ბორჩალო (ყოფ. ქურდვაჭარი) — საქართველოს ისტორიულ-გეოგრაფიული მხარე, მოიცავს დებედის ხეობას. სახელდება მომდინარეობს XVII საუკუნეში ჩამოსახლებული თურქმანული ტომის ბორჩალუსაგან. არსებობს აზერბაიჯანული ირედენტისტული კონცეფცია (მთლიანი აზერბაიჯანი), რომლის მიხედვითაც ბორჩალო გაიგივებულია ქვემო ქართლთან და აზერბაიჯანის ნაწილად მიიჩნევა.

ბორჩლოს მაზრა თბილისის გუბერნიაში, რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში

ქურდვაჭარირედაქტირება

მხარის უძველესი სახელწოდებაა ქურდვაჭარი, ქურდვაჭრისხევი. წყაროებში პირველად იხსენიება VIII სუაკუნეში ქურდისხევის ფორმით. მასზე გადიოდა მნიშნელოვანი გზა, რომელიც საქართველოს სომხეთთან და სხვა ქვეყნებთან აკავშირებდა, რაც ზრდიდა რეგიონის სტრატეგიულ და ეკონომიკურ მნიშვნელობას. ხეობის ცენტრი იყო გაგის ციხე. XII საუკუნის ბოლოს თამარ მეფემ ხეობა ზაქარია ვარამის ძეს უბოძა და მას შემდეგ ის მხარგრძელთა საგამგეო იყო. XIII სუაკუნიდან მონღოლთა შემოსევების შედეგად გაპარტახდა და მომთაბარეთა საძოვრებად იქცა. XV საუკუნიდან დასახლდნენ თურქმანული ტომები.

ბორჩალორედაქტირება

1604 წელს შაჰ აბას I-მა აქ სახანო შექმნა და დაასახლა ბორჩალუს თურქმანული ტომი. ამიერიდან რეგიონს ეწოდა ბორჩალო. მისი ცენტრი იყო აღჯაყალა, ყოფილი გაგის ციხე. ბორჩალო XVIII საუკუნეში ქართლ-კახეთის სამეფოს დაუბრუნდა. 1880 წელს ამ ტერიტორიაზე შეიქმნა ბორჩალოს მაზრა ცენტრით დაბა შულავერში.

ბორჩალოური ხალიჩებირედაქტირება

ბორჩლოში ისტორიულად ჩამოყალიბებულია ხალიჩების ქსოვის განსაკუთრებული სკოლა:

იხილეთ აგრეთვერედაქტირება

ლიტერატურარედაქტირება

  • მუსხელიშვილი, დ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, გვ. 574, თბ., 1986 წელი.
  • მუსხელიშვილი, დ. აღჯაყალა-გაგის ციხე, საქართველოს ისტორიული გეოგრაფიის კრებული ტ 1, 1960