მთავარი მენიუს გახსნა

ტაჯიკეთის სამოქალაქო ომი (ტაჯ. Ҷанги шаҳрвандии Тоҷикистон, Jangi şahrvandi‘i Tojikiston/Çangi şahrvandiji Toçikiston); აგრეთვე ცნობილი, როგორც ტაჯიკური სამოქალაქო ომი ან ომი ტაჯიკეთში, დაიწყო 1992 წლის მაისის თვეში, როდესაც კჰუჯანდის და კულიაბის რეგიონებში მოსახლეობამ დაიწყო იმჟამინდელი მთავრობისა და პრეზიდენტის - რაჰმონ ნაბიევის (დ. 5 ოქტომბერი, 1930 - გ. 11 აპრილი, 1993) წინააღმდეგ მოძრაობა. მოძრაობას სათავეში ედგნენ ლიბერალ დემოკრატები და ისლამისტები, რომლებიც გაერთიანებულად იბრძოდნენ გაერთიანებული ტაჯიკეთის ოპოზიციის სახელით. 

ტაჯიკეთის სამოქალაქო ომი
დუშანბე,  1992 ნაწილი
RIAN archive 466496 Rally on Shakhidon square.jpg
თარიღი 5 მაისი 1992 - 27 ივნისი 1997
(5 წელი, 1 თვე, 3 კვირა და 1 დღე)
მდებარეობა ტაჯიკეთი
Casus belli პოლიტიკური შეტაკება ტაჯიკეთის მმართველ პარტიასა და ოპოზიციას შორის.
შედეგი სამხედრო ჩიხი
მხარეები
ტაჯიკეთის დროშა ტაჯიკეთი
  • სახალხო ფრონტი[1]

რუსეთის დროშა/რუსეთის დროშა რუსეთი
უზბეკეთის დროშა უზბეკეთი
ყაზახეთის დროშა ყაზახეთი
ყირგიზეთის დროშა ყირგიზეთი

გაერთიანებული ტაჯიკეთის ოპოზიცია

ავღანეთის დროშა ავღანეთის ისლამური სახელმწიფო
ავღანეთის დროშა თალიბანი1[3]
მხარდამჭერი:
ალ-კაიდა[4]

მეთაურები
ტაჯიკეთის დროშა ემომალი რაჰმონი

უზბეკეთის დროშა ისლამ კარიმოვი
რუსეთის დროშა ბორის ელცინი
ყაზახეთის დროშა ნურსულთან ნაზარბაევი
ყირგიზეთის დროშა ასკარ აკაევი

თარგი:Flagdeco საიდ აბდულოჰ ნური

თარგი:Flagdeco მოჰამედ შარიფ ჰიმატზადე (IRP)
შადმან იოსოფი (დემოკრატიული პარტია)

ძალები
ტაჯიკეთის დროშა უცნობია

რუსეთის დროშა 5000–15,000 სასაზღვრო ჯარი
უზბეკეთის დროშა უცნობია

დაახლოებით 10,000–20,000
დანაკარგები
უცნობია უცნობია
20,000–60,000 მოკლული

40+ მოკლული ჟურნალისტი
1.2 მილიონი იძულებით გადასახლებული

ვიკისაწყობი Commons-logo.svg ტაჯიკეთის სამოქალაქო ომი

პრეზიდენტმა ემომალი რაჰმოვმა, გაერთიანებული ტაჯიკეთის ოპოზიციის ლიდერმა - საიდ აბდულოჰ ნურიმ და გაეროს გენერალმა გერდ მერემ ხელი მოაწერეს მშვიდობის ხელშეკრულებას და მოსკოვის პროტოკოლს 1997 წლის 27 ივნისს მოსკოვში რამაც დაასრულა სამოქალაქო ომი. დაღუპულთა რაოდენობა მერყეობს 20 000 დან 60 000 მდე.

ფონირედაქტირება

დაძაბულობა დაიწყო 1992 წლის გაზაფხულზე, მას შემდეგ, რაც ოპოზიციის წევრებმა დაიწყეს დემონსტრაციები 1991 წლის საპრეზიდენტო არჩევნების შედეგების წინააღმდეგ.

ბრძლა გაჩაღდა 1992 წლის მაისში მთავრობის მომხრეებსა და გაერთიანებული ტაჯიკურ ოპოზიციას შორის, რომლებშიც ასევე შედიოდნენ სხვადასხვა ეთნიკური ჯგუფები. 1992 წლის 7 სექტემბერს დემონსტრანტებმა ხელში ჩაიგდეს პრეზიდენტი ნაბიევი და აიძულეს ხელი მოეწერა გადადგომაზე, რამაც ბრძოლის ფრონტი დედაქალაქ დუშანბეში გადაიტანა.

რუსეთის დახმარებით დემონსტრანტებმა გადააყენეს მთავრობა და ახალი მთვრობის მეთაური გახდა ემომალი რაჰმონოვი.

საომარმა მოქმედებებმა პიკს 1992-1993 წლებშ მიაღწია, როდესაც ომში ჩაებნენ ისლამისტები. ამ პერიოდში ათობით ათასი დაიღუპა ან გაიქცა ავღანეთში.

ოპოზიციის რეორგანიზაციარედაქტირება

ავღანეთში, მოხდა მთავრობის შეცვლა და მმართველობაშ მოვიდა ჯამიათიისლამის პარტია, აჰმად  შაჰ მასოუდის მეთაურობით. რომელიც მხარს უჭერდა ისლამისტებს, შესაბამისად გაერთიანებული ტაჯიკეთის ოპოზიციას.ირანი მალულად მხარს უჭერდა ისლამისტებს, თმცა ამას არ აღიარებდა.

გაგრძელება ჩიხი და მშვიდობარედაქტირება

გარე ძალების ჩაბმამ ომში მოწინააღმდეგე მხარეზე გამანადგურებლად იმოქმედა. ვითარების მოსაწესრიგებლად გაეროდან მისია გაიგზავნა, რომელიც, ძირითადად ქვეყნის სამხრეთ ნაწილში იბრძოდა, თუმცა 1966 წელს მოხდა კონფლიქტი რუსეთის ჯართან დუშანბეში. ავღანელმა ისლამისტებმა ასევე დაიწყეს ბრძოლა რუსეთის წინააღმდეგ, თუმცა საბოლოოდ ომი გაეროს მისიამ 1997 წელს დაასრულა. საპრეზიდენტო არჩევნები კი გადაიდო 1999 წლის 6 ნოემბერს.

ომმა ტაჯიკეთზე გამანადგურებლად იმოქმედა. დაღუპულების რაოდენობა მერყეობს 30 000 დან 60 000 მდე.1.2 მილიონი ადამიანი იძულებით გადაადგილდა ქვეყნის შიგნითა და მის გარეთ. ტაჯიკეთის ინფრასტრუქტურა, ეკონომიკა და სამთავრებო სერვისები კატასტროფულად დაზიანდა.

განსაკუთრებით ძალადობას ჰქონდა ადგილი ჯურნალისტების მიმართ. დაიღუპა უამრავი ჯურნალისტი ისევე როგორც ტაჯიკი ისე სხვა.

სომხების როლი კონფლიქტშირედაქტირება

ომის დაწყებისას სომხები ჩაბმული იყვნენ ომში აზერბაიჯანის წინააღმდეგ. აღნიშნულ ომში სომხეთმა გაიმარჯვა. უზბეკეღთი ამ კონფლიქტში იბრძდა სომხების გვერდზე და ამიტომ უზბეკეთს არმიაში იყვნენ დიდი რაოდენობით სომხები, რომლებსაც უზბეკეთი გაერთიანებული ტაჯიკეთს ოპოზიციის წინააღმდეგ ბრძოლაში იყენებდა.

გალერეარედაქტირება

რესურსები ინტერნეტშირედაქტირება

სქოლიორედაქტირება

  1. Tajikistan: President Meets With Popular Front Commanders. Radio Liberty Archives (9 July 1997).
  2. Archived copy. დაარქივებულია ორიგინალიდან - July 27, 2011. წაკითხვის თარიღი: June 18, 2010.
  3. Tajikistan in the New Central Asia. წაკითხვის თარიღი: 17 December 2014. 
  4. Inside Al Qaeda: global network of terror, by Rohan Gunaratna, pg. 169