გურიის საერისთავოსაერისთავო შუა საუკუნეების საქართველოს სამეფოში. მოიცავდა ტერიტორიას სამხრეთით - მდ. ჭოროხიდან, ჩრდილოეთით - რიონამდე[1]. XIII საუკუნეში გურიის მმართველებმა ერისთავთ-ერისთავის ტიტული მიიღეს, ხოლო XV საუკუნის II ნახევრიდან დამოუკიდებელი სამთავროს მთავრები გახდნენ და გურიელებად იწოდებოდნენ.

ისტორიარედაქტირება

VIII საუკუნემდე გურიის ტერიტორიას ეგრისის სამეფოს ფარგლებში ლაზიკის სახელით იცნობდნენ. XVIII საუკუნის ქართველი ისტორიკოსის და გეოგრაფის ვახუშტი ბატონიშვილის ცნობით, რომელიც სავარაუდოდ ჩვენამდე მოუღწეველ წყაროებს ეყრდნობოდა, აფხაზთა მეფე ლეონ II-მ გურია აფხაზეთის სამეფოს ერთ-ერთ საერისთავოდ აქცია. თუმცა მკლევართა ერთ ნაწილს მიაჩნია, რომ „გურიის საერისთავო“ ამ პერიოდში ჯერ კიდევ არ არსებობდა.

არაფერია ცნობილი გურიის საეროსთავოს შესახებ 1222 წლამდე[1]. გურიის მმართველი პირველად 1226 წელს (შემდეგ 1240 წ.) — „გურიელის“ სახელით იხსენიება. როგორც ჩანს ეს ტერმინი თავიდან გარკვეული თანამდებობის აღმნიშვნელი იყო და ასევე აღნიშნავდა კონკრეტული ტერიტორიის მფლობელს[1]. ტერიტორიულად გურიის საერისთავო, სავარაუდოდ, მდ. რიონიდან ჭოროხამდე ვრცელდებოდა. XIX საუკუნეში მოღვაწე გურიის უკანასკნელი მთავრის მამია V გურიელის ცნობით, თამარ მეფის დროიდან, გურიის უკიდურესი სამხრეთი საზღვარი ქემერი (რკინის პალო) იყო[2]. 1280-იან წლებში გურია საქართველოს სამეფოსგან დამოუკიდებლობას აცხადებს, მაგრამ დაახლ. 1330 წელს იძულებული ხდება გიორგი V ბრწყინვალეს დაემორჩილოს[1]. კირილ თუმანოვის თანახმად, არა უადრეს 1352 წლიდან, გურია დადიანების „სეკუნდოგენიტურის“ სამფლობელოს წარმოადგენდა[3]. მას შემდეგ, რაც ტახტზე ბაგრატ V ავიდა, აჯანყდა სვანები. ბაგრატმა აჯანყებულები დაამარცხა (1367 წ.) და სვანთა ერისთავს გურია გადასცა. სწორედ ამ დროიდან გურიის საერისთავოს ვარდანისძეები ეუფლებიან[1]. 1372 წელს ტრაპიზონელი ისტორიკოსის მიქაელ პანარეტოსის ცნობით გურიელები პატივს მიაგებდენ ტრაპიზონის იმპერატორს.[4]

წყაროებში გურიელებიდან ერისთავებად იხსენიებიან:

ლიტერატურარედაქტირება

  • ბახტაძე მ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012.
  • სოსელია, ო., „ფეოდალური საქართველოს პოლიტიკური დაშლის ისტორიიდან “ // მასალები საქართველოსა და კავკასიის ისტორიისათვის, ტ. XXX, თბილისი: საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის გამომცემლობა, 1954. — გვ. 115-141.;
  • ბახტაძე მ., ერისთავობის ინსტიტუტი საქართველოში, თბ., 2003;
  • ხიდურელი ზ., სამეფო დომენის საკითხისათვის XI–XV სს. საქართველოში, «საისტორიო კრებული », VII, თბ., 1977;

სქოლიორედაქტირება

  1. 1.0 1.1 1.2 1.3 1.4 Anthony Bryer, David Winfield, „The Byzantine Monuments and Topography of the Pontos“, Washington, D.C.: Dumbarton Oaks Research Library and Collection, 1985, გვ. 344
  2. Church, Kenneth (2001). From dynastic principality to imperial district: the incorporation of Guria into the Russian Empire to 1856 (Ph.D.). University of Michigan. pp. 123–124.
  3. 3.0 3.1 3.2 კირილ თუმანოვი, „The Fifteenth-Century Bagratids and the Institution of Collegial Sovereignty in Georgia“, გვ. 186-187, შენიშვნები ბაგრატ VI-ზე
  4. მიქაელ პანარეტოსი „ტრაპიზონის ქრონიკა“ XIV საუკუნე