იოსებ ივანეს ძე რატილი ჩეხ. Ratili (ნამდვილი გვარი ნავრატილი ჩეხ. Josef Navrátil) (დ. 27 თებერვალი, 1840, პარდუბიცე — გ. 17 თებერვალი, 1912, თბილისი) — ჩეხი მომღერალი (ტენორი), ლოტბარი. მუსიკალური განათლება მიიღო პრაღის კონსერვატორიაში, რომლის დამთავრების შემდეგ მღეროდა პრაღისა და სხვა ოპერის თეატრებში. 1878 წლიდან გამოდიოდა ჰელსინკის ოპერის თეატრში. გასტროლები გამართა რუსეთის სხვადასხვა ქალაქში. 1880 წლიდან თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრის სოლისტია. აქ დაუახლოვდა ქართველ მუსიკოსებს (ანდრია ბენაშვილს, ანდრია ბალანჩივაძეს, ია კარგარეთელს, კ. მაღრაძეს, ხ. სავანელს, ფილიმონ ქორიძეს . ზაქარია ჩხიკვაძეს). გაეცნო ქართული მუსიკის ფოლკლორს, მოიხიბლა თვითმყოფი, მდიდარი, მრავალხმიანი სიმღერებით. 1885 წელს სათავეში ჩაუდგა ლადო აღნიაშვილის მიერ შექმნლის ხალხური სიმღერის გუნდს. 1890 წელს შეადგინა ცალკე გუნდი. პროპაგანდას უწევდა ქართულ სიმღერას. ჩაიწერა და დაამუშავა რამდენიმე ქართული ხალხური სიმღერა.

იოსებ რატილი გარდაიცვალა 1912 წლის 17 თებერვალს. დაკრძალულია კუკიის სასაფლაოზე, კათოლიკეთა უბანში. ერის სახელით მირთმეულ გვირგვინზე ეწერა: "ქართველი ერის პატიოსან და მოჭირნახულე მეგობრის იოსებ ივანეს ძე რატილის ხსოვნას". მისი შთამომავლობა ამჟამად ცხოვრობს თბილისში.

რატილი და ქართული ფოლკლორირედაქტირება

ქართული ფოლკლორით მოხიბლული ჩეხი მომღერალი თავდავიწყებით ჩაერთო ქართული ეროვნული საგანძურის შეგროვებისა და ნოტებზე გადატანის საქმეში. მან პირველმა ჩაწერა და დაამუშავა 30-ზე მეტი ქართული ხალხური სიმღერა, რითაც გადაარჩინა დაღუპვას. მათ შორის იყო: "დიამბეგო", "ალილო", "კახური სუფრული", "გურული ოდელია" "ცანგალა და გოგონა" და სხვ.

მან ჩამოაყალიბა და დაარსა პირველი ქართული პროფესიული ანსამბლი "ქართული ხორო". 1886 წლის 15 ნოემბერს რატილის მიერ დაარსებული ქართული სიმღერის პირველი პროფესიული ანსამბლი "ქართული ხორო", ქართული თეატრის (ამჟამად გრიბოედოვის სახელობის სახელმწიფო რუსული დრამატული თეატრი) სცენაზე პირველად წარდგა. კონცერტს ილია ჭავჭავაძეც ესწრებოდა, რომელმაც "ქართულ ხოროს" გაზეთ "ივერიაში" ვრცელი რეცენზია მიუძღვნა.

ანსამბლის წევრებს შორის იყვნენ ძმები ივანე და ზაქარია ფალიაშვილებიც. დიმიტრი არაყიშვილმა კი კომპოზიტორობა მას შემდეგ გადაწყვიტა, რაც რატილის ანსამბლის შესრულებით ქართული სიმღერები მოისმინა.

რატილის "ქართული ხორო"-ს სამართალმემკვიდრეა დღეს მოქმედი სახელოვანი ანსამბლი "ერისიონი".

ლიტერატურარედაქტირება

  • ლეკიშვილი ს., ი. რატილი საქართველოში, თბ. 1961

რესურსები ინტერნეტშირედაქტირება