ჯავახები, ძვ. ქართული ჯავახნიქართველთა ეთნოგრაფიული ჯგუფი. ძირითადად ცხოვრობენ სამცხე-ჯავახეთის მხარეში, ახალქალაქის, ნინოწმინდისა და ნაწილობრივ ასპინძის მუნიციპალიტეტების ტერიტორიაზე, ისტორიულ ჯავახეთში.

ახალქალაქელი ჯავახის ოჯახი, 1896 წ.
ქართული ენის ჯავახური დიალექტი, თბილისი, 1984

საუბრობენ ქართული ენის ჯავახურ დიალექტზე.[1] ამჟამად მათი ოდენობა ჯავახეთის მხარეში დაახლოებით 5 000-მდეა. „ჯავახ“ ეთნონიმი იქცა ანთროპონიმად (შეადარეთ ივერი, იმერი, კახი, და სხვ.); ჯავახი (უსუფიქსოდ) არის გვარიც.

ისტორიული წყაროებირედაქტირება

ჯავახნი, თორელებთან ერთად, იხსენიებიან ჟამთააღმწერელის ასწლიან მატიანეში, როგორც ნაწილი "ყოველთა ქართველთა":[2]

 
„ და წარიტანეს თანა მეფე გიორგი საბერძნეთს, და ვერ წინააღუდგეს ფარმანიანნი ლაშქართა მათ ერთ წელ, და ყოველნი მას შინა მყოფნი ქართველნი მოსცა მეფესა გიორგის. იახლნეს ჯავახნი და თორელნი, რაოდენნი ყვეს, და სადაცა ილაშქრიან და შეიბნიან ციხეთა ზედა, მუნ მჴნედ მბრძოლად გამოჩნდის მეფე გიორგი, და მის თანა ყოველნი ქართველნი.“

საინტერესო ფაქტებირედაქტირება

რუსულ ენაში ჯავახებისთვის არ დამკვიდრებულა ერთი მყარი შესატყვისი და იქ შეიძლება შეგხვდეთ ფორმები: Джавахи,[3] Джавахы,[4] Джавахетинцы, Джавахцы.

ლიტერატურარედაქტირება

  • ზედგინიძე გიორგი, თორელ-ჯავახთა და ჯაყელ-მესხთა საკითხისათვის (თორელთა და ჯაყელთა გვარის წარმოშობა ისტორიული წყაროების მიხედვით), "ლიტერატურული მესხეთი", 2003, ოქტომბერი, გვ.6-7.

სქოლიორედაქტირება

  1. მარტიროსოვი, ქართული ენის ჯავახური დიალექტი, ტექსტები, თბილისი, 1984
  2. ქართლის ცხოვრება, ს. ყაუხჩიშვილის გამოცემა, ტ. II, გვ. 324
  3. Хаханова А.С. Празднование Нового Года у грузин // Этнографическое обозрение, книга I, Москва, 1839
  4. Паата Рамишвили, Рецензия на книгу: “Очерки истории стран Южного Кавказа: мультиперспективный взгляд на историю” (издательство “Эдит Принт”, Ереван 2009). Перекрестный анализ «Очерков истории стран Южного Кавказа», ISBN 978-9939-51-150-4, Ер.: Эдит Принт, 2011, ст. 225