ჰავაის კუნძულები — არქიპელაგი, შემდგარი როგორც წყალქვეშა მთებისგან, ასევე სტანდარტული, მარჯნის და მცირე ზომის კუნძულებისგან. მათგან ყველაზე მნიშვნელოვანია: ჰავაი, მაუი, ოაჰუ, კაუაი, მოლოკაი, ლანაი, ნიიჰაუ და კაჰოოლავე.

ჰავაის კუნძულები
ა.შ.შ-ს შტატი 1959 წლიდან
Map of Hawaii highlighting Honolulu County.svg
ჰავაის კუნძულების რუკა (გაწითლებულია ჰონოლულუ)
დევიზი
"Ua Mau ke Ea o ka ʻĀina i ka Pono" - "ამ მიწის სიცოცხლე უკვდავყოფილია სამართლიანობის მიერ"
ინფორმაცია
ძირითადი კუნძულები ჰავაი, მაუი, ოაჰუ, კაუაი, მოლოკაი, ლანაი, ნიიჰაუ, კაჰოოლავე.
ფართობი 28 311 კმ^2

ისტორიარედაქტირება

ჰავაის კუნძულების დასახლება, პირველად, ჩვენი წელთაღრიცხვით, დაახლოებით 400 წელს დაიწყო. პირველად, წყნარი ოკეანის კუნძულებზე მცხოვრები ხალხი -

პოლინეზიელები მარკიზის კუნძულებიდან კანოებით ჰავაის კუნძულზე განსახლდნენ. მათი პატარა დასახლებების მოსახლეობა განთქმული იყო ფერმერობითა და მეთევზეობით, ხოლო მათი ბელადები ერთმანეთს ტერიტორიებისთვის მუდმივად ებრძოდნენ. [1]

 
ჯეიზ კუკის მარშრუტი

ჯეიმზ კუკის მოგზაურობა ჰავაის კუნძულებზერედაქტირება

ჯეიმზ კუკმა 1776 წელს[2] დატოვა ინგლისის პორტი თავისი გემით რათა წყნარ ოკეანესა და ატლანტის ოკეანეს შორის გასასვლელი ეპოვა. იგი მივიდა ახალ ზელანდიასა და ტაიტში ინდოეთის ოკეანის გავლით. 1778 წელს მან ხმელეთი - ჰავაის კუნძულები, კერძოდ კი კაუაი დაინახა. ადგილობრივმა მოსახლეობამ კუკი ღმერთ ლონოდ ჩათვალა, ვინაიდან იგი სწორედ მისადმი მიძღვნილი ზეიმის დღეს მივიდა და გარდა ამისა, ლეგენდის თანხმად, ღმერთი ლონო თავის ხალთხან მივიდოდა თავისი კუნძულით. იქიდან გამომდინარე, რომ ადგილობრივებს გემი ნანახი საერთოდ არ ჰყავდათ, სწორედ კუნძულად ჩათვალეს იგი. კუკმა და მისმა ეკიპაჟმა, რა თქმა უნდა, ისარგებლეს ამ მომენტით და უხვად იღებდნენ აბორიგენების მიერ ნაჩუქარ ძღვენს. გარკვეული დროის შემდეგ, ადგილობრივ მაცხოვრებლებს ეჭვი შეეპარათ კუკისა და მასთან თანმხლები ხალხის ღვთიურობაში; საკვები მარაგიც გაუთავდათ და მათ უთხრეს, რომ შემდეგ მოსავალამდე ვერაფერს მისცემდნენ. 1779 წელს კუკმა და მისმა ეკიპაჟმა ჰავაი დატოვა, მაგრამ უკან დაბრუნება მოუწიათ, ვინაიდან ისინი შტორმში მოხვდნენ და გემის ანძა დაუზიანდათ, თუმცა უკან დაბრუნებულებმა გაიგეს, რომ ყურეში არ შეუშვებდნენ არც მას და არც არავის, ვინაიდან ხმელეთისა და წყალმცენარეებს აღდგენა შესძლებოდათ. აქედან გამომდინარე, ჯეიმზ კუკმა გადაწყვიტა, რომ კუნძულის მმართველი ვითომდა მოლაპარაკებისთვის დაებარებინა, თუმცა შემდეგ მძევლად აეყვანა, მაგრამ ეს გეგმა არ გამოუვიდა, ვინაიდან იარაღის გასროლის ხმა გაისმა, ხოლო შემდეგ გაირკვა, რომ მას შემდეგ, რაც ერთ-ერთი ადგილობრივი გემთან ახლოს მიცურდა, კუკის ხალხმა ესროლა და მოკლა. ყოველივე ამით განრისხებულმა რამდენიმე ათიათასმა აბორიგენებმა მოიყარა თავი, ვინაიდან საბრძოლველად მოემზადნენ. კუკს გაქცევა სურდა, თუმცა ვერ მოახერხა - ადგილობრივებმა მას თავში ხის ხელკეტი ჩაარტყეს და ხანჯალი ჩაასეს.

ცუნამები ჰავაის კუნძულებზერედაქტირება

 
მაუნა ლოა

სასტიკი და გამანადგურებელი ცუნამი არაერთხელ დასტყდომია ჰავაის კუნძულებს თავს, თუმცა მათგან ყველაზე მძიმე, 7.4 ბალიან მიწისძვრას მოყოლილი, 1949 წლის 1 აპრილს მოხდა კუნძულ ჰავაის ქალაქ ჰილოში. ამ ტალღების სიჩქარე 804 კმ/სთ-ზე მეტი იყო, ხოლო სიმაღლე 16.7 მეტრი. ამ ბუნებრივ კატასტროფას 173 ადამიანი შეეწირა, ხოლო 163 მძიმედ დაზიანდა. 488 დანგრეულმა და 936-მა ჩამონგრეულმა შენობამ 25მლნ$ ზიანი მიაყენა ჰავაის კუნძულებს.

ჰავაის ვულკანების ნაციონალური პარკირედაქტირება

 
მაილე ლეი

1916 წლის 1-ელ აგვისტოს კუნძულ ჰავაიზე გახსნილ და იუნესკოს მიერ მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლად აღიარებულ[3] ჰავაის ვულკანების ნაციონალურ პარკში არის ორი მსოფლიოში ყველაზე აქტიური ვულკანი - მაუნა ლოა (4170მ.) და კილაუეა (1250მ.). ამ ვულკანების ხშირად ამოფრქვევიდან გამომდინარე, გარშემომყოფი ლანდშაფტი მუდმივად ცვალებადია. გარდა ამისა, ამ ნაციონალურ პარკში მოიძებნება როგორც ამა თუ იმ ფრინველის იშვიათი ენდემური ჯიში, ასევე ტყეები უზარმაზარი გვიმრებით. თავიდან ამ პარკის ზომას 88000 ჰა მიწა წარმოადგენდა, თუმცა 2004 წელს დამატებით 47000 ჰა მიწა შემატეს რის შემეგაც 135000 ჰა გახდა მთლიანად.

ჰავაური ლეირედაქტირება

თავდაპირველად, ლეი ტაიტიდან წამოსულმა პოლინეზიელმა მოგზაურებმა შექმნეს, რომლებიც ვარსკვლავებით ნავიგირებდნენ და კანოებით დაცურავდნენ. ისინი ამ ერთგვარ ყელსაბამებს ქმნიდნენ ყვავილებისგან, ფოთლებისგან, თხილეულისგან, ბუმბულებისგან და ზოგიერთი ცხოველის ძვლებისა და კბილებისგანაც კი. ანტიკურ ჰავაელებს ლეი ეკეთათ რათა საკუთარი სილამაზე წარმოეჩინათ და სხვებისგან გამორჩეულები ყოფილიყვნენ. მრავალ ლეის შორის, ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი იყო მაილე ლეი, რომელიც დაპირისპირებულ ბელადებს შორის მშვიდობას ნიშნავდა.

არსებობს რამდენიმე ერთგვარი "დაუწერელი კანონი" რომლებიც ლეის მოხმარებას უკავშირდება, მაგალითად თუ ვინმე მას გაჩუქებთ, აუცილებლად უნდა მიიღოთ, უარყოფა უხეშობად მიიჩნევა. იგი ნაზად უნდა გქონდეთ ჩამოკიდებული როგორც სხეულის წინა, ასევე უკანა მხარეს. გარდა ამისა, ლეის იმ ადამიანის თვალწინ მოხსნა, რომელმაც იგი მოგცათ, ცუდ ქცევას ნიშნავს. ჰავაელები მას ისეთი ჩვეულებრივი მოვლენების დროს იკეთებენ, როგორებიცაა დაბადების დღე, იუბილე, ქორწილი და სკოლის დამთავრება.

ჰავაის კუნძულების დროშარედაქტირება

 
ჰავაის კუნძულების ძველი დროშა

1845 წლის 29 დეკემბერს, 174 წლის წინ, ჰავაის კუნძულებმა მიიღეს დროშა, რომელიც დღესაც იგივეა. მის ზედა მარცხენა კუთხეში გამოსახულია დღევანდელი ბრიტანეთის დროშა, ხოლო ფონად არის თეთრი, წითელი და ლურჯი ფერის ჰორიზონტალურად განლაგებული 8 ზოლი (რომელიც ნიშნავს ჰავაის 8 მთავარ კუნძულს (ჰავაი, მაუი, კაჰოოლავე, ლანაი, მოლოკაი, ოაჰუ, კაუაი და ნიიჰაუ)) თანმიმდევრულად. ჰავაის კუნძულების თავდაპირველი დროშა, რომელიც ბრიტანელმა კაპიტანმა ლორდ ჯორჯ პოლმა გაანადგურა იმ დროს, როდესაც 5 თვით ბრიტანეთი ხელში ჩაიგდო 1843 წელს, სინამდვილეში, სულ სხვანაირი იყო. მასზე გამოსახული იყო მწვანე, წითელი და ყვითელი ზოლები ჰორიზონტალურად თანმიმდევრობით. ცენტრში ორი

გადაჯვარედინებული ნიჩაბი, რაც, ცხადია, მათ მეზღვაურობაზე მიუთითებს, ხოლო მათ შუაში კაჰილი - სამეფო ბელადებისა და უფროსების სიმბოლო. ყოველივე ეს კი მწვანე ფარზეა გამოსახული. დროშაზე გამოყენებული სამი ფერი: წითელი, ყვითელი და მწვანე ჰავაელი საზოგადოების განსხვავებულ დაჯგუფებებს ნიშნავს. ყვითელი სიმბოლურად ნიშნავს „ალის“ ძლიერ სამეფო გვარს, წითელი - კონოჰიკებს - კასტებს, რომლებიც ალებს ემსახურებოდნენ, ხოლო მწვანე - მაკააინანელებს - უბრალო მოსახლეებს.

 
ჰავაის კუნძულების ახალი დროშა

ჰავაის კუნძულების მმართველობარედაქტირება

ჰავაის სახელმწიფო წყობა და მმართველობა სხვა ა.შ.შ.-ის მსგავსია, თუმცა რამდენიმე განსხვავებაც მოიძებნება. ჰავაის კუნძულების ოფიციალურ ენას ინგლისური და ჰავაური წარმოადგენს, თუმცა აუცილებელი და სავალდებულო არაა, რომ სახელმწიფო მმართველები ჰავაურ ენას იდეალურად ფლობდნენ.  ჰავაის მმართველი 2014 წლის 1-ლი დეკემბრიდან არის დემოკრატი დევიდ აიჯი[4] და გარდა ამისა, იგი არის პირველი აზიელ-ამერიკელი ადამიანი, რომელიც შტატის მმართველი გახდა. ჰავაის ჰიმნი 1874 წელს შეიქმნა და მისი მელოდიის ავტორი კაპიტანი ჰენრი ბერგერია, ხოლო ტექსტი მეფე დევიდ კალაკაუას მიერაა დაწერილი.

ჰავაის კუნძულების სახელმწიფო ბეჭედირედაქტირება

 
ჰავაის კუნძულების სახელმწიფო ბეჭედი

ჰავაის კუნძულების სახელმწიფო ბეჭედის ქვემოთა ნაწილში წერია მათი დევიზი - „Ua mau ke ea o ka aina I ka pono” (ამ მიწის სიცოცხლე უკვდავყოფილია სამართლიანობის მიერ), რომელიც მეფე კამეჰამეჰა III-ემ თქვა 1843 წლის 31 ივლისს, მას შემდეგ, რაც დედოფალმა ვიქტორიამ საჯაროდ განაცხადა, რომ ბრიტანეთის მიერ ჰავაის დაპყრობა დასრულდა და მისი სუვერენიტეტი დამყარდა. ბეჭდის ზედა მხარეს წერია „ჰავაის შტატი“, ხოლო მის ქვემოთ - „1959“ - ჰავაის შტატად მიღების წელი. მეფე კამეჰამეჰა დიდსა და თავისუფლების ქალღმერთს ხელში უჭირავთ ჰავაის დროშა. დროშის ქვემოთ გამოსახული ფენიქსი, რომელიც სიკვდილის შემდეგ გაცოცხლების სიმბოლოა, ჰავაის

ცვლილებას აღნიშნავს მონარქიიდან თავისუფალ დემოკრატიულ სახელმწიფომდე. ტაროს, ბანანის ფოთლები და ადიანტუმის გვიმრა კი ჰავაის კუნძულების ტიპურ ფლორას უკავშირდება.

ნიადაგირედაქტირება

ჰავაის კუნძულების ნიადაგი, ძირითადად, წარმოქმნილია გახრწნილი ვულკანური ქვების, ქვიშისა ტალახის მიერ. მოსავლიანობისთვის საჭიროებს მუდმივ მორწყვას. ის ველები, რომლებიც წვიმის მიერ მუდმივად ირწყვება და ბოსტნეულების ობის, ნარჩენების მიერ მუდმივად იკვებებოდა, მდიდარია, თუმცა ნიადაგის უმეტესი ნაწილი უნაყოფოა. ისინი უფრო გამოდგება საძოვრისთვის, ვიდრე დამუშავებისთვის ან ხნა-თესვისთვის.

ლიტერატურარედაქტირება

  • History of the Hawaiian islands,James-Jackson-Jarves,Charles-Edwin-Hitchcock,1874,New York,ISBN 3 3433 08244540 8
  • A brief history of the Hawaiian people, W.D. Alexander, 1891, American book company

რესურსები ინტერნეტშირედაქტირება

https://www.hawaiimagazine.com/blogs/hawaii_today/2008/10/21/is_that_the_flag http://intermedia.ge/%E1%83%A1%E1%83%A2%E1%83%90%E1%83%A2%E1%83%98%E1%83%90/77274-%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%A2%E1%83%9D%E1%83%9B-%E1%83%A8%E1%83%94%E1%83%AD%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%94%E1%83%A1-%E1%83%90%E1%83%91%E1%83%9D%E1%83%A0%E1%83%98%E1%83%92%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%9B%E1%83%90-%E1%83%99%E1%83%A3%E1%83%99%E1%83%98-%E1%83%A0%E1%83%94%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98-%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%91%E1%83%90%E1%83%95%E1%83%98-%E1%83%98%E1%83%9C%E1%83%92%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%A1%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%98-%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%9E%E1%83%98%E1%83%A2%E1%83%9C%E1%83%98%E1%83%A1-%E1%83%A1%E1%83%98%E1%83%99%E1%83%95/89/ https://en.wikipedia.org/wiki/Flag_of_Hawaii https://www.to-hawaii.com/government.php https://hawaiiflowerlei.com/lei-history/ https://whc.unesco.org/en/list/409/ https://www.civilbeat.org/2011/03/9558-a-history-of-tsunamis-in-hawaii/ https://www.smithsonianmag.com/travel/hawaii-history-and-heritage-4164590/

  1. https://www.smithsonianmag.com/travel/hawaii-history-and-heritage-4164590/
  2. https://en.wikipedia.org/wiki/Third_voyage_of_James_Cook
  3. https://whc.unesco.org/en/documents/125652
  4. https://en.wikipedia.org/wiki/Governor_of_Hawaii