ენათმეცნიერება — მეცნიერება ადამიანის ბუნებრივი ენების[1][2][3], მათი აგებულებისა და ფუნქციონირების ზოგადი კანონების შესახებ.

ეტიმოლოგიარედაქტირება

ენათმეცნიერებების გავრცელებული სახელწოდება უცხო ენებზე არის ლინგვისტიკა. იგი მომდინარეობს ლათინური lingua-საგან, რაც ნიშნავს „ენას“.

ენათმეცნიერების დისციპლინებირედაქტირება

ენის შესასწავლი ასპექტების თვალსაზრისით პირობითად გამოიყოფა ენათმეცნიერების დისციპლინების ორი კლასი: შიგა და გარე.

  • შიდა ენათმეცნიერების კლასი:
გრამატიკაეტიმოლოგიაზოგადი ენათმეცნიერებალექსიკოგრაფიამორფოლოგიაონომასტიკაორთოგრაფიასემანტიკასინტაქსიტიპოლოგიაფონეტიკაფონოლოგიაფრაზეოლოგიაშედარებით-ისტორიული ენათმეცნიერება
  • გარე ენათმეცნიერების კლასი:
დიალექტოლოგიაეთნოლინგვისტიკაინტერლინგვისტიკალინგვისტური გეოგრაფიამეტალინგვისტიკაპარალინგვისტიკასოციოლინგვისტიკაფსიქოლინგვისტიკა

ენათმეცნიერების ისტორიარედაქტირება

ენათმეცნიერება უძველესი დროიდან ვითარდებოდა ძველ აღმოსავლეთსა და მესოპოტამიაში, სირიასა და ეგვიპტეში, აგრეთვე ინდოეთსა (ძვ. წ. V-IV სს. პანინი) და საბერძნეთში (არისტოტელე). მეცნიერულ კვლევებს ამ დარგში საფუძველი ჩაეყარა XIX საუკუნის დასაწყისიდან ზოგადი და შედარებით-ისტორიული ენათმეცნიერების ფორმით. პირველი ფორმის წარმომადგენელი იყო ვილჰელმ ჰუმბოლდტი, ხოლო მეორისა – ფრანც ბოპი, ვილჰელმ გრიმი და სხვები.

ენათმეცნიერების ისტორიის ძირითადი მიმართულებებია:

  • ლოგიკური ენათმეცნიერება (XIX საუკუნის შუაწლები);
  • ფსიქოლოგიური ენათმეცნიერება (XIX საუკუნის მე-2 ნახევარი);
  • სოციოლოგიური ენათმეცნიერება (XIX საუკუნის დასასრული – XX საუკუნე).

იხ. სრული ტექსტი.

ენათმეცნიერების საერთო ცნებები და ტერმინებირედაქტირება

  • ზოგადი ცნებები:
ანბანიასოასპექტიბგერაბრუნებაბრუნვაგანსაზღვრებაგარემოებაგრამატიკული დროგრამატიკული რიცხვიდამატებადამწერლობათანხმოვანითარგმანიკომპოზიტიმახვილიუღლებაქვემდებარექვემდებარექცევაწინადადებახმოვანი
  • ენის ფორმები და სახეები:
დაპროგრამების ენადიალექტიკილოკილოკავიოფიციალური ენაჟესტების ენასალიტერატურო ენასაერთაშორისო ენასახელმწიფო ენახელოვნური ენა
  • მეტყველების ნაწილები:
არსებითი სახელიზედსართავი სახელირიცხვითი სახელინაცვალსახელიზმნაზმნიზედათანდებულიკავშირინაწილაკიშორისდებული
  • სასვენი ნიშნები:
დეფისიკითხვის ნიშანიმრავალწერტილიმძიმეორწერტილიძახილის ნიშანიწერტილიწერტილ–მძიმე
  • მიმდინარეობები და თეზები:
სეპირ–უორფის ჰიპოთეზაუნივერსალური გრამატიკა

გამოჩენილი ენათმეცნიერებირედაქტირება

იხ. სრული ნუსხა.

ენათმეცნიერების ინსტიტუტირედაქტირება

იხილეთ აგრეთვერედაქტირება

რესურსები ინტერნეტშირედაქტირება

სქოლიორედაქტირება

  1. მარტინეტი, ანდრე (1960). Elements of General Linguistics, Tr. Elisabeth Palmer (Studies in General Linguistics, vol. i.), London: Faber, გვ. 15. 
  2. ჰალიდეი, მიხაელ; Jonathan Webster (2006). On Language and Linguistics. Continuum International Publishing Group, გვ. vii. ISBN 0-8264-8824-2. 
  3. გრინბერგი, ჟოზეფი (1948). „Linguistics and ethnology“. Southwestern Journal of Anthropology. 4: 140–47.