ენათმეცნიერება

(გადამისამართდა გვერდიდან ლინგვისტიკა)

ენათმეცნიერება არის მეცნიერება ადამიანის ბუნებრივი ენების[1][2][3], მათი აგებულებისა და ფუნქციონირების ზოგადი კანონების შესახებ.

ეტიმოლოგიარედაქტირება

ენათმეცნიერებების გავრცელებული სახელწოდება უცხო ენებზე არის ლინგვისტიკა. იგი მომდინარეობს ლათინური lingua–საგან, რაც ნიშნავს "ენა"–ს.

ენათმეცნიერების დისციპლინებირედაქტირება

ენის შესასწავლი ასპექტების თვალსაზრისით პირობითად გამოიყოფა ენათმეცნიერების დისციპლინების ორი კლასი: შიგა და გარე.

  • შიდა ენათმეცნიერების კლასი:
გრამატიკაეტიმოლოგიაზოგადი ენათმეცნიერება - ლექსიკოგრაფია - მორფოლოგიაონომასტიკაორთოგრაფიასემანტიკასინტაქსიტიპოლოგიაფონეტიკაფონოლოგია - ფრაზეოლოგია - შედარებით-ისტორიული ენათმეცნიერება
  • გარე ენათმეცნიერების კლასი:
დიალექტოლოგია - ეთნოლინგვისტიკა - ინტერლინგვისტიკალინგვისტური გეოგრაფია - მეტალინგვისტიკა - პარალინგვისტიკა - სოციოლინგვისტიკა - ფსიქოლინგვისტიკა

ენათმეცნიერების ისტორიარედაქტირება

ენათმეცნიერება უძველესი დროიდან ვითარდებოდა ძველ აღმოსავლეთსა და მესოპოტამიაში, სირიასა და ეგვიპტეში, აგრეთვე ინდოეთსა (ძვ. წ. მე-5-4 სს. პანინი) და საბერძნეთში (არისტოტელე). მეცნიერულ კვლევებს ამ დარგში საფუძველი ჩაეყარა მე-19 საუკუნის დასაწყისიდან ზოგადი და შედარებით-ისტორიული ენათმეცნიერების ფორმით. პირველი ფორმის წარმომადგენელი იყო ვილჰელმ ჰუმბოლდტი, ხოლო მეორისა - ფრანც ბოპი, ვილჰელმ გრიმი და სხვები.

ენათმეცნიერების ისტორიის ძირითადი მიმართულებებია:

  • ლოგიკური ენათმეცნიერება (მე-19 საუკუნის შუაწლები);
  • ფსიქოლოგიური ენათმეცნიერება (მე-19 საუკუნის მე-2 ნახევარი);
  • სოციოლოგიური ენათმეცნიერება (მე-19 საუკუნის დასასრული - მე-20 საუკუნე).

იხ. სრული ტექსტი.

ენათმეცნიერების საერთო ცნებები და ტერმინებირედაქტირება

  • ზოგადი ცნებები:
ანბანიასოასპექტიბგერაბრუნებაბრუნვაგანსაზღვრებაგარემოებაგრამატიკული დროგრამატიკული რიცხვიდამატებადამწერლობათანხმოვანითარგმანიკომპოზიტიმახვილიუღლებაქვემდებარექვემდებარექცევაწინადადებახმოვანი
  • ენის ფორმები და სახეები:
დაპროგრამების ენადიალექტიკილოკილო–კავიოფიციალური ენაჟესტების ენასალიტერატურო ენასაერთაშორისო ენასახელმწიფო ენახელოვნური ენა
  • მეტყველების ნაწილები:
არსებითი სახელიზედსართავი სახელირიცხვითი სახელინაცვალსახელიზმნაზმნიზედათანდებულიკავშირინაწილაკიშორისდებული
  • სასვენი ნიშნები:
დეფისიკითხვის ნიშანიმრავალწერტილიმძიმეორწერტილიძახილის ნიშანიწერტილიწერტილ–მძიმე
  • მიმდინარეობები და თეზები:
სეპირ–უორფის ჰიპოთეზაუნივერსალური გრამატიკა

გამოჩენილი ენათმეცნიერებირედაქტირება

იხ. სრული ნუსხა.

ენათმეცნიერების ინსტიტუტირედაქტირება

იხილეთ აგრეთვერედაქტირება

რესურსები ინტერნეტშირედაქტირება

სქოლიორედაქტირება

  1. მარტინეტი, ანდრე (1960). Elements of General Linguistics, Tr. Elisabeth Palmer (Studies in General Linguistics, vol. i.), London: Faber, გვ. 15. 
  2. ჰალიდეი, მიხაელ; Jonathan Webster (2006). On Language and Linguistics. Continuum International Publishing Group, გვ. vii. ISBN 0-8264-8824-2. 
  3. გრინბერგი, ჟოზეფი (1948). "Linguistics and ethnology". Southwestern Journal of Anthropology 4: 140–47.