ალბანური ენა

(გადამისამართდა გვერდიდან ალბანური)
სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ ალბანური ენა (მრავალმნიშვნელოვანი).

ალბანური ენა (ალბანურად: shqip ან gjuha shqipe; ითარგმნება, როგორც ალბანური ენა) — ალბანელების ენა, არის ინდოევროპული ოჯახის ცალკე ჯგუფის ენა. ვარაუდობენ, რომ ალბანური ენა გამქრალი პალეობალკანური ენების წარმომადგენელია. იგი გენეტიკურად ყველაზე ახლოს დგას ილირიულთან, მესაპურთან და თრაკიულთან. ალბანურად დაახლოებით 5 მილიონი ადამიანი საუბრობს, ძირითადად, ალბანეთში, კოსოვოში (სერბეთი), ჩრდილოეთ მაკედონიასა და საბერძნეთში.

ალბანური ენის გავრცელების არეალი

ალბანური პირველად მოხსენიებულია დუბროვნიკში ნახულ XIII საუკუნის ბოლოს გაკეთებულ დანაშაულის შესახებ ანგარიშში. ალბანურის პირველი აუდიოჩანაწერი გაკეთებულია ნორბერტ იოკლის მიერ 1914 წლის 4 აპრილს ქალაქ ვენაში.[1]

ზოგადი ცნობები

რედაქტირება
  • მოლაპარაკეთა რაოდენობა: < 5,5 მლნ
  • ენის კოდი: sq
  • სახელწოდება: Gjuha shqipe
  • დამწერლობა: ლათინური, წერილობითი ძეგლები XVI ს-დან

ოფიციალური ენა:

გავრცელების არეალი:

თურქეთი, საბერძნეთი, იტალია, ბულგარეთი, უკრაინა

გრამატიკა

რედაქტირება

მე-17 საუკუნეში იყო მცდელობა, ალბანური ენისთვის ორიგინალური ანბანი შეექმნათ, მაგრამ იგი წარუმატებლად დასრულდა. ალბანური ანბანი ასე გამოიყურება: a, b, c, з, d, dh, e, ё (რედუცირებული ხმოვანი), f, g, gj, h, i, j, k, l, ll, m, n, nj, o, p, q, r, rr, s, sh, t, th, u, v, x, xh, y, z, zh. იგი შედგება 36 ასოსაგან, რომელთაგან 7 ხმოვანს აღნიშნავს, 29 - თანხმოვანს. ენაში არის, აგრეთვე, დიგრაფები: dh, gj, ll, nj, rr, sh, th, xh, zh. მორფოლოგია საკმაოდ რთულია. ალბანურში არის 8 დრო, 2 ასპექტი და 6 ბრუნვა. წინადადებაში სიტყვათა წყობა ასეთია: ქვემდებარე-შემასმენელი-დამატება. ზედსართავი სახელი ხშირად დგას ბოლო ადგილზე.

ფრაზები და სიტყვები

  • გამარჯობა: Tungjatjeta; Allo
  • კეთილი იყოს თქვენი მობრძანება: Mirë se vini; Mirë se erdhët
  • გმადლობთ: Faleminderit; Faleminderit shumë
  • კი / არა: Po / Jo
  • გეთაყვა: Ju lutem; Të lutem
  • ნახვამდის: Mirë upafshim

ფონოლოგია

რედაქტირება

თანხმოვანთა ცხრილი

რედაქტირება
ბაგისმიერი კბილისმიერი წინანუნისმიერი უკანანუნისმიერი პალატალური რბილსასისმიერი სახმოსიმებისეული
სწორი ველარული
ნაზალური m n ɲ (ŋ)
ხშული ყრუ p t k
მჟღერი b d ɡ
აფრიკატი ყრუ t͡s t͡ʃ c͡ç
მჟღერი d͡z d͡ʒ ɟ͡ʝ
სიბილანტი ყრუ f θ s ʃ h
მჟღერი v ð z ʒ
გვერდითი l ɫ j
მიმდები ɾ
მთრთოლი r

იხილეთ აგრეთვე

რედაქტირება

ლიტერატურა

რედაქტირება
  • Banfi, Emanuele. Storia linguistica del sud-est europeo. Milano 1991
  • Bopp, Franz. Über das Albanesische in seinen verwandtschaftlichen Beziehungen. Berlin (1855)
  • Buchholz, Oda / Fiedler, Wilfried: Albanische Grammatik ; Leipzig : VEB Verlag Enzyklopädie, (1987)
  • Camaj, Martin. Albanian Grammar. Wiesbaden, Germany: Otto Harrassowitz.
  • Çabej, Eqrem. Disa probleme themelore të historisë së vjetër të gjuhës shqipe. BUSHT,SSHSH 1962/4 (In German SA 1964/1)

რესურსები ინტერნეტში

რედაქტირება
 
ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
  1. Robert Elsie (2010). Historical Dictionary of Albania. Rowman & Littlefield, გვ. 216. ISBN 978-0-8108-6188-6. ციტირების თარიღი: 30 September 2013.