მთავარი მენიუს გახსნა

სტივენ ჰოკინგი

ბრიტანელი ფიზიკოსი და ასტროფიზიკოსი
(გადამისამართდა გვერდიდან სტივენ ჰოუკინგი)

სტივენ უილიამ ჰოკინგი (ინგლ. Stephen William Hawking; დ. 8 იანვარი, 1942, ოქსფორდი, დიდი ბრიტანეთი — გ. 14 მარტი, 2018) — ბრიტანელი ფიზიკოსი და ასტროფიზიკოსი. ფიზიკო-თეორეტიკოსებს შორის იგი არის ერთ-ერთი ყველაზე გავლენიანი და მოწინავე მეცნიერი. ძირითადად მოღვაწეობდა კოსმოლოგიასა და კვანტურ გრავიტაციაში.

სტივენ ჰოკინგი
ინგლ. Stephen Hawking
Stephen Hawking.StarChild.jpg
დაბ. თარიღი 8 იანვარი 1942(1942-01-08)[1] [2] [3] [4] [5] [6] [7] [8] [7] [9]
დაბ. ადგილი ოქსფორდი[1]
გარდ. თარიღი 14 მარტი 2018(2018-03-14)[5] [10] [11] [7] [4] [8] [7] [9] (76 წლის)
გარდ. ადგილი კემბრიჯი[10]
დასაფლავებულია უესტმინსტერის სააბატო[12]
მოქალაქეობა Flag of the United Kingdom.svg გაერთიანებული სამეფო[13]
ეროვნება ბრიტანელები
სამეცნიერო სფერო ფარდობითობის ზოგადი თეორია, კვანტური გრავიტაცია, თეორეტიკული ფიზიკა და კოსმოლოგია
მუშაობის ადგილი გონვილი და კაიუსის კოლეჯი[14] , კემბრიჯის უნივერსიტეტის მათემატიკის ფაკულტეტი[14] , Perimeter Institute for Theoretical Physics[15] და კემბრიჯის უნივერსიტეტი[16] [17]
ალმა-მატერი საუნივერსიტეტო კოლეჯი, ტრინიტი-ჰოლი[18] , სენტ-ოლბანსის სკოლა და სენტ-ოლბანსის ქალთა უმაღლესი სკოლა
განთქმული მოსწავლეები ბრიუს ალენი, რაფაელ ბუსო, ბერნარდ კარი, ფეი დოუკერი, გარი გიბონსი, რაიმონდ ლაფლამი, დონ პეიჯი, მალკოლმ პერი და ვუ ჯონგჩაო
სამეცნიერო ხარისხი ხელოვნების ბაკალავრი და დოქტორის ხარისხი
მეუღლე ჯეინ უაილდ ჰოკინგი[19] და ელაინ მესონი
შვილ(ებ)ი ლუსი ჰოკინგი, რობერტ ჰოკინგი და ტიმ ჰოკინგი
ჯილდოები ალბერტ აინშტაინის მედალი[20] , ვოლფის პრიზი ფიზიკაში[21] , კოპლის მედალი[22] [23] , თავისუფლების საპრეზიდენტო მედალი[24], Special Breakthrough Prize in Fundamental Physics[25] , ღირსების კავალერის ორდენი[26] , ედინგტონის მედალი[27] , ასტრონომიის სამეფო საზოგადოების ოქროს მედალი[28] , ბრიტანეთის იმპერიის ორდენის კომანდორი[26], ნეილორის პრემია[29] , ოსკარ კლაინის მედალი[30] , ჰიუზის მედალი[31] , სამეფო საზოგადოების სამეცნიერო წიგნების პრემია[32] , ალბერტის მედალი[33] , მიჩელსონ-მორლის ჯილდო[34] , ფონსეკას პრემია[35] , პიუს XI-ის მედალი[36] , მაქსველის მედალი და პრემია[37] , დირაკის მედალი[38] , ადამსის პრემია, ენდრიუ გემანტის პრემია[39] , The James Smithson Bicentennial Medal[40] , რობერტ ჰაინლაინის მემორიალური პრემია[41] , Princess of Asturias Award for Concord[42] , ჰარვარდის უნივერსიტეტის საპატიო დოქტორი[26] , ოქსფორდის უნივერსიტეტის საპატიო დოქტორი[43] , მარსელ გროსმანის პრემია[44] , ფრანკლინის მედალი[45] , BBVA ფონდის საზღვრების ცოდნის ჯილდო[46] , ბოდლის მედალი[47] , Gold medal of the Spanish National Research Council[48] , ალბერტ აინშტაინის პრემია, ხელოვნების სამეფო საზოგადოების წევრი, პრისტონის უნივერსიტეტის საპატიო დოქტორი, კემბრიჯის უნივერსიტეტის საპატიო დოქტორი[49] , დენი ჰაინემანის პრიზი მათემატიკურ ფიზიკაში[50] , ლილიენფელდის პრემია[51] , Princess of Asturias Awards, ფუნდამენტური ფიზიკის პრიზი, ბრტიანეთის იმპერიის ორდენი, სამეფო საზოგადოების წევრი და აშშ-ის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის წევრი
ხელმოწერა Hawkingsig.svg
საიტი hawking.org.uk

ბიოგრაფიარედაქტირება

სტივენ ჰოკინგი დაიბადა 1942 წლის 8 იანვარს ინტელექტუალურ ოჯახში, მამა ექიმი იყო, დედა — ლიბერალური პარტიის აქტივისტი. სანტ ალბანსის სკოლის დამთავრების შემდეგ სწავლა მამის მსგავსად გააგრძელა ოქსფორდის უნივერსიტეტში. მამის სურვილის მიუხედავად და მისაგან განსხვავებით, მედიცინის ნაცვლად, მათემატიკის შესწავლა გადაწყვიტა, მაგრამ რადგან უნივერსიტეტში მათემატიკური განათლების მიღება შეუძლებელი იყო, იგი ფიზიკით დაინტერესდა. 21 წლის ასაკში ახალგაზრდა ფიზიკოსს განუვითარდა ლუ გერიგის დაავადება ანუ ამიოტროფული გვერდითი სკლეროზი — მძიმე განუკურნებელი ნევროლოგიური დაავადება, რომელიც ნერვკუნთოვანი ადამიანს უკარგავს მოძრაობის უნარს და მას სრულიად უმწეოს ხდის — რომელმაც საბოლოოდ 30 წლის ჰოკინგი დამბლამდე მიიყვანა. უნივერსიტეტი 1962 წელს დაამთავრა. იმ დროისთვის ოქსფორდში თეორიული ფიზიკის შესწავლით არავინ იყო დაკავებული, ამიტომ ჰოკინგი კოსმოლოგიის შესასწავლად კემბრიჯში გადავიდა. 1965 წელს დაქორწინდა ჯეინ უაილდზე. წყვილს მოგვიანებით შეეძინა ერთი გოგო და ორი ბიჭი. კემბრიჯში მან ფილოსოფიის დოქტორის ხარისხი და 1968 წელს კემბრიჯის ასტრონომიის ინსტიტუტში პროფესორის ადგილი მიიღო.

1973 წელს იგი გადავიდა კემბრიჯის უნივერსიტეტის გამოყენებითი მათემეტიკისა და თეორიული ფიზიკის ფაკულტეტზე. 1974 წელს იგი გახდა ლონდონის სამეფო საზოგადოების წევრი. 1979 წელს კი ლუკასის მათემატიკის პროფესორის პოსტი დაიკავა. ეს თანამდებობა კემბრიჯის უნივერსიტეტში 1669 წელს შემოიღო ღირსმა სერ ჰენრი ლუკასმა და 300 წლის წინ იგი ისააკ ნიუტონს ეჭირა.

1985 წელს მან ყელზე ოპერაცია გაიკეთა, რის გამოც დაკარგა მეტყველების უნარი. მეგობრებმა ფიზიკოსს აჩუქეს მეტყველების სინთეზატორი. მას შეუძლია მხოლოდ მარჯვენა ხელის თითების მოძრაობა, რის ხარჯზეც იგი მართავს კომპიუტერს. კომპიუტერის საშუალებით იგი მიმართავს საზოგადოებასაც. მოგვიანებით ჰოკინგს მეუღლესთან ურთიერთობა დაეძაბა, საბოლოოდ წყვილი ერთმანეთს გაშორდა. 1995 წელს ჰოკინგი ხელმეორედ დაქორწინდა, თუმცა 2006 წელს ერთმანეთს გაშორდნენ.[53]

არის 12 საპატიო სამეცნიერო წოდების და მრავალი პრემიის, მედლებისა და ორდენების კავალერი, დიდი ბრიტანეთის სამეფო სამეცნიერო საზოგადოებისა და ამერიკის შეერთებული შტატების მეცნიერებათა ნაციონალური აკადემიის წევრი. მიუხედავად მძიმე ავადმყოფობისა, ჰოკინგი ეწეოდა აქტიურ ცხოვრებას. იგი აგრეთვე მოღვაწეობდა, როგორც მეცნიერების პოპულარიზატორი. იგი გარდაიცვალა 2018 წლის 14 მარტს, კემბრიჯში.

სამეცნიერო მოღვაწეობარედაქტირება

ჰოკინგის სამეცნიერო მოღვაწეობა ძირითადად მიმართულია დიდი აფეთქების ფიზიკური საფუძვლების ახსნასა და შავი ხვრელების შიგნით სივრცისა და დროის მნიშვნელოვანი დეფორმაციის გამოკვლევისკენ. როჯერ პენროუზთან ერთად მან დაასკვნა, რომ აინშტაინის ფარდობითობის ზოგადი თეორიის მიხედვით დრო და სივრცე შეიქმნა დიდი აფეთქების დროს. ამ შედეგებმა მოითხოვა ფარდობითობის თეორიისა და კვანტური მექანიკის სინთეზი. ჰოკინგი იმედოვნებს, რომ ფიზიკის ამ ორი დიდი თეორიის გაერთიანებით შესაძლებელი იქნება განხორციელდეს XX საუკუნის ფიზიკოსთა მისწრაფება შეიქმნას ბუნების ძალთა დიდი გაერთიანების თეორია.

ჰოკინგის ცნობილი სამეცნიერო შრომებია „დროისა და სივრცის მსხვილმასშტაბური სტრუქტურა“, „ფარდობითობის ზოგადი ავტორის თეორია: აინშტაინის 100 წლისთავისადმი მიძღვნილი მიმოხილვა“, „გრავიტაციის 300 წელი”; ასევე წიგნები „დროის მოკლე ისტორია“, „შავი ხვრელები, ახალგაზრდა სამყარო“.

პოპულარულ კულტურაშირედაქტირება

სტივენ ჰოკინგის საუბარი ჟღერს პინკ ფლოიდის სიმღერებში „Keep Talking“ (ალბომიდან The Division Bell) და „Talkin Hawkin'“ (ალბომიდან The Endless River).

2014 წელს გამოვიდა ბრიტანული ბიოგრაფიული ფილმი „ყველაფრის თეორია“. ჰოკინგის როლს ედი რედმეინი ასრულებს.[54]

რესურსები ინტერნეტშირედაქტირება

ვიკისაწყობში? არის გვერდი თემაზე:
ვიკიციტატაში? არის გვერდი თემაზე:

სქოლიორედაქტირება

  1. 1.0 1.1 გერმანიის ეროვნული ბიბლიოთეკა, ბერლინის სახელმწიფო ბიბლიოთეკა, ბავარიის სახელმწიფო ბიბლიოთეკა და სხვ. Record #118761285 // ინტეგრირებული ნორმატიული ფაილი — 2012—2016.
  2. MacTutor History of Mathematics archive
  3. SNAC — 2010.
  4. 4.0 4.1 Internet Speculative Fiction Database — 1995.
  5. 5.0 5.1 Stephen Hawking dies aged 76BBC, 2018.
  6. Discogs — 2000.
  7. 7.0 7.1 7.2 7.3 NooSFere — 1999.
  8. 8.0 8.1 Munzinger-Archiv — 1913.
  9. 9.0 9.1 ბროკჰაუზის ენციკლოპედია
  10. 10.0 10.1 Stephen Hawking, modern cosmology's brightest star, dies aged 76The Guardian, 2018.
  11. Prajavani
  12. https://www.francetvinfo.fr/monde/royaume-uni/stephen-hawking-sera-enterre-au-cote-de-newton-et-darwin-a-l-abbaye-de-westminster_2666542.html
  13. https://web.archive.org/web/20170324032948/http://jeugdliteratuur.org/auteurs/stephen-hawking
  14. 14.0 14.1 Professor Stephen Hawkingკემბრიჯის უნივერსიტეტი.
  15. Physicist Stephen Hawking accepts post at Waterloo instituteToronto Star, 2008.
  16. http://news.bbc.co.uk/1/hi/england/cambridgeshire/8282358.stm
  17. http://www.damtp.cam.ac.uk/people/s.w.hawking/
  18. Hawking S. Properties of expanding universes — 1966. — 117 p. — doi:10.17863/CAM.11283
  19. https://science.howstuffworks.com/dictionary/famous-scientists/physicists/stephen-hawking1.htm
  20. http://www.einstein-bern.ch/index.php?lang=en&show=medaille
  21. http://www.wolffund.org.il/index.php?dir=site&page=winners&cs=341
  22. https://royalsociety.org/awards/copley-medal/
  23. Award winners : Copley MedalRoyal Society.
  24. http://www.senate.gov/pagelayout/reference/two_column_table/Presidential_Medal_of_Freedom_Recipients.htm
  25. https://breakthroughprize.org/Ceremonies/1
  26. 26.0 26.1 26.2 https://books.google.com/books?id=nZLMWpujVUcC
  27. http://articles.adsabs.harvard.edu/full/seri/QJRAS/0016/0000359.000.html
  28. https://www.ras.org.uk/awards-and-grants/awards/268
  29. http://archive.is/Nbs8
  30. http://www.okc.albanova.se/research/memorial-lecture/earlier-lectures
  31. https://royalsociety.org/awards/hughes-medal/
  32. https://royalsociety.org/awards/science-books/stephen-hawking/
  33. https://web.archive.org/web/20111001064139/http://www.thersa.org/about-us/history-and-archive/medals/albert-medal
  34. http://www.phys.cwru.edu/events/mmal.php
  35. http://www.usc.es/en/cursos/conciencia/premio_fonseca2008.html
  36. http://www.casinapioiv.va/content/dam/accademia/pdf/vari/hawking_piusximedalbooklet.pdf
  37. http://www.iop.org/about/awards/career/maxwell/medallists/page_38660.html
  38. http://www.iop.org/about/awards/gold/dirac/medallists/page_38431.html
  39. http://www.aip.org/aip/awards/gemant-award/stephen-hawking
  40. http://newsdesk.si.edu/about/awards
  41. http://www.nss.org/awards/heinlein_award.html
  42. http://www.fpa.es/en/prince-of-asturias-awards/awards/1989-stephen-hawking.html?especifica=0&identificador=350&
  43. https://books.google.com/books?id=YuVgogxtdB4C&lpg=PT596&dq=%22oxford%20honorary%22%20inauthor%3A%22Kitty%20Ferguson%22&pg=PT187#v=onepage&q=honorary&f=false
  44. http://www.icra.it/MG/awards/Welcome.htm
  45. https://www.fi.edu/laureates/stephen-w-hawking
  46. http://www.fbbva.es/TLFU/tlfu/ing/microsites/premios/fronteras/galardonados/2015/ciencias.jsp
  47. http://www.bodleian.ox.ac.uk/news/2015/mar-20
  48. http://elpais.com/diario/1989/10/10/sociedad/623977210_850215.html
  49. https://www.cambridge-news.co.uk/news/cambridge-news/stephen-hawking-dead-cambridge-university-14408677
  50. http://www.aps.org/programs/honors/prizes/heineman.cfm
  51. https://www.aps.org/programs/honors/prizes/lilienfeld.cfm
  52. 52.0 52.1 52.2 52.3 http://old.elementy.ru/nauchno-populyarnaya_biblioteka/434041/Put_v_nebesa
  53. Hawking and second wife agree to divorce — Telegraph
  54. The Theory of Everything (2014). IMDb