მთავარი მენიუს გახსნა

დიაოხი ასევე დაიაენი და ტაოხი — ქართველ ტომთა ძველაღმოსავლური ტიპის სახელმწიფოებრივი გაერთიანება, რომელიც წარმოიქმნა ძვ. წ. XII საუკუნეში შავი ზღვის აღმოსავლეთ სანაპიროზე და განადგურებული იქნა კიდევ ერთი ქართული სამეფოს კოლხას მიერ ძვ. წ. VIII საუკუნეში. დიაოხი მოიხსენიება ასურულ, ბერძნულ და ურარტულ წარწერებში.[1]

დიაოხის სამეფო

ძვ. წ. XIIძვ. წ. VIII
Diauehi.svg
დიაოხის სამეფო ძვ. წ. მე-12 საუკუნეში.
დედაქალაქი ზუაძვ. წ. XII - IX
ოლთისიძვ. წ. IX - VIII
უდიდესი ქალაქები ზუა, შაშილუ, ოლთისი
ენა ქართველური ენები
რელიგია კერპთაყვანისმცემლობა
მმართველობის ფორმა მონარქია

გეოგრაფია და ტოპონიმიკარედაქტირება

დიაოხის სამეფო ასურეთის ჩრდილოეთითა და შავი ზღვის აღმოსავლეთით მდებარეობდა, ანუ თანამედროვე საქართველოს სამხრეთ-დასავლეთ ტერიტორიაზე. ასურელები ქვეყანას დაიანს უწოდებენ, ხოლო მეორე მეზობელი, ურარტუ დიაოხის სახელით მოიხსენიებს. დიაოხის სამეფო ბერძნულ წყაროებში, კერძოდ ქსენოფონტის ნაშრომებში ტაოხეს სახელწოდებით მოიხსენიება. ამ ტოპონიმიკური ერთეულის სახელწოდება დღესაცაა შემორჩენილი ერთ-ერთ რეგიონზე ტაოს ფორმით.

ისტორიარედაქტირება

დიაოხის დაპირისპირება ასურეთთანრედაქტირება

დიაოხი ძვ. წ. XII საუკუნეში ჩამოყალიბდა. ამ პერიოდში მას უხდება დაპირისპირება ასურეთთან, კერძოდ, ტიგლათფილესერ I-თან(ძვ. წ. 1115 - 1077). ამას მოწმობს ძვ. წ. 1112 წლით დათარიღებული წარწერა, რომელშიც ტიგლათფილესერ I იხსენიებს „60 მეფის გაერთიანებას“(ნაირის ქვეყნებს). სწორედ ეს გაერთიანება დაამარცხა ასურეთმა ძვ. წ. 1112 წელს და ჩრდილოეთის, ანუ შავ ზღვამდე სდია.

დიაოხის დაპირისპირება ურარტუსთანრედაქტირება

მართალია, ტიგლათფილესერის გარდაცვალების შემდეგ ასურეთი სუსტდება, მაგრამ დიაოხს ახალი მეტოქე უჩნდება ურარტუს სახით. ურარტუ საფრთხეს უქმნის, არა მარტო დიაოხის, არამედ ასურეთის სამეფოსაც, ამიტომ თუკი აქამდე ერთმანეთს ეომებოდნენ დიაოხის მეფე სიენი და ასურეთის მონარქი ტიგლათფილესერ I, ამჯერად მათმა შთამომავლებმა ასიამ და სალმანასარ III-მ კოალიცია შექმნეს და ერთობლივი ძალით დაუპირისპირდნენ ურარტუს. ძვ. წ. IX საუკუნის ბოლოს და VIII საუკუნის დასაწყისში ურარტუმ დაამარცხა ასურეთი და დიაოხი მარტოდმარტო აღმოჩნდა მის წინააღნდეგ. დიაოხი ჯერ მენუამ (810-786 წლები) დაამარცხა და დახარკა, რომელზეც ჩვენ მისი ერთ-ერთი წარწერიდან ვიგებთ, სადაც მენუა უტუფურსს იხსენიებს, ხოლო დიაოხს ძლიერ ქვეყანას უწოდებს. ამავე უტუფურსს უხდება ბრძოლა მენუას ძის - არგიშთის (786-764 წლები) წინააღმდეგ. მანაც დაამარცხა ქვეყანა და დახარკა.

დიაოხის დაპირისპირება კოლხასთანრედაქტირება

დასუსტებულ დიაოხს ამჯერად კოლხას წინააღმდეგ უხდება წასვლა, რომელიც დღევანდელი საქართველოს ტერიტორიაზე მდებარე ადრეკლასობრივი სახელმწიფოა. კოლხას არ გასჭირვებია ძლიერ დასუსტებული დიაოხის დამარცხება. ძვ. წ. VIII საუკუნეში დიაოხის ქვეყანამ არსებობა შეწყვიტა, იგი კოლხეთის სამეფომ გაანადგურა. აღნიშნულ ფაქტს ადასტურებს არგიშთი I-ს მემკვიდრის სარდურ II-ს წარწერა, რომელიც ამ ტერიტორიაზე ლაშქრობისას აღარ იხსენიებს დიაოხს, მის წარწერაში მხოლოდ კოლხა მოიხსენიება.

დაიაენის (დიაოხის) „მეფეები“რედაქტირება

იხილეთ აგრეთვერედაქტირება

რესურსები ინტერნეტშირედაქტირება

სქოლიორედაქტირება

  1. A. G. Sagona. Archaeology at the North-East Anatolian Frontier, p. 30.