მთავარი მენიუს გახსნა

დუშეთი — ქალაქი საქართველოში, დუშეთის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრი. ქალაქში არის განათლებისა და კულტურის დაწესებულებები, თეატრი, მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი, დუშეთის გეოფიზიკური ობსერვატორია. დუშეთში არის წილკნის ეპარქიის რეზიდენცია.

ქალაქი
დუშეთი
Dusheti general view.jpg
დუშეთის ხედი ბაზალეთის ტბისკენ მიმავალი გზიდან
ქვეყანა საქართველოს დროშა საქართველო
მხარე მცხეთა-მთიანეთის მხარე
მუნიციპალიტეტი დუშეთის მუნიციპალიტეტი
კოორდინატები 42°05′00″ ჩ. გ. 44°42′00″ ა. გ. / 42.08333° ჩ. გ. 44.70000° ა. გ. / 42.08333; 44.70000
პირველი ხსენება 1215
ამჟამინდელი სტატუსი 1756
ცენტრის სიმაღლე 900
მოსახლეობა 6167[1] კაცი (2014)
ეროვნული შემადგენლობა ქართველები 99,5 %
რელიგიური შემადგენლობა ქრისტიანები
სასაათო სარტყელი UTC+4
სატელეფონო კოდი +995 346[2]
საფოსტო ინდექსი 1800[3]
დუშეთი — საქართველო
დუშეთი
დუშეთი — მცხეთა-მთიანეთის მხარე
დუშეთი

გეოგრაფიარედაქტირება

მდებარეობს დუშეთის ქვაბულში, მდინარე დუშეთისხევის ორივე ნაპირზე. რკინიგზის სადგურ მცხეთიდან 33 კმ მანძილზე, თბილისიდან 50 კმ., ზღვის დონიდან 900 მ სიმაღლეზე.

დუშეთში ზომიერად ნოტიო ჰავაა. იცის ზომიერად ცივი ზამთარი და ხანგრძლივი თბილი ზაფხული. სშუალო წლიური ტემპერატურაა 9,7°C, იანვრის საშუალო ტემპეატურაა -1,4°C, ივლისისა 20,4°C. ნალექები 740 მმ წელიწადში.

ისტორიარედაქტირება

დუშეთის ტერიტორიაზე გათხრილი სამაროვანები ადასტურებს, რომ ადამიანს აქ ჯერ კიდევ ადრინდელ ანტიკურ ხანაში უცხოვრია. წყაროებში პირველად 1215 წელს იხსენიება. XVII საუკუნეში დუშეთი არაგვის ერისთავთა რეზიდენცია იყო. აქ იდგა ნუგზარ არაგვის ერისთავის სასახლე. არაგვის ერისთავთა კარზე დამკვიდრდა მნიშნელოვანი კულტურული და ლიტერატურული ტრადიციები. ამ ტრადიციებზე აღიზარდა არაერთი ქართველი მწიგნობარი, მათ შორის კვიპრიანე სამთავნელი (XVII-XVIII სს.), ოთარ ერისთავი (XVIII ს.), მიტროფანე ნინოწმინდელი, კალიგრაფები იოსებ და სოფრონიოს ერისთავები, იოანე ოსეშვილი და სხვ. 1635 წელს ქართლის მეფე როსტომმა არაგვის საერისთავოს დასამორჩილებლად მოწყობილი ლაშქრობის დროს დუშეთი გადაწვა. 1688 წელს დუშეთი კვლავ დაარბია ქართლის მეფე გიორგი XI-მ.

1743 წელს საერისთავოს გაუქმების შემდეგ დუშეთი მნიშვნელოვნად დაკნინდა. 1756 წელს მან ფეოდალური ქალაქის სტატუსი მიიღო, 1802 წელს კი ახლადშექმნილი დუშეთის მაზრის ცენტრი გახდა. 1918 წლის ივნისში დუშეთში მოხდა ბოლშევიკური აჯანყება საქართველოს დმეოკრატიული რესპუბლიკის წინააღმდეგ. 1928 წლიდან გახდა დუშეთის რაიონის ცენტრი. საბჭოთა პერიოდში ქალაქში მოქმედებდა საკონსერვო და რძის ქარხნები, ქართული ხალიჩების საქსოვი საამქრო, მიუხედავად ამისა, მოსახლეობის უმრავლესობა ჩაბმული იყო სასოფლო-სამეურნეო საქმიანობაში.

დემოგრაფიარედაქტირება

2014 წლის აღწერის მონაცემებით დაბაში ცხოვრობს 6167 ადამიანი.

აღწერის წელი მოსახლეობა კაცი ქალი ეთნიკური შემადგენლობა
1882[4] 2041
1893[5] 2027   სომხები (57 %), ქართველები (36,5 %)
1910[6] 2105   1081 1024
1989[7] 8483   - -
2002[7] 7315   - -
2014[1] 6167   2997 3170

ისტორიული ძეგლებირედაქტირება

დუშეთში შემორჩენილია წმინდა გიორგის ეკლესია (IX-X სს) ფრესკული მოხატულობით, ე.წ. მოხელის დარბაზი (XVII ს.) და ჭილაშვილების ციხე-დარბაზი (1798-1801 წწ).

იხილეთ აგრეთვერედაქტირება

ლიტერატურარედაქტირება

  • ჯაოშვილი ვ. გვასალია ჯ. ბედუკაძე ი., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, გვ. 660, თბ., 1978 წელი.

სქოლიორედაქტირება