airborne were under the control of their divisions, approximately a third of the force dropped. This wide dispersal had the effect of confusing the Germans and fragmenting their response.[128] The 7th Army received notification of the parachute drops at 01:20, but Rundstedt did not initially believe that a major invasion was underway. The destruction of radar stations along the Normandy coast in the week before the invasion meant that the Germans did not detect the approaching fleet until 02:00.[129]

დიდი ბრიტანეთი და კანადარედაქტირება

  მთავარი სტატია: Operation Tonga და Operation Mallard.
 
An abandoned Waco CG-4 glider is examined by German troops

The first Allied action of D-Day was Operation Deadstick, a glider assault at 00:16 at Pegasus Bridge over the Caen Canal and the bridge (since renamed Horsa Bridge) over the Orne, half a mile (800 metres) to the east. Both bridges were quickly captured intact, with light casualties, by members of the 5th Parachute Brigade and the 7th (Light Infantry) Parachute Battalion.[130][131] The five bridges over the Dives were destroyed with minimal difficulty by the 3rd Parachute Brigade.[132][133] Meanwhile, the pathfinders tasked with setting up radar beacons and lights for further paratroopers (scheduled to begin arriving at 00:50 to clear the landing zone north of Ranville) were blown off course, and had to set up the navigation aids too far east. Many paratroopers, also blown too far east, landed far from their intended drop zones; some took hours or even days to be reunited with their units.[134][135] Major General Richard Gale arrived in the third wave of gliders at 03:30, along with equipment, such as antitank guns and jeeps, and more troops to help secure the area from counter-attacks, which were initially staged only by troops in the immediate vicinity of the landings.[136] At 02:00, the commander of the German 716th Infantry Division ordered Feuchtinger to move his 21st Panzer Division into position to counter-attack. However, as the division was part of the armoured reserve, Feuchtinger was obliged to seek clearance from OKW before he could commit his formation.[137] Feuchtinger did not receive orders until nearly 09:00, but in the meantime on his own initiative he put together a battle group (including tanks) to fight the British forces east of the Orne.[138]

Only 160 men out of the 600 members of the 9th Battalion tasked with eliminating the enemy battery at Merville arrived at the rendezvous point. Lieutenant Colonel Terence Otway, in charge of the operation, decided to proceed regardless, as the emplacement had to be destroyed by 06:00 to prevent it firing on the invasion fleet and the troops arriving on Sword Beach. In the Battle of Merville Gun Battery, Allied forces disabled the guns with plastic explosives at a cost of 75 casualties. The emplacement was found to contain 75 mm guns rather than the expected 150 mm heavy coastal artillery. Otway's remaining force withdrew with the assistance of a few members of the 1st Canadian Parachute Battalion.[139]

With this action, the last of the D-Day goals of the British 6th Airborne Division was achieved.[140] They were reinforced at 12:00 by commandos of the 1st Special Service Brigade, who landed on Sword Beach, and by the 6th Airlanding Brigade, who arrived in gliders at 21:00 in Operation Mallard.[141]

სანაპირო დესანტებირედაქტირება

 
Map of the beaches and first day advances

ტანკებირედაქტირება

Some of the landing craft had been modified to provide close support fire, and self-propelled amphibious Duplex-Drive tanks (DD tanks), specially designed for the Normandy landings, were to land shortly before the infantry to provide covering fire. However, few arrived in advance of the infantry, and many sank before reaching the shore, especially at Omaha.[142][143]

იუტარედაქტირება

  მთავარი სტატია: Utah Beach.
 
Carrying their equipment, US assault troops move onto Utah Beach. Landing craft can be seen in the background.

Utah Beach was in the area defended by two battalions of the 919th Grenadier Regiment.[144] Members of the 8th Infantry Regiment of the 4th Infantry Division were the first to land, arriving at 06:30. Their landing craft were pushed to the south by strong currents, and they found themselves about 2,000 yards (1.8 kм) from their intended landing zone. This site turned out to be better, as there was only one strongpoint nearby rather than two, and bombers of IX Bomber Command had bombed the defences from lower than their prescribed altitude, inflicting considerable damage. In addition, the strong currents had washed ashore many of the underwater obstacles. The assistant commander of the 4th Infantry Division, Brigadier General Theodore Roosevelt, Jr., the first senior officer ashore, made the decision to "start the war from right here", and ordered further landings to be re-routed.[145][146]

The initial assault battalions were quickly followed by 28 DD tanks and several waves of engineer and demolition teams to remove beach obstacles and clear the area directly behind the beach of obstacles and mines. Gaps were blown in the sea wall to allow quicker access for troops and tanks. Combat teams began to exit the beach at around 09:00, with some infantry wading through the flooded fields rather than travelling on the single road. They skirmished throughout the day with elements of the 919th Grenadier Regiment, who were armed with antitank guns and rifles. The main strongpoint in the area and another 1,300 yards (1.2 kм) to the south were disabled by noon.[147] The 4th Infantry Division did not meet all of their D-Day objectives at Utah Beach, partly because they had arrived too far to the south, but they landed 21,000 troops at the cost of only 197 casualties.[148][149]

წერტილი დან ჰოკირედაქტირება

  მთავარი სტატია: Pointe du Hoc.
 
US Rangers scaling the wall at Pointe du Hoc

Pointe du Hoc, a prominent headland situated between Utah and Omaha, was assigned to two hundred men of 2nd Ranger Battalion, commanded by Lieutenant Colonel James Rudder. Their task was to scale the თარგი:Cvt cliffs with grappling hooks, ropes, and ladders to destroy the coastal gun battery located at the top. The cliffs were defended by the German 352nd Infantry Division and French collaborators firing from above.[150] Allied destroyers თარგი:USS and თარგი:HMS provided fire support. After scaling the cliffs, the Rangers discovered that the guns had already been withdrawn. They located the weapons, unguarded but ready to use, in an orchard some 550 metres (600 yd) south of the point, and disabled them with explosives.[150]

The now-isolated Rangers fended off numerous counter-attacks from the German 914th Grenadier Regiment. The men at the point became isolated and some were captured. By dawn on D+1, Rudder had only 90 men able to fight. Relief did not arrive until D+2, when members of the 743rd Tank Battalion and others arrived.[151][152] By then, Rudder's men had run out of ammunition and were using captured German weapons. Several men were killed as a result, because the German weapons made a distinctive noise, and the men were mistaken for the enemy.[153] By the end of the battle, the Rangers casualties were 135 dead and wounded, while German casualties were 50 killed and 40 captured. An unknown number of French collaborators were executed.[154][155]

ომაჰარედაქტირება

  მთავარი სტატია: Omaha Beach.
 
US assault troops in an LCVP landing craft approach Omaha Beach, 6 June 1944.

Omaha, the most heavily defended beach, was assigned to the 1st Infantry Division and 29th Infantry Division.[156] They faced the 352nd Infantry Division rather than the expected single regiment.[157] Strong currents forced many landing craft east of their intended position or caused them to be delayed.[158] For fear of hitting the landing craft, US bombers delayed releasing their loads and, as a result, most of the beach obstacles at Omaha remained undamaged when the men came ashore.[159] Many of the landing craft ran aground on sandbars and the men had to wade 50–100m in water up to their necks while under fire to get to the beach.[143] In spite of the rough seas, DD tanks of two companies of the 741st Tank Battalion were dropped 5,000 yards (4,600 м) from shore; however, 27 of the 32 flooded and sank, with the loss of 33 crew.[160] Some tanks, disabled on the beach, continued to provide covering fire until their ammunition ran out or they were swamped by the rising tide.[161]

Casualties were around 2,000, as the men were subjected to fire from the cliffs above.[162] Problems clearing the beach of obstructions led to the beachmaster calling a halt to further landings of vehicles at 08:30. A group of destroyers arrived around this time to provide fire support so landings could resume.[163] Exit from the beach was possible only via five heavily defended gullies, and by late morning barely 600 men had reached the higher ground.[164] By noon, as the artillery fire took its toll and the Germans started to run out of ammunition, the Americans were able to clear some lanes on the beaches. They also started clearing the gullies of enemy defences so that vehicles could move off the beach.[164] The tenuous beachhead was expanded over the following days, and the D-Day objectives for Omaha were accomplished by D+3.[165]

ოქრორედაქტირება

  მთავარი სტატია: Gold Beach.
 
British troops come ashore at Jig Green sector, Gold Beach

The first landings on Gold beach were set for 07:25 due to the differences in the tide between there and the US beaches.[166] High winds made conditions difficult for the landing craft, and the amphibious DD tanks were released close to shore or directly on the beach instead of further out as planned.[167] Three of the four guns in a large emplacement at the Longues-sur-Mer battery were disabled by direct hits from the cruisers თარგი:HMS and თარგი:HMS at 06:20. The fourth gun resumed firing intermittently in the afternoon, and its garrison surrendered on 7 June.[168] Aerial attacks had failed to hit the Le Hamel strongpoint, which had its embrasure facing east to provide enfilade fire along the beach and had a thick concrete wall on the seaward side.[169] Its 75 mm gun continued to do damage until 16:00, when a modified Armoured Vehicle Royal Engineers (AVRE) tank fired a large petard charge into its rear entrance.[170][171] A second casemated emplacement at La Rivière containing an 88 mm gun was neutralised by a tank at 07:30.[172]

Meanwhile, infantry began clearing the heavily fortified houses along the shore and advanced on targets further inland.[173] The No. 47 (Royal Marine) Commando moved toward the small port at Port-en-Bessin and captured it the following day in the Battle of Port-en-Bessin.[174] Company Sergeant Major Stanley Hollis received the only Victoria Cross awarded on D-Day for his actions while attacking two pillboxes at the Mont Fleury high point.[175] On the western flank, the 1st Battalion, Hampshire Regiment captured Arromanches (future site of Mulberry "B"), and contact was made on the eastern flank with the Canadian forces at Juno.[176] Bayeux was not captured the first day due to stiff resistance from the 352nd Infantry Division.[173] Allied casualties at Gold Beach are estimated at 1,000.[11]

ჯუნორედაქტირება

  მთავარი სტატია: Juno Beach.
 
Royal Canadian Naval Beach Commando "W" land on Mike Beach sector of Juno Beach, 8 July 1944

The landing at Juno was delayed because of choppy seas, and the men arrived ahead of their supporting armour, suffering many casualties while disembarking. Most of the offshore bombardment had missed the German defences.[177] Several exits from the beach were created, but not without difficulty. At Mike Beach on the western flank, a large crater was filled using an abandoned AVRE tank and several rolls of fascine, which were then covered by a temporary bridge. The tank remained in place until 1972, when it was removed and restored by members of the Royal Engineers.[178] The beach and nearby streets were clogged with traffic for most of the day, making it difficult to move inland.[179]

Major German strongpoints with 75 mm guns, machine-gun nests, concrete fortifications, barbed wire, and mines were located at Courseulles-sur-Mer, St Aubin-sur-Mer, and Bernières-sur-Mer.[180] The towns themselves also had to be cleared in house-to-house fighting.[181] Soldiers on their way to Bény-sur-Mer, 3 миль (5 kм) inland, discovered that the road was well covered by machine gun emplacements that had to be outflanked before the advance could proceed.[182] Elements of the 9th Canadian Infantry Brigade advanced to within sight of the Carpiquet airfield late in the afternoon, but by this time their supporting armour was low on ammunition so the Canadians dug in for the night. The airfield was not captured until a month later as the area became the scene of fierce fighting.[183] By nightfall, the contiguous Juno and Gold beachheads covered an area 12 миль (19 kм) wide and 7 миль (10 kм) deep.[184] Casualties at Juno were 961 men.[185]

ხმალირედაქტირება

  მთავარი სტატია: Sword Beach.
 
British troops take cover after landing on Sword Beach.

On Sword, 21 of 25 DD tanks of the first wave were successful in getting safely ashore to provide cover for the infantry, who began disembarking at 07:30.[186] The beach was heavily mined and peppered with obstacles, making the work of the beach clearing teams difficult and dangerous.[187] In the windy conditions, the tide came in more quickly than expected, so manoeuvring the armour was difficult. The beach quickly became congested.[188] Brigadier Simon Fraser, 15th Lord Lovat and his 1st Special Service Brigade arrived in the second wave, piped ashore by Private Bill Millin, Lovat's personal piper.[189] Members of No. 4 Commando moved through Ouistreham to attack from the rear a German gun battery on the shore. A concrete observation and control tower at this emplacement had to be bypassed and was not captured until several days later.[190] French forces under Commander Philippe Kieffer (the first French soldiers to arrive in Normandy) attacked and cleared the heavily fortified strongpoint at the casino at Riva Bella, with the aid of one of the DD tanks.[190]

The 'Morris' strongpoint near Colleville-sur-Mer was captured after about an hour of fighting.[188] The nearby 'Hillman' strongpoint, headquarters of the 736th Infantry Regiment, was a large complex defensive work that had come through the morning's bombardment essentially undamaged. It was not captured until 20:15.[191] The 2nd Battalion, King's Shropshire Light Infantry began advancing to Caen on foot, coming within a few kilometres of the town, but had to withdraw due to lack of armour support.[192] At 16:00, the 21st Panzer Division mounted a counter-attack between Sword and Juno and nearly succeeded in reaching the Channel. It met stiff resistance from the British 3rd Division and was soon recalled to assist in the area between Caen and Bayeux.[193][194] Estimates of Allied casualties on Sword Beach are as high as 1,000.[11]

შედეგირედაქტირება

 
Situation map for 24:00, 6 June 1944

The Normandy landings were the largest seaborne invasion in history, with nearly 5,000 landing and assault craft, 289 escort vessels, and 277 minesweepers participating.[195] Nearly 160,000 troops crossed the English Channel on D-Day,[196] with 875,000 men disembarking by the end of June.[197] Allied casualties on the first day were at least 10,000, with 4,414 confirmed dead.[198] The Germans lost 1,000 men.[199] The Allied invasion plans had called for the capture of Carentan, St. Lô, Caen, and Bayeux on the first day, with all the beaches (other than Utah) linked with a front line 10 to 16 kilometres (6 to 10 mi) from the beaches; none of these objectives were achieved.[200] The five beachheads were not connected until 12 June, by which time the Allies held a front around 97 kilometres (318,000 ft) long and 24 kilometres (79,000 ft) deep.[201] Caen, a major objective, was still in German hands at the end of D-Day and would not be completely captured until 21 July.[202] The Germans had ordered French civilians other than those deemed essential to the war effort to leave potential combat zones in Normandy.[203] Civilian casualties on D-Day and D+1 are estimated at 3,000.[204]

The Allied victory in Normandy stemmed from several factors. German preparations along the Atlantic Wall were only partially finished; shortly before D-Day Rommel reported that construction was only 18 per cent complete in some areas as resources were diverted elsewhere.[205] The deceptions undertaken in Operation Fortitude were successful, leaving the Germans obliged to defend a huge stretch of coastline.[206] The Allies achieved and maintained air supremacy, which meant that the Germans were unable to make observations of the preparations underway in Britain and were unable to interfere via bomber attacks.[207] Infrastructure for transport in France was severely disrupted by Allied bombers and the French Resistance, making it difficult for the Germans to bring up reinforcements and supplies.[208] Some of the opening bombardment was off-target or not concentrated enough to have any impact,[159] but the specialised armour worked well except on Omaha, providing close artillery support for the troops as they disembarked onto the beaches.[209] Indecisiveness and an overly complicated command structure on the part of the German high command were also factors in the Allied success.[210]

ოპერაციები დესანტის გადასხმის შემდეგრედაქტირება

  მთავარი სტატია: ოპერაცია ოვერლორდი.

მემორიალები და ტურიზმირედაქტირება

At Omaha Beach, parts of the Mulberry harbour are still visible, and a few of the beach obstacles remain. A memorial to the US National Guard sits at the location of a former German strongpoint. Pointe du Hoc is little changed from 1944, with the terrain covered with bomb craters and most of the concrete bunkers still in place. The Normandy American Cemetery and Memorial is nearby, in Colleville-sur-Mer.[211] A museum about the Utah landings is located at Sainte-Marie-du-Mont, and there is one dedicated to the activities of the US airmen at Sainte-Mère-Église. Two German military cemeteries are located nearby.[212]

Pegasus Bridge, a target of the British 6th Airborne, was the site of some of the earliest action of the Normandy landings. The bridge was replaced in 1994 by one similar in appearance, and the original is now housed on the grounds of a nearby museum complex.[213] Sections of Mulberry Harbour B still sit in the sea at Arromanches, and the well-preserved Longues-sur-Mer battery is nearby.[214] The Juno Beach Centre, opened in 2003, was funded by the Canadian federal and provincial governments, France, and Canadian veterans.[215]

პოპ კულტურაშირედაქტირება

წიგნებირედაქტირება

ფილმებირედაქტირება

ვიდეო თამაშებირედაქტირება

იხილეთ აგრეთვერედაქტირება

ლიტერატურარედაქტირება

რესურსები ინტერნეტშირედაქტირება

სქოლიორედაქტირება

კომენტარირედაქტირება

  1. ოფიციალური ბრიტანული წყაროები გვაძლევენ ინფორმაციას 156 115 ჯარისკაციან დესანტის შესახებ რომელიც შედგებოდა: 57 500 ამარიკელების, 75 215 ბრიტანელების და კანადელებისგან ზღვიდან და 15 500 ამერიკელის და 7 900 ბრიტანელებისგან ჰაერიდან.Ellis, Allen და Warhurst 2004.
  2. თავდაპირველი გამოთვლებით მოკავშირეებს ყავდათ 7 500 დაჭრილი და 2 500 მოკლული. ნაციონალური D-Day მემორიალის მიერ წარმოებულმა კვლევამ დაადასტურა 4 414 გარდაცვლილი ჯარისკაცი მოკავშირეების მხარეს რომლის: 2 499 ამერიკელი 1 915 ყველა სხვა მონაწილე ქვეყანას ერთად.Whitmarsh 2009.

ციტატებირედაქტირება

  1. Ford & Zaloga 2009, p. 342.
  2. 2.0 2.1 2.2 2.3 Ford, Zaloga, გვ. 25
  3. 3.0 3.1 3.2 3.3 Beevor, 2009, გვ. 82
  4. 4.0 4.1 Beevor, 2009, გვ. 76
  5. Beevor, 2009, გვ. 492
  6. Ford, Zaloga, გვ. 7
  7. 7.0 7.1 Morison, 1962, გვ. 67
  8. Ford, Zaloga, გვ. 60, 63, 118–120
  9. Zaloga, Johnson, გვ. 29
  10. Napier, 2015, გვ. 72
  11. 11.0 11.1 11.2 Portsmouth Museum Services.
  12. Ford, Zaloga, გვ. 8–9
  13. Ford, Zaloga, გვ. 10
  14. Ford, Zaloga, გვ. 10–11
  15. Wilmot 1997, pp. 177–178, chart p. 180.
  16. Churchill, 1951, გვ. 404
  17. Ford, Zaloga, გვ. 13–14
  18. Beevor, 2009, გვ. 33–34
  19. Ambrose, 1994, გვ. 73–74
  20. 20.0 20.1 20.2 Ford, Zaloga, გვ. 14
  21. Wilmot, 1997, გვ. 182
  22. Wilmot, 1997, გვ. 170
  23. Gilbert, 1989, გვ. 491
  24. Whitmarsh, 2009, გვ. 12–13
  25. 25.0 25.1 25.2 25.3 25.4 Whitmarsh, 2009, გვ. 13
  26. Weinberg, 1995, გვ. 684
  27. Ellis, Allen, გვ. 521–533
  28. 28.0 28.1 Beevor, 2009, გვ. 3
  29. 29.0 29.1 Churchill, 1951, გვ. 592–593
  30. 30.0 30.1 Beevor, 2009, Map, inside front cover
  31. Caddick-Adams, 2019, გვ. 136
  32. Weinberg, 1995, გვ. 698
  33. Weinberg, 1995, გვ. 680
  34. Brown, 2007, გვ. 465
  35. Zuehlke, 2004, გვ. 71–72
  36. Whitmarsh, 2009, გვ. 27
  37. Beevor, 2009, გვ. 282
  38. Whitmarsh, 2009, გვ. 34
  39. Bickers, 1994, გვ. 19–21
  40. 40.0 40.1 40.2 40.3 40.4 Whitmarsh, 2009, გვ. 31
  41. 41.0 41.1 Whitmarsh, 2009, გვ. 33
  42. Beevor, 2009, გვ. 21
  43. Wilmot, 1997, გვ. 224
  44. Wilmot, 1997, გვ. 224–226
  45. Whitmarsh 2009, p. 34.
  46. Ford, Zaloga, გვ. 131
  47. Beevor, 2009, გვ. 42–43
  48. Wilmot, 1997, გვ. 144
  49. Francois, 2013, გვ. 118
  50. Goldstein, Dillon, გვ. 16–19
  51. Ford, Zaloga, გვ. 37
  52. Liedtke, 2015, გვ. 227–228, 235
  53. Liedtke, 2015, გვ. 225
  54. Liedtke, 2015, გვ. 224–225
  55. Ford, Zaloga, გვ. 118
  56. 56.0 56.1 56.2 Ford, Zaloga, გვ. 122
  57. Ford, Zaloga, გვ. 60, 63
  58. 58.0 58.1 58.2 58.3 58.4 Ford, Zaloga, გვ. 63
  59. 59.0 59.1 59.2 59.3 59.4 59.5 59.6 59.7 Ford, Zaloga, გვ. 275
  60. Ford, Zaloga, გვ. 60
  61. 61.0 61.1 Ford, Zaloga, გვ. 206
  62. Whitmarsh, 2009, გვ. 73
  63. Margaritis, 2019, გვ. 414–418
  64. Margaritis, 2019, გვ. 321
  65. 65.0 65.1 65.2 Ford, Zaloga, გვ. 30
  66. Beevor, 2009, გვ. 33
  67. Goldstein, Dillon, გვ. 12
  68. Whitmarsh, 2009, გვ. 12
  69. 69.0 69.1 Ford, Zaloga, გვ. 54–56
  70. Murray, 1983, გვ. 280
  71. Hooton, 1999, გვ. 283
  72. Murray, 1983, გვ. 263
  73. Speer, 1971, გვ. 483–484
  74. Speer, 1971, გვ. 482
  75. Ford, Zaloga, გვ. 31
  76. Whitmarsh, 2009, გვ. 15
  77. Wilmot, 1997, გვ. 192
  78. 78.0 78.1 Whitmarsh, 2009, Map, p. 12
  79. 79.0 79.1 79.2 Portsmouth Museum Services
  80. 80.0 80.1 80.2 80.3 80.4 Ford, Zaloga, გვ. 125
  81. Whitmarsh, 2009, გვ. 53
  82. 82.0 82.1 Ford, Zaloga, გვ. 66
  83. Stanley 2004.
  84. 84.0 84.1 Holland, 2014
  85. 85.0 85.1 Ford, Zaloga, გვ. 271
  86. 86.0 86.1 86.2 Ford, Zaloga, გვ. 270
  87. 87.0 87.1 Ford, Zaloga, გვ. 200
  88. Ford, Zaloga, გვ. 201
  89. Escott, 2010, გვ. 138
  90. Beevor, 2009, გვ. 43
  91. Wilmot, 1997, გვ. 229
  92. Special Operations Research Office 1965, pp. 51–52.
  93. Douthit, 1988, გვ. 23
  94. Yung, 2006, გვ. 133
  95. 95.0 95.1 Goldstein, Dillon, გვ. 6
  96. Churchill, 1951, გვ. 594
  97. Whitmarsh, 2009, გვ. 30
  98. Ford, Zaloga, გვ. 205
  99. Ford, Zaloga, გვ. 233
  100. Weigley, 1981, გვ. 136–137
  101. Wilmot, 1997, გვ. 275
  102. Wilmot, 1997, გვ. 255
  103. Goldstein, Dillon, გვ. 82
  104. Beevor, 2009, გვ. 81, 117
  105. Ford, Zaloga, გვ. 69
  106. Whitmarsh, 2009, გვ. 51–52, 69
  107. Ford, Zaloga, გვ. 114
  108. Wilmot, 1997, გვ. 175
  109. Ford & Zaloga 2009, pp. 125, 128–129.
  110. Wilmot 1997, p. 234.
  111. Corta 1952, p. 159.
  112. Corta 1997, pp. 65–78.
  113. 113.0 113.1 Ford & Zaloga 2009, p. 133.
  114. Ford & Zaloga 2009, p. 134.
  115. Beevor 2009, p. 27.
  116. 116.0 116.1 Wilmot 1997, p. 243.
  117. Beevor 2009, pp. 61–64.
  118. Ford & Zaloga 2009, pp. 166–167.
  119. Beevor 2009, p. 116.
  120. Ford & Zaloga 2009, p. 139.
  121. Beevor 2009, p. 67.
  122. 122.0 122.1 Wilmot 1997, p. 244.
  123. Ford & Zaloga 2009, p. 145.
  124. Beevor 2009, p. 69.
  125. Ford & Zaloga 2009, pp. 149–150.
  126. Ford & Zaloga 2009, p. 151.
  127. Beevor 2009, p. 71.
  128. Ford & Zaloga 2009, p. 167.
  129. Wilmot 1997, p. 246–247.
  130. Beevor 2009, pp. 52–53.
  131. Wilmot 1997, pp. 238–239.
  132. Wilmot 1997, p. 240.
  133. Beevor 2009, p. 57.
  134. Wilmot 1997, p. 239.
  135. Ford & Zaloga 2009, p. 222.
  136. Ford & Zaloga 2009, pp. 228, 230.
  137. Ford & Zaloga 2009, p. 230.
  138. Wilmot 1997, p. 282.
  139. Beevor 2009, pp. 56–58.
  140. Wilmot 1997, p. 242.
  141. Ford & Zaloga 2009, Map, pp. 216–217.
  142. Goldstein, Dillon & Wenger 1994, p. 84.
  143. 143.0 143.1 Ford & Zaloga 2009, p. 73.
  144. Ford & Zaloga 2009, p. 130.
  145. Ford & Zaloga 2009, pp. 131, 160–161.
  146. Whitmarsh 2009, pp. 50–51.
  147. Ford & Zaloga 2009, pp. 158–159, 164.
  148. Whitmarsh 2009, p. 51.
  149. Ford & Zaloga 2009, p. 165.
  150. 150.0 150.1 Beevor 2009, p. 102.
  151. Ford & Zaloga 2009, pp. 95–104.
  152. Wilmot 1997, p. 263.
  153. Beevor 2009, p. 155.
  154. Zaloga 2009, p. 50.
  155. Beevor 2009, p. 106.
  156. Ford & Zaloga 2009, pp. 64–65, 334.
  157. Ford & Zaloga 2009, p. 45.
  158. Ford & Zaloga 2009, pp. 76–77.
  159. 159.0 159.1 Beevor 2009, p. 91.
  160. Beevor 2009, p. 90.
  161. Beevor 2009, p. 99.
  162. Ford & Zaloga 2009, pp. 333–334.
  163. Ford & Zaloga 2009, pp. 90–91.
  164. 164.0 164.1 Ford & Zaloga 2009, pp. 56, 83.
  165. Ford & Zaloga 2009, p. 337.
  166. Ford & Zaloga 2009, pp. 276–277.
  167. Ford & Zaloga 2009, pp. 281–282.
  168. Ford & Zaloga 2009, p. 299.
  169. Ford & Zaloga 2009, p. 286.
  170. Ford & Zaloga 2009, pp. 298–299.
  171. Wilmot 1997, p. 272.
  172. Ford & Zaloga 2009, p. 292.
  173. 173.0 173.1 Whitmarsh 2009, p. 70.
  174. Ford & Zaloga 2009, pp. 289–290.
  175. Beevor 2009, p. 129.
  176. Wilmot 1997, pp. 272–273.
  177. Wilmot 1997, pp. 274–275.
  178. Ford & Zaloga 2009, pp. 312–313.
  179. Wilmot 1997, p. 275.
  180. Ford & Zaloga 2009, Map, pp. 314–315.
  181. Ford & Zaloga 2009, p. 317.
  182. Beevor 2009, pp. 133–135.
  183. Beevor 2009, p. 135.
  184. Wilmot 1997, p. 276.
  185. Beevor 2009, p. 131.
  186. Wilmot 1997, p. 277.
  187. Ford & Zaloga 2009, pp. 239–240.
  188. 188.0 188.1 Beevor 2009, p. 143.
  189. Beevor 2009, p. 138.
  190. 190.0 190.1 Ford & Zaloga 2009, pp. 244–245.
  191. Ford & Zaloga 2009, pp. 248–249.
  192. Beevor 2009, pp. 143, 148.
  193. Ford & Zaloga 2009, pp. 326–327.
  194. Wilmot 1997, p. 283.
  195. Beevor 2009, p. 74.
  196. Ellis, Allen & Warhurst 2004, pp. 521–533.
  197. Whitmarsh 2009, p. 104.
  198. Whitmarsh 2009, p. 87.
  199. Ford & Zaloga 2009, p. 335.
  200. Beevor 2009, Map, inside front cover.
  201. Horn 2010, p. 13.
  202. Wilmot 1997, p. 360.
  203. Flint 2009, p. 102.
  204. Flint 2009, p. 336.
  205. Wilmot 1997, p. 290.
  206. Ford & Zaloga 2009, p. 343.
  207. Wilmot 1997, p. 289.
  208. Ford & Zaloga 2009, p. 36.
  209. Wilmot 1997, p. 291.
  210. Wilmot 1997, p. 292.
  211. Ford & Zaloga 2009, p. 346.
  212. Ford & Zaloga 2009, pp. 346–348.
  213. Mémorial Pegasus.
  214. Ford & Zaloga 2009, p. 352.
  215. Zuehlke 2004, pp. 349–350.