მთავარი მენიუს გახსნა

ქართლის საერისმთავრო (იბერიის საერისმთავრო) — საქართველოში არსებული ფეოდალური სახელმწიფო 588888 წლებში. ამ პერიოდში ქართლში ხელისუფლებას ახორციელებდნენ ერისმთავრები, ეს სტატუსი კი მემკვიდრეობით გადადიოდა. 588 წელს ადგილობრივმა არისტოკრატიამ მოახერხა სასანიდური უღლისაგან ქვეყნის სრული დახსნა და აქ ახალი სახელმწიფოებრივი ერთეულის, საერისმთავროს შექმნა. ქვეყანამ ამ პოლიტიკური სისტემის სახით იარსება 888 წლამდე, ვიდრე ქართველთა სამეფოს შექმნამდე. სახელმწიფოს ცენტრალური ნაწილი იყო დღევანდელი აღმოსავლეთ საქართველოს ტერიტორია — ქართლის ისტორიულ-გეოგრაფიული რეგიონი, ყოფილი იბერიის სამეფოს ძირითადი ნაწილი. საერისმთავრო არსებობის მთელი პერიოდის მანძილზე მრავალი დამპყრობლის შემოსევის მომსწრე გახდა. ქართლის მთავრებს სხვადასხვა ეპოქაში უწევდათ ბრძოლა სპარსელების, ბიზანტიელების, ხაზარების, არაბების და მეზობელი კავკასიელი ხალხების წინააღმდეგ, შედეგად ქართლის საერისმთავროს ტერიტორია ხშირად იცვლებოდა.

ქართლის საერისმთავრო მისი არსებობის მანძილზე მოესწრო მრავალ ისტორიული მნიშვნელობის მქონე მოვლენას. მათში აღნიშვნის ღირსია საქართველოს ავტოკეფალური ქრისტიანული ეკლესიის საბოლოო ფორმაცია, ქართული სალიტერატურო ენის ჩამოყალიბება, ბაგრატიონთა დინასტიის აღზევება მთელი საქართველოს მასშტაბით და ფეოდალური გაერთიანების დასაწყისი — დაგვირგვინებული 1008 წლით.

იბერიის ერისმთავრების სია[1]რედაქტირება

იბერიის ხოსროიან, გურამიან, ნერსიან და ბაგრატიონ მეფეთა და ერისმთავართა გენეალოგიური ცხრილი, კირილ თუმანოვის მიხედვით.
პორტრეტი სახელი მმართველობის წლები ტიტული დინასტია
I.
Victor Langlois. L'éristhaw Gourgen. PL II. No.5.jpg
გუარამ I 588–≈590 კლარჯეთ-ჯავახეთის ერისმთავარი; კუროპალატი
(ინგლ. prince of Cholarzene-Javakhet'i; Curopalate)
გურამიანი
II.
Victor Langlois. Stéphanos I. PL II. No.13.jpg
სტეფანოზ I ≈590–627 კლარჯეთ-ჯავახეთის ერისმთავარი
(ინგლ. prince of Cholaraene-Javakhet'i)
გურამიანი
III.
Mtskheta. Jvari monastery wall writing. ADARNERSE.JPG
ადარნასე I 627–637/42 კახეთის ერისმთავარი; პატრიციელი
(ინგლ. prince of Kakhetia; Patrician)
გურამიანი
IV. სტეფანოზ II 637/42–≈650 კახეთის ერისმთავარი; პატრიციელი
(ინგლ. prince of Kakhetia; Patrician)
გურამიანი
V. ადარნასე II ≈650–684 კახეთის ერისმთავარი; კამსარაკანის სახლის პატრიციელი X პრინცესა
(ინგლ. prince of Kakhetia; Patrician x a princess of the House of Kamsarakan)
გურამიანი
VI. გუარამ II 684–≈693 კლარჯეთ-ჯავახეთის ერისმთავარი; კუროპალატი
(ინგლ. prince of Cholarzene-Javakhet'i Curopalate)
გურამიანი
VII. გუარამ III ≈693–≈748 კლარჯეთ-ჯავახეთის ერისმთავარი; კუროპალატი
(ინგლ. prince of Cholarzene-Javakhet'i; Curopalate)
გურამიანი
VIII. ადარნასე III ≈748–≈760 შიდა იბერიის ერისთავი; კუროპალატი
(ინგლ. Duke of Inner Iberia; Curopalate)
ნერსიანი
IX. ნერსე ≈760–772, 775–779/80 ნერსიანი
X. სტეფანოზ III 779/80–786 კლარჯეთ-ჯავახეთის ერისმთავარი
(ინგლ. prince Of Cholarzene -Javakhet'i)
გურამიანი
786 წელს აბასიანთა სახალიფომ გააუქმა იბერიის საერისმთავრო და მოახდინა კავკასიის ანექსია. მხოლოდ 813 წელს, ბიზანტიის ხელშეწყობით, აღდგენილ იქნა იბერიის საერისმთავრო და კურაპალატის უმაღლესი ტიტული ხელახლა მიენიჭათ ერისმთავრებს.
XI.
Ashot I relief.jpg
აშოტ I დიდი 813–830 კლარჯეთ-ჯავახეთის ერისმთავარი; კუროპალატი
(ინგლ. prince of Cholarzenet-Javakhet'i; Curopalate)
ბაგრატიონი
XII. ბაგრატ I 830–876 კუროპალატი (ინგლ. Curopalate) (842/3–876) ბაგრატიონი
XIII. დავით I 876–881 კუროპალატი (ინგლ. Curopalate) (876–891) ბაგრატიონი
XIV. გურგენ I (IV) 881–888 კუროპალატი (ინგლ. Curopalate) (881–891) ბაგრატიონი
XV. ადარნასე II იბერიის მეფე (888–923) კუროპალატი (ინგლ. Curopalate) (891–923) ბაგრატიონი

ლიტერატურარედაქტირება

  • Cyril Toumanoff (1963), Studies in Christian Caucasian History. Georgetown University Press.
  • Ronald Grigor Suny (1994), The Making of the Georgian Nation: 2nd edition. Indiana University Press, ISBN 0-253-20915-3.

სქოლიორედაქტირება

  1. Iberia between Chrosroid and Bagratid Rule by Cyril Toumanoff. This study appears as part IV of Toumanoff's Studies in Christian Caucasian History (Georgetown, 1963), pp. 357-434.