მთავარი მენიუს გახსნა

მარტვილის მუნიციპალიტეტი

(გადამისამართდა გვერდიდან მარტვილის რაიონი)


მარტვილის მუნიციპალიტეტი — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული რაიონი სამეგრელოს და ზემო სვანეთის მხარეში. რაიონის ტერიტორია 1917-მდე შედიოდა ქუთაისის გუბერნიის სენაკის მაზრაში მარტვილის მუნიციპალიტეტის სახელით, 1921-დან სენაკის მაზრაში. 1930-დან დამოუკიდებელი რაიონია. 1936-90 წლებში გეგეჭკორის რაიონი ერქვა. ჩრდილოეთით ესაზღვრება ლენტეხის, აღმოსავლეთით ხონისა და ცაგერის, სამხრეთით — სენაკის და აბაშის, დასავლეთით ჩხოროწყუს რაიონები.

მარტვილის მუნიციპალიტეტი
SZSM-martvili-ka.svg

მარტვილის მუნიციპალიტეტი დროშა მარტვილის მუნიციპალიტეტი გერბი

ადმინისტრაციული ცენტრი

მარტვილი

რეგიონი

სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარე

სიმჭიდროვე

50,7 [1] კაცი/კმ²

მერი

ალექსანდრე გრიგალავა     

ფართობი

880,6 კმ²

მოსახლეობის რაოდენობა

Decrease2.svg 33 463 კაცი (2014 წელი)

ეროვნება

ქართველები 99.5%
რუსები 0.3%
აფხაზები 0.1%[2]

მარტვილის მუნიციპალიტეტი საქართველოს რუკაზე.

ზოგადი სტატისტიკარედაქტირება

  • ადმინისტრაციული ცენტრი: ქალაქი მარტვილი
  • ფართობი - 880,6 კმ2
  • კლიმატი - ნოტიო სუბტროპიკული
  • ქალაქი - 1
  • სოფელი - 20
  • მანძილი თბილისამდე - 279 კმ
  • მანძილი ზუგდიდამდე - 80 კმ
  • უახლოესი პორტი ქალაქი ფოთი - 70 კმ
  • უახლოესი რკინიგზის სადგური - ქ. აბაშა
  • უახლოესი აეროპორტი-ქუთაისი, კოპიტნარი - 40 კმ
  • ქალაქის მოსახლეობა - 6696
  • სოფლის მოსახლეობა - 40637
  • მოსახლეობა - 47333 კაცი
  • მათ შორის:
  • ქალი - 24915
  • კაცი - 22418

ისტორიარედაქტირება

მარტვილი დიდი ისტორიული და კულტურული წარსულის კერაა. აქ უძველესი დროიდან ენთო განათლებისა და კულტურის ჩირაღდანი. მეათე საუკუნეში ჭყონდიდში მოღვაწეობდნენ დიდი ჰიმნოგრაფები იოანე მინჩხი და სტეფანე სანანოიძე. მარტვილში, იგივე ჭყონდიდში, იწერებოდა და ვრცელდებოდა, უნიკალური სასულიერო თუ საერო ნაწარმოებები. უეჭველია, რომ აქ აღიზარდა მწიგნობართუხუცესის, მოძღვართ-მოძღვარის გიორგი ჭყონდიდელის ზედამხედველობითა და მისივე იდეებით, საქართველოს უბრწყინვალესი სიუზერენი დავით აღმაშენებელი. ამ კერას უკავშირდება დიდი მოძღვრის ანტონ ცაგარელ-ჭყონდიდელის მოღვაწეობაც, რომელმაც მარტვილში შექმნა ქართული სახელმძღვანელო ლოგიკასა და ფსიქოლოგიაში.

„სამეგრელოში მარტვილს ჰქონდა ისეთივე მნიშვნელობა, როგორც რომის ქალაქს ფრანგთა შორის დასავლეთის ეკლესიაში“ წერდა გაზეთი „ივერია“ 1878 წელს. 1963-66 წლებში გეგეჭკორის რაიონს შეერთებული ჰქონდა აბაშის რაიონი.

გეოგრაფიარედაქტირება

მარტვილის მუნიციპალიტეტი მდებარეობს დასავლეთ საქართველოს ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, ოდიშის დაბლობზე (სამხრეთი ნაწილი) და ეგრისის ქედის მთისწინეთში (ცენტრალური ნაწილი) და მის სამხრეთ კალთებზე (ჩრდილოეთი ნაწილი). ჩრდილოეთით ესაზღვრება ლენტეხის, აღმოსავლეთით ხონისა და ცაგერის, სამხრეთით აბაშის, დასავლეთით სენაკისა და ჩხოროწყუს რაიონები. მარტვილის ტერიტორიის სამხრეთ ნაწილი უჭირავს დაბლობს, რომელიც სამხრეთ-დასავლეთიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთისაკენ მაღლდება 60-დან 170 მეტრამდე. უმაღლესი ადგილი, ტეხურას სათავე მდებარეობს ზღვის დონიდან 3003 მეტრზე. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიას სამხრეთ-დასავლეთით გასდევს ასხის მთის მასივი, რომელიც მდიდარია კარსტული გამოქვაბულებით, ჩანჩქერებით, წიაღისეული საბადოებითა და საამშენებლო კირქვით. ლებარდეს, „ჩექოლასა “ და დვირის მთები მდიდარია სამკურნალო მინერალური წყლებით. მდინარეთა ულამაზესი ხეობები ნაპირებზე ქმნის შესანიშნავ რელიეფურ წარმონაქმნებს, მცირე მდინარისპირა ვაკეებს და ზეგნებს, სადაც ათასწლოვან ალუვიურ ნიადაგზე შესანიშნავი ბაღებია გაშენებული. მთის მასივები მდიდარია სხვადასხვა მცენარეთა და ცხოველთა უნიკალური ჯიშებით.

ტერიტორია — 881 კვ.კმ., მათ შორის სასოფლო-სამეურნეო სავარგულებს უკავია 300 კვ.კმ. რაიონის ტერიტორიაზე მიედინება მდინარეები ტეხური და აბაშისწყალი, რომლებიც სათავეს იღებენ ეგრისის ქედზე. მთავარი წიაღისეული სიმდიდრეა სამშენებლო კირქვა, აგრეთვე მინერალური წყლები — ლებარდე, ჩეგოლა და სხვა.

წყლის ძირითადი არტერიებია *1). მდ. აბაშა, მდ. ინჩხია, მდ. ტეხურა .

მოსახლეობარედაქტირება

მოსახლეობის რიცხოვნობა — 56 ათასი კაცი (2004წ.); სიმჭიდროვე — 49 კაცი კვ.კმ-ზე. რაიონში 77 დასახლებული პუნქტია: 1 ქალაქი და 76 სოფელი

მოსახლეობის ეროვნული შემადგენელობა: 1) ქართველი - 99,5 % 2) რუსი - 0,3 % 3) აფხაზები - 0,1% 4) სხვა დანარჩენი - 0,1 %

რაიონი/მუნიციპალიტეტი[1] 1959 წ. აღწ. 1970 წ. აღწ. 1979 წ. აღწ. 1989 წ. აღწ. 1991' 2002 წ. აღწ. 2014 წ. აღწ. 2016' 2017' 2018'
მარტვილის 47,777 49,167 47,797 46,009 46,100 44,627 33,463 33,100 32,800 32,600

მმართველობარედაქტირება

რაიონი მთლიანად ადგილობრივი თვითმმართველობის ერთეულს, მუნიციპალიტეტს წარმოადგენს. მისი წარმომადგენლობითი ორგანოა საკრებულო, აღმასრულებელი ორგანო — გამგეობა. ადმინისტრაციული ერთეულებია:

ქალაქი — 1: მარტვილი;

კულტურარედაქტირება

რაიონში 62 სახელმწიფო და 1 კერძო ზოგადსაგანმანათლებლო სკოლაა („სხივი“), 2 საშუალო პროფესიული სასწავლებელი, 21 ბიბლიოთეკა, 1 თეატრი და 1 მუზეუმი.

ცნობილი ადამიანებირედაქტირება

  • გიორგი ჭყონდიდელი — ღირსი გიორგი ჭყონდიდელი (1118). საქართველოს მართლმადიდებელი სამოციქულო ეკლესიის წმინდანი.

მარტვილში დაიბადნენ:

  • ამბროსი (კათოლიკოს-პატრიარქი) — სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი და მცხეთა-თბილისის მთავარეპისკოპოსი 1921-1927 წლებში.
  • კონსტანტინე მარტვილელი — ქართველი მწიგნობარი და მეცნიერი
  • მედეა ჩახავა — ქართველი მსახიობი, სახალხო არტისტი.
  • მურთაზ ხურცილავა — ქართველი ფეხბურთელი.
  • ოთარ ჯღარკავა — ქართველი ისტორიკოსი, იურისტი, კულტურის დამსახურებული მუშაკი, მარტვილის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმის სამეცნიერო საბჭოს წევრი[2].
  • ნოშრევან ჯიშკარიანი — ქართველი პოეტი ფილოლოგიის, მეცნიერებათა კანდიდატი, სპარსოლოგი, ენათმეცნიერი.
  • თამაზ ბაძაღუა — ქართველი დრამატურგი, პოეტი.
  • გივი ელიავა — მკვლევარი.
  • სერგი ჭილაია — ქართველი მწერალი, ლიტერატურათმცოდნე, საქართველოს მწერალთა კავშირის პირველი მდივანი.
  • ნომადი ბართაია — ქართველი პოეტი და მთარგმნელი, ცნობილი ირანისტი.
  • ანდრო ჭილაია — ქართველი ლიტერატურათმცოდნე. ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (1965), პროფესორი (1966).
  • თენგიზ ვერულავა — ქართველი ეკონომისტი, მწერალი, ექიმი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (2001), პროფესორი (2005)
  • ზაზა გოროზია — სამეგრელო-ზემო სვანეთის გუბერნატორი, საქართველოს სოფლის მეურნეობის მინისტრი 2011 წლის ოქტომბერიდან – 2012 წლის 25 ოქტომბრამდე.

მარტვილში მოღვაწეობდნენ:

ეკონომიკარედაქტირება

ძირითადი დარგებია მეჩაიეობა, მარცვლეულის მეურნეობა, მეცხოველეობა და მეაბრეშუმეობა. მნიშვნელოვანია აგრეთვე მეხილეობა და მევენახეობა. მრეწველობა ძირითადად ემყარება ადგილობრივ სასოფლო-სამეურნეო ნედლეულსა და ჰიდროენერგორესურსებს. არის ჩაის და ღვინის ქარხნები. რაიონის ტერიტორიაზე გადის ადგილობრივი მნიშვნელობის გზები.

სოფლის მეურნეობარედაქტირება

მარტვილის მუნიციპალიტეტში სოფლის მეურნეობის ძირითადი დარგების მემარცვლეობა და მეცხოველეობა. სასოფლო-სამეურნეო სავარგული შეადგენს 37613 ჰექტარს, მათ შორის 11254 ჰა სახნავი მიწებია, 12137 ჰა საძოვარი, მრავალწლიანი ნარგავები 4995 ჰა. მემცენარეობიდან მნიშვენელოვანი ადგილი უკავია მარცვლეულ კულტურებს, კერძოდ: სიმინდს, სოიოსა და ლობიოს. მრავალწლიანი ნარგავებიდან - თხილსა სუბტროპიკულ ხურმას. არსებობს დიდი რესურსი ჩაისა და ხილის წარმოებისათვის. მარტვილის მუნიციპალიტეტი მდიდარია ბუნებრივი საშენი მასალებით, კირქვით.

საკურორტო და ტურიზმის რესურსებირედაქტირება

მარტვილის მუნიციპალიტეტში მდებარეობს კურორტი „ლებარდე“ . იგი ადგილობრივი მნიშვნელობის მთის კლიმატურ ბალნეოლოგიური კურორტია ეგრისის ქედზე. გამოირჩევა სხვადასხვა დასახელების მინერალური და მჟავე წყლებით. კურორტს ახასიათებს ზომიერად რბილი ზამთარი. ძირითადი სამკურნალო ფაქტორია: საშუალო მთის კლიმატი, ნახშირმჟავა მინერალური წყალი. სამედიცინო ჩვენება: სუნთქვისა და საჭმლის მომნელებელ ორგანოთა ქრონიკური დაავადებანი. საკურორტო სეზონი ივნისი-ოქტომბერი. ინფრასტრუქტურა მოსაწყობი.

ღირსშესანიშნაობანირედაქტირება

  • თამაკონის ციხე
  • აბედათის ციხესიმაგრე
  • ნოღის ციხე
  • მარტვილის მონასტერი-ღვთისმშობლის მიძინების სახელობის ტაძარი VII ს, ჩიქოვანების ეკლესია XIIს.
  • ნახარებაოს წმ. გიორგის სახელობის ეკლესია XIIს. წმ. ანტონ ჭყონდიდელის საფლავი.
  • ოფუცხოლე - დადიანების საბანაო ადგილი.
  • სოფელი გაჭედილი - მოთენას მღვიმე - ისტორიული მღვიმე, ტბა, საბანაო ადგილები.
  • სოფელი ბალდა - ღვთისმშობლის მიძინების სახელობის ეკლესია XIIIს. ბილიკი მთაში.
  • ჩანჩქერი „ჟუჟღი“ - ჩანჩქერი ხავსიან კლდეზე. მდინარე აბაშის ხეობა, ბზის ტყე.
  • „ონიორე“ - ჩანჩქერი მდინარე აბაშაზე, მდინარე აბაშის სათავე, კარვების გასაშლელი ადგილი.
  • „ტობის“ მღვიმე (სოფ. ბალდა) – 234 მ სიმაღლის „ტობის“ ჩანჩქერი, ტბები, დარბაზები.
  • სოფელი სალხინო - ღვთისმშობლის შობის სახელობის ეკლესია XVIII ს. დადიანების სასახლე, ისტორიული მარანი.
  • მდ. წაჩხურუს ხეობა, „ხიზნების მღვიმე“ (ისტორიული მღვიმე-ნამოსახლარი).
  • წაჩხურუს მთავარანგელოზის სახელობის ეკლესია XVIII ს. გადმოსახედი ადგილები, მდ. წაჩხურუს ხეობა

მუზეუმებირედაქტირება

გივი ელიავას სახელობის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი, ქ. მარტვილი

რესურსები ინტერნეტშირედაქტირება

სქოლიორედაქტირება