მთავარი მენიუს გახსნა

კირილიცა (ასევე ტრადიციული სახელი პირველი ორი ასო-ნიშნის, „აზისა“ და „ბუკის“, მიხედვით — აზბუკა — aзбука) — არაერთი სლავური და არასლავური ენის (მაგ.; ჩუვაშური, ბურიატული, თათრულ-ბაშკირული, უდმურტული, აფხაზური, ოსური) დამწერლობა ევროპასა და აზიაში.

კირილიცა
ტიპი: ანბანი
ენები: აღმოსავლეთსლავური ენების უმეტესობა, ყოფილი საბჭოთა რესპუბლიკების უმეტესობა.
შექმნა კირილე და მეთოდე
დროის პერიოდი: IX საუკუნიდან დღემდე
წინამორბედი დამწერლობები: ფინიკიური დამწერლობა
 ბერძნული დამწერლობა
  გლაგოლიცა
   კირილიცა
დობილი დამწერლობები: ლათინური დამწერლობა
კოპტური დამწერლობა
ISO 15924 კოდი: Cyrl
Romanian-kirilitza-tatal-nostru.jpg
კირილიცის გავრცელების არე

ისტორიარედაქტირება

ქრისტიანობის გავრცელების შემდეგ საჭირო შეიქმნა ანბანის შემოღება სლავური ენის ფიქსაციისათვის. 863 წელს თესალონიკელმა ძმებმა კირილემ და მეთოდემ შეადგინეს სლავური ენის ანბანი — გლაგოლიცა. 863-866 წლებში მათ ბერძნულიდან თარგმნეს სახარება, სამოციქულო წიგნი, დავითნი და სხვა. კირილესა (869) და მეფოდეს (885) სიკვდილის შემდეგ სლავური დამწერლობის ცენტრმა აღმოსავლეთში — ბულგარეთში გადაინაცვლა. ბულგარულ ენაზე ითარგმნა დიდძალი რელიგიური და საერო ხასიათის ლიტერატურული ნაწარმოებები, საფუძველი ჩაეყარა ეროვნულ ორიგინალურ ლიტერატურას. ღვთისმსახურება მხოლოდ სლავურ ენაზე ტარდებოდა. ამ პერიოდში ბულგარეთში შეიქმნა გლაგოლიცაზე უფრო ზუსტი და სრულყოფილი ანბანი — კირილიცა. ვარაუდოვენ, რომ კირილიცას ავტორია კირილესა და მეთოდეს მოწაფე კლიმენტი. კირილიცას საფუძვლად დაედო ბერძნული უნციალური ანბანი (22 ასო), ხოლო დანარჩენი ასოები (Б, Ѕ, Ж, Ш, Ц, Ч, Ѱ, Ы, Ъ, Ь, Ѣ, , Ю, Ѥ, Ѧ, Ѫ, Ѩ, Ѭ) გადმოიტანეს სხვა ენების ანბანებიდან (ებრაული და სხვა) ან შეადგინეს ასოების კომბინაციით.

კირილიცაზე წერენ ყოფილი იუგოსლავიის ზოგიერთ ქვეყანაში (სერბია, ბოსნია) და იქ მას „ჩირილიცას“ უწოდებენ.

კირილიცას ანბანირედაქტირება

ასო ბეჭდური რიცხვითი
მნიშვნ.
წარმოთქმა სახელწოდება
1 А   1 აზ
2 Б   ბუკი
3 В   2 ვედი
4 Г   3 გლაგოლი
5 Д   4 დობრო
6 Е, Є   5 ესწ
7 Ж   ჟივეტე
8 Ѕ   6 ზელო
9 Ꙁ, З   7 ზემლია
10 И   8 იჟე
11 І, Ї   10 [и]
12 К   20 კაკო
13 Л   30 ლიუდი
14 М   40 მისლეწე
15 Н   50 ნაშ
16 О   70 ონ
17 П   80 პოკოი
18 Р   100 რცი
19 С   200 სლოვო
20 Т   300 ტვერდო
21 Ѹ, Ꙋ   (400) უკ
22 Ф   500 ფერტ
23 Х   600 ხერ
24 Ѡ   800 ომეგა
25 Ц   900 ცი
26 Ч   90 ჩერვი
27 Ш   შა
28 Щ   შჩ შჩა
29 Ъ   მაგარი ნიშანი ერ
30 Ы   მაგარი ი ერი
31 Ь   რბილი ნიშანი ერ
32 Ѣ   [æ], [ие] იაწი
33 Ю   ჲუ იუ
34   ჲა
35 Ѥ   ჲე ე იოტისებური
36 Ѧ   (900) н] მცირე იუსი
37 Ѫ   н] დიდი იუსი
38 Ѩ   [йэн] მცირე იუსი იოტირებული
39 Ѭ   [йон] დიდი იუსი იოტირებული
40 Ѯ   60 ქს ქსი
41 Ѱ   700 პს პსი
42 Ѳ   9 თჰ, ჶჰ ფიტა
43 Ѵ   400 ი, ვ იჟიცა

კირილიცა უნიკოდშირედაქტირება

  მთავარი სტატია : კირილიცა უნიკოდში.
0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 A B C D E F
0400 Ѐ Ё Ђ Ѓ Є Ѕ І Ї Ј Љ Њ Ћ Ќ Ѝ Ў Џ
0410 А Б В Г Д Е Ж З И Й К Л М Н О П
0420 Р С Т У Ф Х Ц Ч Ш Щ Ъ Ы Ь Э Ю Я
0430 а б в г д е ж з и й к л м н о п
0440 р с т у ф х ц ч ш щ ъ ы ь э ю я
0450 ѐ ё ђ ѓ є ѕ і ї ј љ њ ћ ќ ѝ ў џ
0460 Ѡ ѡ Ѣ ѣ Ѥ ѥ Ѧ ѧ Ѩ ѩ Ѫ ѫ Ѭ ѭ Ѯ ѯ
0470 Ѱ ѱ Ѳ ѳ Ѵ ѵ Ѷ ѷ Ѹ ѹ Ѻ ѻ Ѽ ѽ Ѿ ѿ
0480 Ҁ ҁ ҂ ҃ ҄ ҅ ҆ ҇ ҈ ҉ Ҋ ҋ Ҍ ҍ Ҏ ҏ
0490 Ґ ґ Ғ ғ Ҕ ҕ Җ җ Ҙ ҙ Қ қ Ҝ ҝ Ҟ ҟ
0500 Ԁ ԁ Ԃ ԃ Ԅ ԅ Ԇ ԇ Ԉ ԉ Ԋ ԋ Ԍ ԍ Ԏ ԏ
0510 Ԑ ԑ Ԓ ԓ Ԕ ԕ Ԗ ԗ Ԙ ԙ Ԛ ԛ Ԝ ԝ Ԟ ԟ
0520 Ԡ ԡ Ԣ ԣ Ԥ ԥ Ԧ ԧ Ԩ ԩ Ԫ ԫ Ԭ ԭ Ԯ ԯ
04A0 Ҡ ҡ Ң ң Ҥ ҥ Ҧ ҧ Ҩ ҩ Ҫ ҫ Ҭ ҭ Ү ү
04B0 Ұ ұ Ҳ ҳ Ҵ ҵ Ҷ ҷ Ҹ ҹ Һ һ Ҽ ҽ Ҿ ҿ
04C0 Ӏ Ӂ ӂ Ӄ ӄ Ӆ ӆ Ӈ ӈ Ӊ ӊ Ӌ ӌ Ӎ ӎ ӏ
04D0 Ӑ ӑ Ӓ ӓ Ӕ ӕ Ӗ ӗ Ә ә Ӛ ӛ Ӝ ӝ Ӟ ӟ
04E0 Ӡ ӡ Ӣ ӣ Ӥ ӥ Ӧ ӧ Ө ө Ӫ ӫ Ӭ ӭ Ӯ ӯ
04F0 Ӱ ӱ Ӳ ӳ Ӵ ӵ Ӷ ӷ Ӹ ӹ Ӻ ӻ Ӽ ӽ Ӿ ӿ
2DE0
2DF0 ⷿ
A640
A650
A660
A670
A680
A690

ლიტერატურარედაქტირება

  • ო. ლაბარტყავა, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, გვ. 434, თბ., 1985 წელი.
  • Ivan G. Iliev. Short History of the Cyrillic Alphabet. Plovdiv. 2012. Short History of the Cyrillic Alphabet
  • Bringhurst, Robert (2002). The Elements of Typographic Style (version 2.5), pp. 262–264. Vancouver, Hartley & Marks. ISBN 0-88179-133-4.
  • Nezirović, M. (1992). Jevrejsko-španjolska književnost. Sarajevo: Svjetlost. [cited in Šmid, 2002]
  • Šmid, Katja (2002). "Los problemas del estudio de la lengua sefardíPDF (603 KiB)", in Verba Hispanica, vol X. Liubliana: Facultad de Filosofía y Letras de la Universidad de Liubliana. ISSN 0353-9660.
  • 'The Lives of St. Tsurho and St. Strahota', Bohemia, 1495, Vatican Library

რესურსები ინტერნეტშირედაქტირება