მთავარი მენიუს გახსნა

არმან ჟან დიუ პლეს რიშელიე (დ. 9 სექტემბერი, 1585, პარიზი — გ. 4 დეკემბერი, 1642, იქვე) — საფრანგეთის სახელმწიფო მოღვაწე, კარდინალი (1622), „საფრანგეთის ნავიგაციისა და კომერციის დიდოსტატი და გენერალური სიურინტენდანტი“ (1626). ჰერცოგი და პერი (1631). 1624 წლის აგვისტოდან სამეფო საბჭოს მეთაური და საფრანგეთის მმართველი. საფრანგეთი გადააქცია ერთიან, ცენტრალიზებულ და დიდებულ სახელმწიფოდ.

არმან ჟან დიუ პლესი, ჰერცოგი დე რიშელიე
Richelieu, por Philippe de Champaigne (detalle).jpg
ლუდოვიკო XIII-ის პირველი მინისტრი
მშობ. სახელი Armand-Jean du Plessis, duc de Richelieu
დაბ. თარიღი 9 სექტემბერი 1585
პარიზი
გარდ. თარიღი 4 დეკემბერი 1642
პარიზი
კარდინალი რიშელიე

სექციების სია

ადრეული წლებირედაქტირება

რიშელიე დაიბადა ქალაქ პარიზში ღარიბ, მაგრამ თავადთა ოჯახში 1585 წლის 9 სექტემბერს. მას ამზადებდნენ საეკლესიო სამსახურისთვის და 21 წლის ასაკში იგი გახდა ეპისკოპოსი. მისმა მჭევრმეტყველებამ მიიპყრო დედოფალ-რეგენტის მარია მედიჩის ყურადღება. მან რიშელიე სასახლეში მიიწვია და 1622 წელს მისი შვილის – ლუდოვიკო XIII-ის სრულწლოვანებისას კარდინალობა უბოძა. რიშელიე 1624 წელს გახდა მეფის მთავარი მრჩეველი. ლუდოვიკო ნადირობასა და მუსიკას უფრო მეტ დროს უთმობდა, ვიდრე სახელმწიფო საქმეებს. მეფემ დაინახა მისი შესაძლებლობები და მას თითქმის შეუზღუდავი ძალაუფლება მისცა.

როდესაც რიშელიე მრჩეველი გახდა მან მეფეს შეჰფიცა:

 
„გამოივიყენებ მთელ ჩემს შესაძლებლობებსა და ავტორიტეტს, რომელსაც თქვენ მიბოძებთ, რათა დავამხო ჰუგენოტთა პარტია, შევამცირო თავადების სიამაყე და გავზარდო თქვენი და საფრანგეთის ცნობილება გარეშე ერებში იმ წერტილამდე, რომელზეც ის უნდა იყოს“

რიშელიეს პოლიტიკური კარიერარედაქტირება

ბრძოლა ჰუგენოტთა წინააღმდეგრედაქტირება

 
რიშელიე ლა როშელში

1627 წ. რიშელიეს მეთაურობით საფრანგეთის სამხედრო ძალებმა ალყა შემოარტყეს ქალაქ ლა-როშელს, ჰუგენოტების მთავარ სიმაგრეს. მან ააგო 1 მილის ( 1, 6 კმ) სიგრძის ბარიერი, რათა გამოეცალკევებინა ისინი ზღვისგან. 1 წლის ალყის შემდეგ მშიერი ქალაქი დანებდა. ამ დამარცხებამ ჰუგენოტთა პოლიტიკური ძალაუფლება დაასრულა, მაგრამ რიშელიემ დაუტოვა მრწამსის უფლება და სამოქალაქო უფლებები.

ბრძოლა გავლენიანი არისტოკრატიის წინააღმდეგრედაქტირება

უფრო რთული იყო გავლენიანი არისტოკრატიის დამორჩილება, თუმცა საფრანგეთში უამრავი ციხესიმაგრის დანგრევა გვიჩვენებს თუ როგორ მეთოდურად და შეუბრალებლად ზღუდავდა რიშელიე მათ ძალაუფლებას. მან გამოსცა კანონი, რომლის თანახმადაც ყველა ციხესიმაგრე, რომელიც არ იყო საჭირო სამეფოს დასაცავად, უნდა დანგრეულიყო ან დემონტირებულიყო. მან აგრეთვე დანიშნა სამეფო ოფიცრები, რათა თვალყური ედევნებინათ პროვინციების მმართველებისადმი და მეფის კონტროლის ქვეშ დაებრუნებინათ ისინი.

30 წლიან ომში ჩართვარედაქტირება

მესამე გეგმის შესრულება შესაძლებელი მაშინ გახდა, როდესაც რელიგიურმა და პოლიტიკურმა ომებმა გერმანია გახლიჩეს. მიუხედავად იმისა, რომ რიშელიე ერთგულ კათოლიკედ რჩებოდა მან გამოიყენა ეს ომი რათა საფრანგეთი უზარმაზარ ძალად ექცია გერმანელი პროტესტანტების დახმარებით ესპანეთისა და საღვთო რომის იმპერატორის წინააღმდეგ ბრძოლაში.

თავიდან იგი ფინანსურად ეხმარებოდა პროტესტანტთა ლიდერსა და შვედეთის მეფეს გუსტავ ადოლფს. შემდეგ მან საფრანგეთი კონფლიქტში ჩართო. მშვიდობის დამყარების დროს 1648 წელს საფრანგეთი იყო ერთ-ერთი უძლიერესი ძალა ევროპაში. მან დაუმატა თავის დომინიონს ელზასის ტერიტორია.

რიშელიეს გარდაცვალებარედაქტირება

კარდინალი რიშელიე ვერ მოესწრო ოცდაათწლიანი ომის დასასრულს. იგი გარდაიცვალა პარიზში, 1642 წლის 4 დეკემბერს. რიშელიე იყო ყველაზე არაპოპულარული ადამიანი ქვეყანაში. დამცირებული თავადები და გლეხები ანთებდნენ კოცონებს, რათა აღენიშნათ ტირანული კონტროლისგან გათავისუფლება. მოგვიანებით საფრანგეთმა დააფასა რიშელიე.

რიშელიემ აგრეთვე დაიკავა ადგილი საფრანგეთის ლიტერატურულ მატიანეშიც, იგი ზრდიდა თავისი დროის უდიდეს მწერლებს და 1635 წელს დააფუძნა გამოჩენილი საფრანგეთის აკადემია.

ლიტერატურარედაქტირება

  • მსოფლიოს ისტორიის ენციკლოპედია, თბ. 2009 წ. გვ. 254-255
  • Черкасов П. П. Кардинал Ришелье. Портрет государственного деятеля. — М.: Олма-пресс, 2002. — ISBN 5224003766.
  • Черкасов П. П. Кардинал Ришелье — М.: Междунар. отношения, 1990. — 384 с — (ISBN 5-7133-0206-7.
  • Франсуа Блюш. Ришелье. Серия «ЖЗЛ». — М.: Молодая гвардия, 2006. — ISBN 5-235-02904-6.

რესურსები ინტერნეტშირედაქტირება