ჟენევის კონვენციები — ქალაქ ჟენევაში შედგენილი საერთაშორისო კანონმდბლობის ნაწილის ერთობლიობა. შედგება ოთხი ხელშეკრულებისა და დამადებით სამი პროტოკოლისაგან, რომლებიც აყალიბებენ საერთაშორისო სამართლის სტანდარტებს, ომის ჰუმანიტარული ქცევებისათვის. ტემინი „ჟენევის კონვენცია“ როგრც წესი მიუთითებს 1949 წლის ჟენევის კონვენციაზე, რომელიც მეორე მსოფლიო ომის შედეგ იქნა შექმნილი და განაახლა 1929 წლის ხელშეკრულების ორი კონვენცია და დაამატა კიდევ ორი ახალი კონვეციები. ჟენევი კონვენციებმა ჩამოაყალიბეს ომის პატიმრების (მშვიდობიანი მოქალაქეები და სამხედრო პერსონალი) ძირიტადი უფლებები, ჩამოაყალიბა დაჭრილების დაავადებულებისა და მვიდობიანი მოსახლეობის დაცვის მექნიზმები ომის პერიოდში. 1949 წლის ჟენევის კონვენციაზე ხელი მოაწერა ან რეზერვაციით მიემხრო მსოფლიოს 196 სახელმწიფო.[1] დამატებით ჟენევის კონვენცია ასევე აძლევს უფლებებს არამეომარ ადამიანებს. რადგანაც ჟენევის კონვენცია ეხება მხოლოდ ადამიანებს ომში, მისი კონვენციები და მუხლები არ ეხება ომის და მასში გამოყენებად იარაღებს, რაც ჰააგის კონვენციების ნაწილია,[ა] და ბიოლოგიურ და ქიმიურ ომს, რომელიც ჟენევის პროტოკოლებს ეხება.[ბ]

1864 წლის ჟენევის კონვენციის ორიგინალური დოკუმენტი

ისტორიარედაქტირება

 
ჟენევის კონვენციების პროგრესირება 1864-დან 1949 წლამდე
 
წითელი ჯვრის პოსტერი პირველი მსოფლიო ომიდან

შვეიცარიელი ბიზნესმერი ჰენრი დუნატი ეწვია ავსტრია-იტალია-საფრანგეთის ომის სოლფერინოს ბრძოლაში დაჭრილ სამხედროებს 1859 წელს. ის შოკში ჩავარდა სამედიცინო დაწესებულებების, პერსონალისა და დახმარების ნაკლებობით რომლებიც ამ სამხედროების დახმარებას შეძლებდნენ. შედეგად დუნატმა დაწერა წიგნი „სოლფერინოს მოგონებები“ 1862 წელს ომის საშინელებებზე [2] ჰენრი დუნატს მისმა ომის გამოცდილებებმა მისცა ინსპირაცია წამოიყენებინა:

  • მუდმივი სააგენტოს იდეა, რომელიც ჰუმანიტარულ დახმარებას გაუწევდა დაჭრილებს, დაავადებულებს და მშვიდობიან მოსახლეობას
  • სახელმწიფოთაშორისი ხელშეკრულების იდეა, რომელიც ამ სააგენტოს მიანიჭებდა საერთაშორისო ნეიტრალიტეტს და მინსცემდა ომის ზონაში შესვლის და იქ დახამრების გაწევის უფლებას

ამ შემოთავაზებებმა გამოიწვია წითელი ჯვრის და შემდეგ წითელი ნახევარმთვარის საერთაშორისო მოძრაობები ჩამოყალიბება და 1864 წლის ჟენევის კონვენცია, პირველი აერთაშორისო ხელშეკრულება რომელიც ფარავდა ომში დაჭრილი და დაავადებული სამხედროების დახმარებას. 1864 წლის 22 აგვისტოს, შვეიცარიის მთავრობამ მოიწვია ყველა ევროპული სახელმწიფოს მთავრობები, აშშ-ს, მექსიკისა და ბრაზილიის ჩათვლით, რათა დასწრებოდნენ ოფიციალურ დიპლომატიურ კონფერენციას. საბლოლოოდ 16 სახელმწიფოს ჯამში 26 დელეგატი ჩავიდა ჟენევაში. 1864 წლის 22 აგვისტოს, კონფერენციამ მიიღო ჟენევის პირველი კონვენცია „არმიებში დაჭრილი სამხედროების მდგომარეობის გაუმჯობესების მიზნით.“ კონვენციას საერთო ჯამში ხელი 12 სახელმწიფოს და სამეფოს წარმომადგენლებმა მოაწერეს რომლებიც იყვნენ:[3][4]

ორივე ამ მიღწევისათვის ჰენრი დუნანტი გახდა ნობელის პრემიის პირველი ლაურიეატი მშვიდობის დარგში, 1901 წელს.[5][6]

1868 წლის 20 ოქტომბერს იყო პირველი, წარუმატებელი მცდელობა გაეფართოვებინათ ჟენევის პირველი კონვენცია. „ომში დაჭრილების მდგოამრეობის შესახებ არსებული მუხლების გაფართოებით“ იყო მცდელობა მომხდარიყო 1864 წლის ჟენევის კონვენციაში მიღებული ზოგი კანონების განმარტვა და 1864 წლის ჟენევის კონვენციის საზღვაო ომზეც გაფართოება. მუხლები ხელმოწერილი იქნა თუმცა მისი რატიფიცირება მხოლოდ ნიდერლანდებმა და ჩრდილოეთ ამერიკის სახელმწიფოებმა მოახდინეს,[7] და შემდგომში ნიდერლანდებმა მიატოვა შეთანხმება.[8] საზღვაო ომის მსხვერპლების დაცვის იდეა შემდგომში რეალიზირებული იქნა 1899 და 1907 წლების ჰააგის კონვენციებით.[9]

1906 წლის ჟენევის კონვენციარედაქტირება

1906 წელს, 35 სახელმწიფო დაესწრო კონფერენციას რომლიც ასევე შვეიცარიის მთავრობის მიერ იქნა მოწვეული. 1906 წლის 6 ივლისს ამ კონფერენციამ გამოწიწვია „კონვენცია არმიებში დაჭრილი და დაავადებული სამხედროების მდგოამრეობის გაუმჯობესების მიზნით“, რომელმაც პირველად გააუმჯობესა 1864 წლის ჟენევის პირველი კონვენცია.[10] ის ძალში იყო 1970 წლამდე, როდესაც კოსტა რიკა შეუერთდა 1949 წლის ჟენევის კონვენციას.[11]

1929 წლის ჟენევის კონვენციარედაქტირება

ჟენევის 1929 წლის კონფერენციის შემდეგ შეიქმნა ორი ახალი კონვენცია რომელებსაც ხელი 1929 წლის 27 ივლისს მოეწერათ. ერთ-ერთი მათგანი, „კონვენცია არმიებში დაჭრილი და დაავადებული სამხედროების მდგოამრეობის გაუმჯობესების მიზნით“, იყო მესამე ვერსია რომელმაც ჩაანაცვლა 1864 წლის თავდაპირელი კონვენცია.[9][12] ხოლო მეორე მიღებული იქნა პირველი მსოფლიო ომის გამოცდილებების მიხედვით და გაამყარა ომის პატიმრების დამცველი სიტემები რომლებიც ჰააგის კონვენციებში იქნა შექმნილი.[13][14]

1949 წლის ჟენევის კონვენციარედაქტირება

მეორე სმსოფლიო ომის შემდეგი პაციფისტური ენთუსიაზმით და ომის დამანშავეების ნიუნბერგის პროცესებისას დასჯით ინსპირირებული კონფერენციების სერია შედგა 1949 წელს, რომლებმაც გაამყარეს და გააფართოვეს ჰააგის და ჟენევის კონვენციები. 1949 წელს გამოტანილ იქნა ოთხი სხვადასხვა კონვენცია:

  • პირველი ჟენევის კონვენცია „კონვენცია არმიებში დაჭრილი და დაავადებული სამხედროების მდგოამრეობის გაუმჯობესების მიზნით“ მეოთხედ იქნა განახლებული ჯენევის პირველი კონვენცია და ჩანაცვლებული იქნა 1929 წლის ჟენევის კონვენცია.[15]
  • მეორე ჟენევის კონვენციამ, „დაშავებულების, დაავადებულებების და ჩაძირულების მდგომარეობის განვიტარების მიზნით“, ჩაანაცვლა 1907 წლის ჰააგის კონვენცია.[16] ის იყო პირველი ჟენევის კონვენცია რომელმაც დაიცვა მეზღვაურების უფლებები საძღვაო ომისათვის და იმეორებდა ჟენევის პირველი კონვენციის სტრუქტურას.[9]
  • მესამე ჟენევის კონვენცია „ომის პატიმრების მობყრობის შესახებ“, ჩაანაცვლა 1929 წლის ჟენევის კონვენცია რომელიც ეხებოდა ომის პატიმრებს.[17]
  • ჟენვის მეოთხე კონვენცია „ომის დროს მშვიდობიანი მოსახლეობის დაცვის შესახებ“. ის იყო 1949 წლის ჟენვის პირველი კონვენციის ანალოგი, თუმცა სამხედროების ამგივრად იცავდა მშვიდობიანი მოსახლეობის უფლებებს.[18]

ლიტერატურარედაქტირება

რესურსები ინტერნეტშირედაქტირება

სქოლიორედაქტირება

  1. State Parties / Signatories: Geneva Conventions of 12 August 1949. International Humanitarian Law. International Committee of the Red Cross. ციტირების თარიღი: 22 January 2007.
  2. Dunant, Henry. A Memory of Solferino.  English version, full text online.
  3. Convention for the Amelioration of the Condition of the Wounded in Armies in the Field. Geneva, 22 August 1864. International Committee of the Red Cross ICRC. ციტირების თარიღი: 2017-06-11.
  4. Roxburgh, Ronald (1920). International Law: A Treatise. London: Longmans, Green and co., გვ. 707. ციტირების თარიღი: 14 July 2009. 
  5. Abrams, Irwin (2001). The Nobel Peace Prize and the Laureates: An Illustrated Biographical History, 1901–2001. US: Science History Publications. ISBN 9780881353884. ციტირების თარიღი: 14 July 2009. 
  6. The story of an idea, film on the creation of the Red Cross, Red Crescent Movement and the Geneva Conventions
  7. ICRC. Additional Articles relating to the Condition of the Wounded in War. Geneva, 20 October 1868 – State Parties. ციტირების თარიღი: 5 March 2017
  8. Dutch Government. (20 April 1900) Kamerstukken II 1899/00, nr. 3 (Memorie van Toelichting) Dutch (PDF). ციტირების თარიღი: 5 March 2017
  9. 9.0 9.1 9.2 Fleck, Dietrich (2013). The Handbook of International Humanitarian Law. Oxford: Oxford University Press, გვ. 322. ISBN 978-0-19-872928-0. 
  10. Fleck, Dietrich (2013). The Handbook of International Humanitarian Law. Oxford: Oxford University Press, გვ. 22 and 322. ISBN 978-0-19-872928-0. 
  11. ICRC. Convention for the Amelioration of the Condition of the Wounded and Sick in Armies in the Field. Geneva, 6 July 1906. ციტირების თარიღი: 5 March 2017
  12. ICRC. Convention for the Amelioration of the Condition of the Wounded and Sick in Armies in the Field. Geneva, 27 July 1929. ციტირების თარიღი: 5 March 2017
  13. ICRC. Convention relative to the Treatment of Prisoners of War. Geneva, 27 July 1929. ციტირების თარიღი: 5 March 2017
  14. Fleck, Dietrich (2013). The Handbook of International Humanitarian Law. Oxford: Oxford University Press, გვ. 24–25. ISBN 978-0-19-872928-0. 
  15. ICRC. Convention (I) for the Amelioration of the Condition of the Wounded and Sick in Armed Forces in the Field. Geneva, 12 August 1949. ციტატა: „The undersigned Plenipotentiaries of the Governments represented at the Diplomatic Conference held at Geneva from April 21 to August 12, 1949, for the purpose of revising the Geneva Convention for the Relief of the Wounded and Sick in Armies in the Field of July 27, 1929 [...]“ ციტირების თარიღი: 5 March 2017
  16. ICRC. Convention (II) for the Amelioration of the Condition of Wounded, Sick and Shipwrecked Members of Armed Forces at Sea. Geneva, 12 August 1949. ციტატა: „The undersigned Plenipotentiaries of the Governments represented at the Diplomatic Conference held at Geneva from April 21 to August 12, 1949, for the purpose of revising the Xth Hague Convention of October 18, 1907 for the Adaptation to Maritime Warfare of the Principles of the Geneva Convention of 1906 [...]“ ციტირების თარიღი: 5 March 2017
  17. ICRC. Convention (III) relative to the Treatment of Prisoners of War. Geneva, 12 August 1949. ციტატა: „The undersigned Plenipotentiaries of the Governments represented at the Diplomatic Conference held at Geneva from April 21 to August 12, 1949, for the purpose of revising the Convention concluded at Geneva on July 27, 1929, relative to the Treatment of Prisoners of War [...]“ ციტირების თარიღი: 5 March 2017
  18. ICRC. Convention (IV) relative to the Protection of Civilian Persons in Time of War. Geneva, 12 August 1949. ციტატა: „In the relations between the Powers who are bound by the Hague Conventions respecting the Laws and Customs of War on Land, whether that of July 29, 1899, or that of October 18, 1907, and who are parties to the present Convention, this last Convention shall be supplementary to Sections II and III of the Regulations annexed to the above-mentioned Conventions of The Hague.“ ციტირების თარიღი: 5 March 2017

კომენტარირედაქტირება

  1. ფირველი ჰააგის კონფერენცია, 1899 წელი; მეორე ჰააგის კონფერენცია, 1907 წელი
  2. პროტოკოლი მხუთავი, მომწამვლელი ან სხვა გაზების და ბიოლუგიური ომის მეთოდების აკრძალვისათვის, 1925 წელი