მთავარი მენიუს გახსნა

ყაზახეთის რესპუბლიკა (ყაზახ. Қазақстан Республикасы; რუს. Республика Казахстан) — ტრანსკონტინენტური ზღვაზე გასასვლელის არმქონე სახელმწიფო ცენტრალურ აზიაში, რომლის მცირე ნაწილიც ურალის დასავლეთით ხვდება აღმოსავლეთ ევროპაში. ყაზახეთი არის მსოფლიოში სიდიდით მეცხრე ქვეყანა, ხოლო ხმელეთით გარშემორტყმულ ქვეყნებს შორის უდიდესი, მისი ფართობი შეადგენს 2 727 300 კვადრატულ კილომეტრს, რაც აღემატება დასავლეთი ევროპის ფართობს.[4] მას ესაზღვრება (ჩრდილოეთიდან საათის ისრის მოძრაობის მიხედვით): რუსეთი, ჩინეთი, ყირგიზეთი, უზბეკეთი, თურქმენეთი და კასპიის ზღვა. ყაზახეთის ტერიტორია მოიცავს: ვრცელ ველებს, ტაიგას, კანიონებს, გორებს, დელტებს, მუდმივი თოვლით დაფარულ მთებს და უდაბნოებს. 17 მილიონზე მეტი მაცხოვრებლით მისი საშუალო სიმჭიდროვე დაახლოებით 6 ადამიანს შეადგენს კვ. კილომეტრზე. დედაქალაქი ალმათიდან ასტანაში 1997 წელს გადავიდა.

ყაზახეთის რესპუბლიკა
Қазақстан Республикасы
Республика Казахстан
ყაზახეთი
ყაზახეთის
დროშა გერბი
ჰიმნი: Менің Қазақстаным
Meniñ Qazaqstanım
My Kazakhstan

დედაქალაქიასტანა
51°10′ ჩ. გ. 71°30′ ა. გ. / 51.167° ჩ. გ. 71.500° ა. გ. / 51.167; 71.500
უდიდესი ქალაქი ალმათი
ოფიციალური ენა
მთავრობა საპრეზიდენტო რესპუბლიკა
 -  პრეზიდენტი ნურსულთან ნაზარბაევი
 -  პრ.-მინისტრი სერიკ ახმეტოვი
ფართობი
 -  სულ 2 724 900 კმ2 (მე-9)
 -  წყალი (%) 1.7
მოსახლეობა
 -  2013 შეფასებით 16 967 000[1] (61-ე)
 -  2013 აღწერა 17 004 800 
 -  სიმჭიდროვე 5,94 ად კაცი/კმ2 (224-ე)
მშპ (მუპ) 2012 შეფასებით
 -  სულ $231.787 მილიარდი[2] 
 -  ერთ მოსახლეზე $13,892[2] 
აგი (2013) 0.754[3] (მაღალი) (69-ე)
ვალუტა ტენგე (KZT)
დროის სარტყელი UTC+05:00 და UTC+06:00
ქვეყნის კოდი KAZ
Internet TLD .kz
სატელეფონო კოდი +7-6xx, +7-7xx

სექციების სია

სახელწოდებარედაქტირება

  • ოფიციალური: ყაზახეთის რესპუბლიკა.
  • ეროვნული: Қазақстан; Qazaqstan Respublikasy.

უახლესი ისტორიარედაქტირება

დამოუკიდებლობა გამოაცხადა 1990 წელს. სსრ კავშირის დაშლის შემდეგ ყაზახეთს ერგო საბჭოთა კოსმონავტიკის ძირითადი ბაზა - ბაიკონურის კოსმოდრომი. მას დაახლოებით 6 ათასი კვ. კმ ფართობი უჭირავს, რომელსაც იჯარით იყენებს რუსეთი. ყაზახეთი არის დსთ-ს წევრი. 1999 წელს მიიღო დამკვირვებლის სტატუსი ევროპის საბჭოს საპარლამენტო ასამბლეაში.

გეოგრაფიარედაქტირება

 
ყაზახეთის რესპუბლიკა

ქვეყანა ცენტრალურ აზიაში, ესაზღვრება რუსეთს, ჩინეთს, ყირგიზეთს, უზბეკეთს და თურქმენეთს. დასავლეთით მას კასპიის ზღვა აკრავს. ფართობი შეადგენს 2 717 000 კვ. კმ-ს. ამ მაჩვენებლით მას მე-9 ადგილი უკავია მსოფლიოს ქვეყნებს შორის. მისი ტერიტორია გადაჭიმულის კასპიის ზღვიდან ალტაის მთებამდე. მთავარი მდინარეებია ილი, ირტიში და იშიმი, ტბები - არალის, ბალხაშის და ზაისანის.

სახელმწიფორედაქტირება

  • სახელმწიფო სისტემა - განვითარებადი დემოკრატია, საპრეზიდენტო რესპუბლიკა.
  • სახელმწიფოს მეთაური - პრეზიდენტი ნურსულთან ნაზარბაევი (1990 წლიდან).
  • საკანონმდებლო ორგანო - ორპალატიანი პარლამენტი, შედგება სენატისა (47 წევრი) და მაჟილისისაგან (67 წევრი).

ტერიტორიული მოწყობარედაქტირება

ყაზახეთი ადმინისტრაციულად იყოფა 14 ოლქად (oblys) და 3 ქალაქად (qalasy).

ოლქი/ქალაქიმოსახლ.ფართ.ცენტრი
ასტანა 1006.8752 262ასტანა
ალმათი 2344.5224 200ალმათი
ბაიკონური2344.559452ბაიკონური
ყიზილორდის ოლქი519.8226 000ყიზილორდა
ალმათის ოლქი519.81 918 109თალდიყორღანი
აკმოლის ოლქი1006.892 000ქოქშეთაუ
აქტობეს ოლქი595.2300 600აქტობე
ატირაუს ოლქი383.5 118 600ატირაუ
დასავლეთ ყაზახეთის ოლქი538.4 151 300ორალი
ყარაღანდის ოლქი1230.3 428 000ყარაღანდა
კოსტანაის ოლქი1309.8 225 700კუსტანაი
მანგისთაუს ოლქი276.2 156 600აქთაუ
სამხრეთ ყაზახეთის ოლქი1723.1 117 300შიმქენთი
პავლოდარის ოლქი880.7 124 800პავლოდარი
აღმოსავლეთ ყაზახეთის ოლქი1334.4283 300ოსკემენი
ჩრდილოეთ ყაზახეთის ოლქი1167.9123 200პეტროპავლი
ჟამბილის ოლქი857.7 144 300ტარაზი

დემოგრაფიარედაქტირება

 
ყაზახი მამაკაცი ცხენზეით და არწივით

ეკონომიკარედაქტირება

ყაზახეთი მდიდარია მინერალური რესურსებით - ნავთობი, ბუნებრივი აირი, ქვანახშირი, რკინის მადანი, მანგანუმი, ქრომი, ნიკელი, კობალტი, სპილენძი, მოლიბდენი, ტყვია, თუთია, ბოქსიტები, ოქრო, ურანი. ერთობლივ ეროვნულ პროდუქტში სოფლის მეურნეობის წილი შეადგენს 10 %-ს, მრეწველობის - 30 %-ს, დანაჩენი მომსახურებაზე მოდის. ძირითადი საექსპორტო პროდუქტებია - ნავთობი, ლითონები, ქიმიკატები, ხორბალი. უკანასკნელ წლებში შესამჩნევია პროგრესი საბაზრო ეკონომიკის ჩამოყალიბების მიმართულებით. ეროვნული ვალუტა - ტენგე (KZT);

კულტურარედაქტირება

ლიტერატურარედაქტირება

  • Alexandrov, Mikhail (1999). Uneasy Alliance: Relations Between Russia and Kazakhstan in the Post-Soviet Era, 1992–1997. Westport, CT: Greenwood Press. ISBN 0-313-30965-5. .
  • Clammer, Paul; Kohn, Michael; Mayhew, Bradley (2004). Lonely Planet Guide: Central Asia. Oakland, CA: Lonely Planet. ISBN 1-86450-296-7. .
  • Cummings, Sally (2002). Kazakhstan: Power and the Elite. London: Tauris. ISBN 1-86064-854-1. .
  • Demko, George (1997). The Russian Colonization of Kazakhstan. New York: Routledge. ISBN 0-7007-0380-2. .
  • Fergus, Michael; Jandosova, Janar (2003). Kazakhstan: Coming of Age. London: Stacey International. ISBN 1-900988-61-5. .

რესურსები ინტერნეტშირედაქტირება

სქოლიორედაქტირება

  1. Monthly official estimate. Eng.stat.kz. წაკითხვის თარიღი: 2013-05-31.
  2. 2.0 2.1 Kazakhstan. International Monetary Fund. წაკითხვის თარიღი: 2013-04-17.
  3. Human Development Report 2011. United Nations (2011). წაკითხვის თარიღი: 15 November 2011.
  4. Agency of Statistics of the Republic of Kazakhstan (ASRK). 2005. Main Demographic Indicators. Stat.kz. წაკითხვის თარიღი: 2010-06-01.
  5. Перепись населения Республики Казахстан 2009 года. Краткие итоги. (Census for the Republic of Kazakhstan 2009. Short Summary) Russian. Republic of Kazakhstan Statistical Agency. წაკითხვის თარიღი: 10 December 2010.