დაღესტანი, სრული სახელწოდება დაღესტნის რესპუბლიკა (რუს. Респу́блика Дагеста́н) — რუსეთის ფედერაციის სუბიექტი, შედის ჩრდილოეთ კავკასიის ფედერალური ოკრუგის შემადგენლობაში.[4]

დაღესტნის რესპუბლიკა
Республика Дагестан
Дагъистаналъул Республика
დაღესტანი
დაღესტნის
დროშა გერბი
დედაქალაქიმაჰაჩყალა
ოფიციალური ენა რუსული, აღულური, ხუნძური, აზერბაიჯანული, ჩეჩნური, დარგუული, ყუმუხური, ლაკური, ლეზგიური, ნოღაიური, რუთულური, თაბასარანული, თათური, წახური[1][2]
მთავრობა
 -  პრეზიდენტი ვლადიმირ ვასილიევი[3]
ფართობი
 -  სულ 50 300 კმ2 (52-ე)
მოსახლეობა
 -  2010 შეფასებით 2 977 419 (12-ე)
 -  სიმჭიდროვე 59,19 კაცი/კმ2 
დროის სარტყელი (UTC +3)
 -  ზაფხულის (DST) (UTC +4) (UTC)
დაღესტანი

დედაქალაქი — ქალაქი მაჰაჩყალა.

ძირითადი ტერიტორია ესაზღვრება სამხრეთით აზერბაიჯანს, სამხრეთ-დასავლეთით — საქართველოს, აგრეთვე დასავლეთით — ჩეჩნეთს, ჩრდილო-დასავლეთით — სტავროპოლის მხარეს და ჩრდილოეთით — ყალმუხეთის რესპუბლიკას.

შეიქმნა 1921 წლის 20 იანვარს.

რუსეთის უდიდესი რესპუბლიკა ჩრდილოეთ კავკასიაში, როგორც მოსახლეობის, ისე ტერიტორიის მხრივ.

ეტიმოლოგიარედაქტირება

სიტყვა „დაღესტანი“, ან „დაღსტანი“ ნიშნავს „მთების ქვეყანას“, მომდინარეობს თურქული სიტყვისგან dağ („დაღ“), რაც ნიშნავს მთას და სპარსული სუფიქსის მნიშვნელობიდან — „ქვეყანა“. სპარსულად და არაბულად მისი სახელია داغستان‎ („დაღსთან“).

გეოგრაფიარედაქტირება

რესპუბლიკა მდებარეობს ჩრდილოეთ კავკასიის მთებში. რესპუბლიკა მდებარეობს რუსეთის უკიდურეს სამხრეთ ნაწილში და აღმოსავლეთით ესაზღვრება კასპიის ზღვა. რესპუბლიკის ფართობია 50 300 კმ2. რესპუბლიკას ჩრდილოეთით ესაზღვრება ჩეჩნეთი, დასავლეთით – ჩეჩნეთი, ჩრდილო-დასავლეთით – სტავროპოლის მხარე. დაღესტანს სამხრეთით აზერბაიჯანი ესაზღვრება, სამხრეთ-დასავლეთით კი – საქართველო. ქვეყნის ყველაზე მაღალი წერტილია მთა ბაზარდუზუ, რომელიც მდებარეობს აზერბაიჯანის საზღვარზე. რესპუბლიკაში სულ 1800 მდინარეა, მათგან გამორჩეულებია: სულაკი, სამური და თერგი.

კლიმატირედაქტირება

დაღესტანში იანვრის თვეში საშუალო ტემპერატურაა +2 °C. ივლისში საშუალო ტემპერატურაა +26 °C.

პოლიტიკარედაქტირება

 
დაღესტანის რესპუბლიკის მთავრობის შენობა

დაღესტანის სახალხსო ასამბლეაში შედის 72 დეპუტატი, რომლებსაც ირჩევს ხალხი ოთხი წლის ვადით. ასამბლეა არის ქვეყნის მმართველი ორგანო.

დაღესტნის კონსტიტუცია მიღებული იქნა 2003 წლის 10 ივლისს.

მოსახლეობარედაქტირება

ხალხი მოსახლეობა 2002 წელს,
ად.[5]
მოსახლეობა 2010 წელს
ად.[6][7]
ხუნძები   758 400 (29,4 %) 900 000
დარგუელები   425 500 (16,5 %) 700 000
ყუმუხები   365 800 (14,2 %) 600 000
ლეზგები   336 300 (13,1 %) 550 000
ლაკები   139 700 (5,4 %) 210 000
თაბასარანელები   110 200 (4,3 %) 155 672
ნოღაელები   36 200 (1,4 %) 40 400
აღულები   23 300 (0,9 %) 28 100
რუთულელები   24 300 (0,9 %) 27 800
წახები   8200 9800
თათები   1100 500

ლიტერატურარედაქტირება

  • ხუციშვილი ნ., დაღესტანი, „კავკასიური სახლი“, თბილისი, 2002
  • Народы Дагестана, Издательство Академии Наук СССР, Москва, 1995

სქოლიორედაქტირება