ფრიდრიხ ველერი (გერმ. Friedrich Wöhler [ˈvøːlɐ]; დ. 31 ივლისი, 1800, ეშერსჰაიმი – გ. 23 სექტემბერი, 1882, ტინგენი) — გერმანელი ქიმიკოსი, განათლებით ექიმი.

ფრიდრიხ ველერი
გერმ. Friedrich Wöhler
Friedrich Wöhler Litho.jpg
დაბ. თარიღი 31 ივლისი 1800(1800-07-31)[1] [2] [3] [4] [5] [6]
დაბ. ადგილი Eschersheim
გარდ. თარიღი 23 სექტემბერი 1882(1882-09-23)[1] [2] [3] [4] [5] [6] (82 წლის)
გარდ. ადგილი გეტინგენი[7]
დასაფლავებულია გიოტინგენის სასაფლაო
მოქალაქეობა Banner of the Holy Roman Emperor with haloes (1400-1806).svg საღვთო რომის იმპერია
Flag of Prussia (1892-1918).svg პრუსიის სამეფო
Flag of Germany (1867–1919).svg გერმანიის იმპერია
სამეცნიერო სფერო ქიმია
მუშაობის ადგილი გეტინგენის უნივერსიტეტი
ალმა-მატერი მარბურგის უნივერსიტეტი და ჰაიდელბერგის უნივერსიტეტი
სამეცნიერო ხარისხი დოქტორის ხარისხი[1]
ჯილდოები კოპლის მედალი[8] , ორდენი ხელოვნებისა და მეცნიერების სფეროებში შეტანილი წვლილისათვის, კოთენიუსის მედალი, ბავარიის მაქსიმიალიანის ორდენი სამეცნიერო და სახელოვნებო მიღწევებისათვის, საპატიო ლეგიონის ორდენის კავალერი და სამეფო საზოგადოების უცხოელი წევრი

მოღვაწეობარედაქტირება

1836 წლიდან გეტინგენის უნივერსიტეტის პროფესორი იყო. 1853 წლიდან პეტერბურგის მეცნიერებათა აკადემიის უცხოელი წევრ-კორესპონდენტი. 1822 წელს აღმოაჩინა ციანმჟავა ( ). 1928 წელს ორგანული ნაერთი შარდოვანა მიიღო არაორგანული ნაერთებიდან, რითაც შეარყია იმდროს გავრცელებული ვიტალისტური მოძღვრება ე. წ. სასიცოცხლო ძალის შესახებ.[9] 1844 წელს სინთეზურად მიიღო ჰიდროქინონი და გამოიკვლია ოპიუმის ალკალოიდები. 1827 წელს ალუმინი მიიღო ალუმინის ქლორიდისა ( ) და კალიუმის ერთად გახურებით, 1828 წელს მსგავსად გამოჰყო ბერილიუმი და იტრიუმი. 1862 წელს მიიღო კალციუმკარბიდი და მასზე წყლის მოქმედებით აცეტილენი. შექმნა ცნობილი ქიმიის სკოლა.

ლიტერატურარედაქტირება

  • Мусабеков Ю. С., Ф. Вёлер и значение его трудов в развитии химии, «Труды института истории естествознания и техники», 1960, т. 30, с. 71—96;

სქოლიორედაქტირება

  1. 1.0 1.1 1.2 გერმანიის ეროვნული ბიბლიოთეკა, ბერლინის სახელმწიფო ბიბლიოთეკა, ბავარიის სახელმწიფო ბიბლიოთეკა და სხვ. Record #118634488 // ინტეგრირებული ნორმატიული ფაილი — 2012—2016.
  2. 2.0 2.1 SNAC — 2010.
  3. 3.0 3.1 მედიცინის ეროვნული აკადემია — 1820.
  4. 4.0 4.1 KNAW Past Members
  5. 5.0 5.1 ბროკჰაუზის ენციკლოპედია
  6. 6.0 6.1 Bibliothèque nationale de France BnF authorities: პლატფორმა ღია მონაცემები — 2011.
  7. Вёлер Фридрих // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохорова — 3-е изд. — Москва: Советская энциклопедия, 1969.
  8. Award winners : Copley MedalRoyal Society.
  9. Wöhler, Friedrich (1828). "Ueber künstliche Bildung des Harnstoffs". Annalen der Physik und Chemie 88 (2): 253–256. Bibcode 1828AnP....88..253W. . http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k15097k/f261.chemindefer. — Available in English at: Chem Team.