დიდი სომხეთი

(გადამისამართდა გვერდიდან სომხეთის სამეფო)

დიდი სომხეთი (სომხ. Մեծ Հայք) — ძველი სომხეთის სახელმწიფო. მოიცავდა სომხეთის ზეგნის ძირითად ნაწილს. ძვ. წ. 220 სელევკიდმა ანტიოქე III-მ დაიპყრო აირარატის სამეფო და შეუერთა ტიგროსის ზემოთში და ვანის ტბის აუზში ადრე დაპყრობილ სომხურ მიწებს. ამ ქვეყანას ეწოდა დიდი სომხეთი. მისმა ადგილობრივმა გამგებელმა არტაშეს I-მა ძვ. წ. 189 დიდი სომხეთი დამოუკიდებელ სამეფოდ გამოაცხადა და სათავე დაუდო არტაშესიანთა დინასტიას. არტაშეს I-მა მეზობელი ქვეყნების ხარჯზე გააფართოვა სამეფო; იბერიას ჩამოაჭრა 3 ოლქი: ხორზენე, გოგარენე და პარიადრის მთიანეთი, დააარსა დედაქალაქი არტაშატი, განამტკიცა კერძო საკუთრება. დიდმა სომხეთმა თავისი ძლიერების მწვერვალს მიაღწია ტიგრან II-ის (ძვ. წ. 95 - ძვ. წ. 56) დროს. ტიგრანში დაიპყრო სოფენა, მიდია, ატროპატენა, სირია, ფინიკია, კილიკია და სხვა. დააარსა დედაქალაქი ტიგრანაკერტი, მაგრამ მალე რომაელებთან ბრძოლაში დამარცხდა და თითქმის მთელი დაპყრობილი მიწები დაკარგა. არტიშესიანთა დინასტია დაეცა ახ. წ. I საუკუნის დასაწყისში. I საუკუნის 60-იან წლებამდე დიდ სომხეთს რიგრიგობით მართავდნენ რომაელთა და სპარსელთა მიერ დანიშნული პირები. 30-50-იან წლებში დიდი სომხეთის სამეფო ტახტზე იბერიელი უფლისწულებიც ისხდნენ - ჯერ მითრიდატე, შემდეგ რადამისტი. 60-იანი წლებიდან გამეფდნენ პართელი არშაკიდები. 301 წელს თრდატ III-მ დიდ სომხეთში ქრისტიანობა სახელმწიფო რელიგიად გამოაცხადა. დიდი სომხეთის არსებობა შეწყდა 387 წელს, იგი გაიყვეს ბიზანტიამ და ირანმა.

დიდი სომხეთი
Մեծ Հայք

სატრაპია, სამეფო, იმპერია, პროვინცია

ძვ. წ. 190428
 

არტაშესიდების დროშა არშაკუნიანების დროშა

სომხეთი ტიგრან II-ის დროს
დედაქალაქი არტაშატი
ტიგრანაკერტი
ეჩმიაძინი
ენა სომხური
ბერძნული
არამეული
ქართული (გუგარქის და ტაიქის (ტაოს) პროვინციებში)
რელიგია 301 წლიდან ქრისტიანობა
ფართობი 312.000 კმ² (ძვ. წ. 69
მოსახლეობა დაახ. 3 მილიონი
მმართველობის ფორმა აბსოლუტური მონარქია
დინასტია არტაშესიდები
არშაკიდები
მეფე
 -  არტაშეს I
ტიგრან დიდი
ტრიდატე III

ლიტერატურა რედაქტირება

  • ჯანაშია ლ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ., 1978. — გვ. 539.
  • История армянского народа, ч. 1, Ер., 1951.