ვასილი ტატიშჩევი

რუსი სახელმწიფო მოღვაწე, ეკონომისტი, ისტორიკოსი და გეოგრაფი

ვასილი ნიკიტას ძე ტატიშჩევი (რუს. Василий Никитич Татищев; დ. 29 აპრილი [ ძვ. სტ. 19 აპრილი], 1686, ფსკოვის ახლოს, — გ. 26 ივლისი [ ძვ. სტ. 15 ივლისი], 1750, სოფ. ბოლდინო, მოსკოვის გუბერნია) — რუსი სახელმწიფო მოღვაწე, ეკონომისტი, ისტორიკოსი და გეოგრაფი. დაამთავრა მოსკოვის საინჟინრო და საარტილერიო სასწავლებელი. მონაწილეობდა ჩრდილოეთის ომში (1700-1721). ასრულებდა პეტრე I-ის სხვადასხვა სამხედრო-დიპლომატიურ დავალებას.

ვასილი ტატიშჩევი
Tatishchev.png
დაბ. თარიღი 19 (29) აპრილი, 1686
დაბ. ადგილი ფსკოვი
გარდ. თარიღი 15 (26) ივლისი, 1750[1] (64 წლის)
გარდ. ადგილი Boldino (Moscow region)
მოქალაქეობა რუსეთის იმპერია
შვილ(ებ)ი Yevgraf Tatishchev
ხელმოწერა Vasily Tatishchev signature.png

1720-1722 და 1734-1737 წლებში განაგებდა რუსეთის სახაზინო ქარხანებს, საფუძველი ჩაუყარა ეკატერინბურგს. 1741-1745 წლებში ასტრახანის გუბერნატორი იყო. 1730 წელს აქტიურად გამოვიდა უზენაესელთა წინააღმდეგ. პირველმა შემოიტანა სამეცნიერო სფეროში „რუსსკაია პრავდის“ და 1550 სამართლის წიგნის ტექსტები, საფუძველი ჩაუყარა ეთნოგრაფიასა და წყაროთმცოდნეობას. შექმნა განმაზოგადებელი ნაშრომი „რუსეთის ისტორია უძველესი დროიდან“ (წგნ. 1-5, 1768-1848) და პირველი რუსული ენციკლოპედიური ლექსიკონი. რუსულ ისტორიოგრაფიაში პირველი შეეცადა ეპოვა ადამიანთა საზოგადოების განვითარების კანონზომიერებანი, აეხსნა სახელმწიფო ხელისუფლების წარმოშობის მიზეზები.

უარყო პროვიდენციალიზმი და ისტორიული მოვლენების ახსნისას რაციონალიზმის პოზიციებზე დადგა. სახელმწიფო წყობილების ფორმებიდან რუსეთის მმართველობისათვის უპირატესობას ანიჭებდა თვითმპყრობელობას. ტატიშჩევმა პირველმა მოგვცა რუსეთის ისტორიის პერიოდიზაციის სქემა:

  1. ერთმმართველობის ბატონობა (862-1132)
  2. ერთმმართველობის დარღვევა (1132-1462)
  3. ერთმმართველობის აღდგენა (1462)

თხზულებებირედაქტირება

  • История Российская, т. 1—7, М.— Л., 1962—68;
  • Избр. труды по географии России, М., 1950;
  • Татищевские списки Русской правды, в кн.: Материалы по истории СССР, в. 5, М., 1957.

რესურსები ინტერნეტშირედაქტირება

ლიტერატურარედაქტირება

  • ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 665.
  • Попов Н., В. Н. Татищев и его время, М., 1861;
  • Очерки истории исторической науки в СССР, т. 1, М., 1955;
  • Дейч Г. М., В. Н. Татищев, Свердловск, 1962;
  • Пештич С. Л., Русская историография XVIII в., т. 1—2, Л., 1961—65;
  • Валк С. Н., В. Н. Татищев в своем болдинском уединении, в кн.: Проблемы истории феодальной России, Л., 1971;

სქოლიორედაქტირება

  1. Bibliothèque nationale de France BnF authorities: პლატფორმა ღია მონაცემები — 2011.