მთავარი მენიუს გახსნა

იენს იაკობ ბერცელიუსი

შვედი ქიმიკოსი და მინერალოგი

იენს იაკობ ბერცელიუსი (შვედ. Jöns Jakob Berzelius; დ. 20 აგვისტო 1779, ვევერსუნდა — გ. 7 აგვისტო 1848, სტოკჰოლმი) — შვედი ქიმიკოსი და მინერალოგი. სტოკჰოლმის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი (1808), მისი პრეზიდენტი (1810) და მუდმივი მდივანი (1818); პეტერბურგის აკადემიის საპატიო უცხოელი წევრი (1820).

იენს იაკობ ბერცელიუსი
შვედ. Jöns Jacob Berzelius
Jöns Jacob Berzelius from Familj-Journalen1873.png
დაბ. თარიღი 20 აგვისტო 1779(1779-08-20)[1] [2] [3] [4] [5]
დაბ. ადგილი ვევერსუნდა[2]
გარდ. თარიღი 7 აგვისტო 1848(1848-08-07)[1] [2] [3] [4] [5] [6] (68 წლის)
გარდ. ადგილი სტოკჰოლმი
დასაფლავებულია სოლნის სასაფლაო[7] [8]
მოქალაქეობა Flag of Sweden.svg შვედეთი
ეროვნება შვედები
სამეცნიერო სფერო ქიმია
მუშაობის ადგილი შვედეთის სამეფო ინსტიტუტი და უფსალის უნივერსიტეტი
ალმა-მატერი უფსალის უნივერსიტეტი
განთქმული მოსწავლეები ლარს ფრედერიკ სვანბერგი
მამა Q65005990?
ჯილდოები კოპლის მედალი[9] , ორდენი ხელოვნებისა და მეცნიერების სფეროებში შეტანილი წვლილისათვის, ედინბურგის სამეფო საზოგადოების საპატიო წევრი, ამერიკის ხელოვნებისა და მეცნიერების აკადემიის წევრი, სამეფო საზოგადოების უცხოელი წევრი და წმინდა სტანისლავის 1-ლი ხარისხის ორდენი

დიდია ბერცელიუსის ღვაწლი ატომისტიკის ცდას დასაბუთების საქმეში. ჟანგეულების ანალიზის საფუძველზე (1810-1816) მან დაადასტურა ჯერად ფარდობათა კანონი; საკუთარი მონაცემების მიხედვით (1814 წ.) გამოაქვეყნა 41 ელემენტის ატომური მასის ტაბულა, შეისწავლა ორი ათასამდე ნაერთის პროცენტული შედგენილობა და შემოიღო ელემენტების ატომების აღნიშვნა მათი ბერძნული და ლათინური სახელწოდების საწყისი ასოებით.

ვ. გიზინგერთან ერთად აღმოაჩინა ცერიუმი (1803), სელენი (1817), თორიუმი (1828). პირველმა მიიღო თავისუფალი სახით სილიციუმი, ტიტანი, ტანტალი და ცირკონიუმი. შექმნა ელექტროქიმიური თეორია (1812-1819).

1811 წელს დაიწყო ორგანული ნივთიერებათა ელემენტური შედგენილობის სისტემატიური შესწავლა და დადგინა (1824), რომ მათი შედგენილობა ემორჩილება ჯერად ფარდობათა კანონს. ბერცელიუსმა პირველმა შეადგინა ზოგიერთი ორგანული მჟავის ფორმულა (1815). როდესაც აღმოაჩინეს ერთნაირი შედგენილობის, მაგრამ განსხვავებული თვისებების ორგანული ნაერთები, ბერცელიუსმა ამ მოვლენას იზომერია უწოდა (1830 წ.).

თხზულებებირედაქტირება

  • Afhandliger i fysik, kemi och mineralogi, bd 1—6, Stockh., 1806—18;
  • Lehrbuch der Chemie, 5 Aufl., Bdl—5, Lpz., 1847—56.

რესურსები ინტერნეტშირედაქტირება

ლიტერატურარედაქტირება

  • ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, გვ. 335, თბ., 1977 წელი.
  • Соловьев Ю. И., Куринной В. И., Якоб Берцелиус, М., 1961;
  • Söderbaum Н. G., Jacob Berzelius, Bd I— 3, Uppsala, 1923—39;
  • Hoimberg A., Bibliographi över J.J. Berzelius, dl 1—2, Stockh., 1933—36;
  • suppi. 1—2, Stockh., 1936—53.

სქოლიორედაქტირება

  1. 1.0 1.1 BnF authorities: პლატფორმა ღია მონაცემები — 2011.
  2. 2.0 2.1 2.2 Jöns Jacob Berzelius — 1917.
  3. 3.0 3.1 Encyclopædia Britannica
  4. 4.0 4.1 SNAC — 2010.
  5. 5.0 5.1 მედიცინის ეროვნული აკადემია — 1820.
  6. KNAW Past Members
  7. Jöns Jacob Berzelius
  8. Jacob Berzelius
  9. Award winners : Copley MedalRoyal Society.