მთავარი მენიუს გახსნა
Disambig-dark.svg სიტყვას „ლიბანი“ აქვს სხვა მნიშვნელობებიც, იხილეთ ლიბანი (მრავალმნიშვნელოვანი).

ლიბანი (არაბ. لبنان) ოფიციალური სახელწოდება ლიბანის რესპუბლიკა (არაბ. الجمهورية اللبنانية) — ქვეყანა დასავლეთ აზიაში, ხმელთაშუა ზღვის აღმოსავლეთ სანაპიროზე. ჩრდილოეთით და აღმოსავლეთით მას ესაზღვრება სირია, ხოლო სამხრეთით ისრაელი. მისმა მდებარეობამ ხმელთაშუა ზღვისპირეთსა და არაბულ სამყაროს შორის განაპირობა მისი მდიდარი ისტორია, კულტურული იდენტობა, რელიგიური და ეთნიკური მრავალფეროვნება.

ლიბანის რესპუბლიკა
الجمهورية,اللبنانية
ლიბანი
ლიბანის
დროშა გერბი
დევიზი: كلنا للوطن للعلى للعلم
ჰიმნი: Kulluna lil-watan lil 'ula lil-'alam
დედაქალაქი
(და უდიდესი ქალაქი)
ბეირუთი
33°54′ ჩ. გ. 35°32′ ა. გ. / 33.900° ჩ. გ. 35.533° ა. გ. / 33.900; 35.533
ოფიციალური ენა არაბული
მთავრობა რესპუბლიკა
 -  პრეზიდენტი მიშელ აუნი
 -  პრ.-მინისტრი საად ჰარირი
ფართობი
 -  სულ 10 452 კმ2 (166-ე)
 -  წყალი (%) 1.6
მოსახლეობა
 -  2008 შეფასებით 4 196 453 (125-ე)
 -  სიმჭიდროვე 358 კაცი/კმ2 (26-ე)
მშპ (მუპ) 2006 შეფასებით
 -  სულ $21.45 მილიარდი (103-ე)
 -  ერთ მოსახლეზე $6100 (90-ე)
აგი (2007) 0.772 (საშუალო) (88-ე)
ვალუტა ლიბანური ფუნტი (LBP)
დროის სარტყელი UTC+02:00
 -  ზაფხულის (DST) UTC+03:00 (UTC)
ქვეყნის კოდი LBN
Internet TLD .lb
სატელეფონო კოდი 961

ოსმალეთის იმპერიის დაშლისა და პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ ლიბანი გახდა საფრანგეთის სამანდატო ტერიტორია. 1943 წელს ლიბანმა დამოუკიდებლობა გამოაცხადა და საფრანგეთის ჯარებმა ქვეყნის ტერიტორია 1946 წელს დატოვეს.

1975-1990 წლების სამოქალაქო ომამდე ლიბანი სწრაფად განვითარებადი ქვეყანა იყო, წარმოადგენდა არაბული სამყაროს ფინანსურ და საბანკო დედაქალაქს, რისთვისაც მას „ახლო აღმოსავლეთის შვეიცარიასაც“ კი უწოდებდნენ. ლიბანი პოპულარულია ასევე ტურისტებს შორისაც. ომის დასრულების შემდეგ დაიწყო ეკონომიკის რეკონსტრუქცია.

სახელწოდებარედაქტირება

ქვეყნის ოფიციალური სახელწოდებაა ლიბანის რესპუბლიკა არაბულად لبنان (Al Jumhuriyah al Lubnaniyah). სახელი სავარაუდოდ მომდინარეობს არამეული laban-ისგან, რაც „თეთრ მთებს“ ნიშნავს.

ისტორიარედაქტირება

 
პრინცი ბეშირ II "დიდი", ლიბანის ამირა 1788 - 1840 წლებში

1943 წლამდე ლიბანი საფრანგეთის მმართველობის ქვეშ იყო. მოსახლეობის რთულმა ეთნო-რელიგიურმა შემადგენლობამ განაპირობა თავისებური პოლიტიკური სისტემის არსებობა. ქვეყნის დამოუკიდებლობის გამოცხადებისას მიიღეს ეროვნული ქარტია, რომლის თანახმად ქვეყნის პრეზიდენტი უნდა ყოფილიყო ქრისტიანი მარონიტი, პრემიერ-მინისტრი - მუსლიმი სუნიტი, ხოლო პარლამენტის თავმჯდომარე - მუსლიმი შიიტი. ეს შეთანხმება ეფუძნებოდა პირველი აღწერის შედეგებს, რომლის მიხედვითაც ქრისტიანები შეადგენდნენ მთელი მოსახლეობის 60 %-ს. მას შემდეგ აღწერა აღარ ჩატარებულა, რელიგიური შემადგენლობა კი სავარაუდოა, რომ მუსულმანთა უპირატესობით შეიცვალა.

1975 წელს, ეროვნული ქარტიის გადასინჯვის მცდელობამ გამოიწვია დაპირისპირება რელიგიურ თემებს შორის და ხანგრძლივი სამოქალაქო ომი, რომელიც 1990 წლამდე გაგრძელდა. ამას ემატება პალესტინელ ლტოლვილთა ბანაკების პრობლემაც, რის გამოც ქვეყანას მუდმივი დაძაბულობა აქვს ისრაელთან. 1976 წელს ილიას სარკისმა სირიას კრიზისის გადასაჭრელად და მშვიდობის აღსადგემნად მის ტერიტორიაზე ჯარების შეყვანა სთხოვა.[1] იმავე წლის ოქტომბერში არაბული ქვეყნების ლიგა ქვეყანაში ძირითადად სირიის ჯარით დაკომპლექტებული არაბთა შემაკავებელი ძალების განთავსებას დათანხმდა.[2]

1982 წელს ლიბანის მხრიდან მოხდა პალესტინის გათავისუფლების ორგანიზაციის ძალების თავდასხმა ისრაელზე რის გამოც ისრაელის ჯარები შევიდნენ ლიბანის ტერიტორიაზე. ისრაელის ძალების მიერ ბეირუთზე ალყის შემორტყმის შემდეგ იქ განთავსდნენ საერთაშორისო ძალები (ამერიკის, საფრანგეთის, იტალიის და ბრიტანეთის მონაწილობით). ლიბანი საერთა შორისო ძალებმა 1984 წელს დატოვეს. 1990 წლის გაზაფხულზე ტაიფის ხელშეკრულებატაიფის ხელშეკრულების საფუძველზე |სირიამ გაიყვანა თავისი სამხედრო კონტიგენტი ლიბანიდან.

1985-2000 წლებში ისრაელის ჯარებს დაკავებული ჰქონდათ ე. წ. ბუფერულ ზონა ორ ქვეყანას შორის.

გეოგრაფიარედაქტირება

 
ლიბანის რუკა

ლიბანი მდებარეობს სამხრეთ-დასავლეთ აზიაში, ხმელთაშუა ზღვის სანაპიროზე, სირიასა და ისრაელს შორის. ფართობი - 10 400 კვ. კმ.

სახელმწიფორედაქტირება

  • სახელმწიფო სისტემა - საპრეზიდენტო რესპუბლიკა.
  • სახელმწიფოს მეთაური - პრეზიდენტი მიშელ აუნი.
  • მთავრობის მეთაური - პრემიერ-მინისტრი საად ჰარირი.
  • საკანონმდებლო ორგანო - ერთპალატიანი პარლამენტი (128 წევრი).
  • ადმინისტრაციული დაყოფა - 6 ოლქი (mohafazah).

დემოგრაფიარედაქტირება

 
ლიბანის რელიგიური შემადგენლობა (2010).[3]

ეკონომიკარედაქტირება

  • რესურსები - კირქვა, რკინის მადანი, მარილი, სასოფლო-სამეურნეო მიწები.
  • ექსპორტი - ტანსაცმელი, საიუველირო ნაწარმი, ხილი.
  • ეროვნული შემოსავალი ერთ სულზე - 3990 $.
  • ვალუტა - ლიბანის ფუნტი (LBP).

მემკვიდრეობარედაქტირება

  • ბაალბექი - ტაძრების ნანგრევები (I ს.),
  • ბიბლოსი - კლასიკური ხანის ნანგრევები და შუა საუკუნეების ქალაქის ნავსადგურის გარშემო,
  • კადიშას ყელი - ლამაზი მთიანი პეიზაჟი, ლიბანური კედრების სიახლოვეს,
  • ტრიპოლი - ჯვაროსანთა ციხე (XV ს.) და შუა საუკუნეების არაბული ქალაქი (XII ს.);
  • სხვადასხვა: ტაძრები სიდონსა (XII ს.) და რაშაეში (XIII ს.), ტაძარი ბოფორი (XII ს.).

რესურსები ინტერნეტშირედაქტირება

ვიკისაწყობში? არის გვერდი თემაზე:

სქოლიორედაქტირება

  1. Toaldo, Mattia The Origins of the US War on Terror: Lebanon, Libya and American intervention in the Middle East. Routledge, გვ. 45. ISBN 041568501X. წაკითხვის თარიღი: 14 June 2015. 
  2. Country Profile: Lebanon. British Foreign & Commonwealth Office. დაარქივებულია ორიგინალიდან - 17 January 2013.
  3. Lebanon - International Religious Freedom Report 2010 U.S. Department of State. Retrieved on 14 February 2010.