მთავარი მენიუს გახსნა
პავლე I-ის 1801 წლის 18 იანვრის მანიფესტი

პავლე I-ის მანიფესტი — რუსეთის იპერატორ პავლე I-ის 1801 წლის 18 იანვრის მანიფესტი. მასში ეწერა გიორგი მეფის ყველა მოთხოვნა, თუმცაღა არაფერი არ იყო თქმული ქართული სამეფო დინასტიის ყოფნა არყოფნის შესახებ.

ისტორიარედაქტირება

Съ давнихъ уже временъ грузинское царство, угнетаемое иноверными соседями, истощало силы свои непрестаннымъ ратованиемъ собственную оборону, чувствуя неизбежныя следствия войны, почти всегда несчастливой. Къ симъ присовокупились несогласия въ доме царскомъ, угрожающия довершить падение царства сего, возродя въ нем междоусобную войну.

Царь Георгий Ираклиевичъ, видя приближающуюся кончину дней его, знатные чины и самъ народъ грузинский прибегли ныне къ покрову Нашему и, не предвидя иного спасения отъ конечной гибели и покорения врагамъ ихъ, просили чрезъ присланныхъ полномочныхъ о принятии областей, грузинскому царству подвластныхъ, въ непосредственное подданство императорскому Всероссиискому престолу. Внимая прошению сему, по сродному Намъ ко всемъ единоверцамъ Нашимъ милосердию и по всегдашнему Нашему о пользахъ грузинскаго народа попечению, определили мы исполнить желание царя Георпя Ираклиевича и грузинскаго народа и для того повелено, сколько для удержания внутренняго въ земле устройства, столько для ограждения оной отъ внешнихъ нападении, ввести войска Наши въ области грузинския. И симъ объявлено Императорскимъ Нашимъ словомъ, что, по присоединены царства грузинскаго на вечныя времена подъ державу Нашу, не только предоставлены и въ целости соблюдены будутъ любезно вернымъ новымъ подданнымъ Нашимъ царства грузинскаго и всехъ оному подвластныхъ областей все права, преимущества и собственность, законно принадлежащая; но что отъ сего времени каждое состояние народное вышеозначенныхъ областей имеетъ пользоваться и всеми теми правами, вольностями, выгодами и преимуществами, каковыми прежние подданные россииские, по милости Нашихъ предковъ и Нашей, наслаждаются подъ покровомъ Нашимъ. Впрочемъ, пребудемъ удостоверены, что сии новые подданные Наши и ихъ потомки, сохранениемъ непоколебимой верности Намъ и преемникамъ Нашимъ и усердиемъ къ пользе империи Нашей, коей по всеблагому промыслу Всевышняго учинились они ныне сочленами, потщатся заслуживать Монаршее благоволение Наше[1].

 
დავით ბატონიშვილი - ქართლ-კახეთის ტახტის მემკვიდრე

1801 წლის 16 თებერვალს აღნიშნული ტექსტი კარლ კნორინგის დავალებით გენერალ-მაიორმა ივანე ლაზარევმა სიონის საკათედრო ტაძარში წაუკითხა საზოგადოებას. თავდაპირველად ის რუსულ და ქართულ ენებზე იკითხებოდა ხოლო შემდეგ სომხური და თათრულ ენაზეც გავრცელდა თბილისში. მანიფესტის წაკითხვისთანავე საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქმა ანტონიმ გადაიხადა სამადლობელი პარაკლისი. მთელი დღე გაუჩერებლივ ირეკებოდა ეკლესიის ზარები.

მეორე დღეს 17 თებერვალს კვირას, მანიფესტი სომხურად გამოცხადდა თბილისის ვანქის სომხურ საკათედრო ტაძარში, რომელსაც ესწრებოდა სრულიად სომხეთის პატრიარქი იოსებ არღუთინსკი-დოლგორუკოვი. ვანქში ასევე იმყოფებოდნენ როგორც სომხური იქსე ქართული მაღალი წრის წარმომადგენლები. მანიფესტის შემდეგ ქადაგება წარმოსთქვა სომხეთის პატრიარქმა, რომელმაც უსურვა მთელ ერს რუსეთის იმპერიის ერთგული სამსახური.

იმისათვის რომ აღნიშნული მანიფესტი საზოგადოებას უმტკივნეულოდ მიეღოთ, კნორინგს დაევალა რომ თავადაზნაურობა დაეწინაურებინათ, ზოგი ხარისხით, ზოგი მედლით, ზოგი ანაზღაურებით. ლაზარევი თავის წერილებში ასევე წერდა, რომ იმდენად გახარებული იყო ქართული საზოგადოება მანიფესტის მიღებით და თავს ისე აღიქვამდნენ რუსებადო, რომ ქართველის დაძახება მათში გულისწყრომას იწვევდაო[2].

1801 წლის 6 მარტს რუსეთის იმპერიის სამთავრობო სენატმა გადაწყვეტა, რომ ქართლის, კახეთისა და სომხეთის ბაზაზე შეექმნათ საქართველოს გუბერნია.

1801 წლის 12 მარტს რუსეთის იმპერატორი პავლე I გარდაიცვალა, ქართულ მოსახლეობაში წარმოიშვა გაურკვევლობა, რადგანაც რუსეთის ტახტის ახალი იმპერატორი ალექსანდრე I სკეპტიკურად იყო განწყობილი მიეღო თუ არა საქართველო მისი მფარველობის ქვეშ. იმპერატორის აზრით რუსეთის იმპერიას არ ჰქონდა მორალური უფლება ლიკვიდაცია მოეხდინა ქართული სამეფოსი, თუმცა მის ამ აზრს სამთავრობო საბჭო არ ეთანხმებოდა. საბჭო მიიჩნევდა რომ დასუსტებული ქართული სამეფო დიდხანს ვერ იარსებებდა და შესაბამისად შედგა ისეთი პროექტი, რომელშიც იდო მუხლი რომ საქართველოს სამეფო გვარის წარმომადგენლები დაინიშნებოდნენ ქვეყნის გამგებლებად გენერალ-გუბერნატორის უფლებით, მაგრამ მეფის ტიტულით და ამავდროულად იყო გამოცხადებული შეცვლილი შინაარსის მატარებელი მანიფესტი. ამით ისარგებლა გიორგი მეფის მემკვიდრემ დავით ბატონიშვილმა და კიდევ ერთხელ სცადა სახელმწიფო სადავეები მის ხელში მოექცია. ლაზარევმა დაუთმო დავით ბატონიშვილს ქვეყნის მმართველობა, ხოლო კნორინგი, რომელიც იმპერატორ ალექსანდრესაგან დავალებული ჰქონდა საქართველოს შემოერთების მიზანშეწონილობა ადგილზე გაერკვია, დაარწმუნა რუსეთის იმპერატორი რომ საქართველოში რამდენიმე სამეფო გვარის ურთიერთქიშპობა ბოლოს მოუღებდა ქვეყანას. 1801 წლის აპრილის თვეში დავით ბატონიშვილის დავალებით კვლავ ჩავიდნენ პეტერბურგში ქართველი ელჩები რათა გადაეცათ იმპერატორისათვის ახალი მესიჯი რომ დანიშნულიყო საქართველოს სამეფო ტახტის რომელიმე მემკვიდრე საიმპერატორო მეფისნაცვლის თანამდებობაზე ოღონდ მეფის ტიტულით. თავისთავად რუსეთის მიერ შეერთებული ქვეყნის მომავალ მმართველად დავით ბატონიშვილი მოისაზრებოდა. იქიდან გამომდინარე, რომ რუსეთის იმპერიაში შეუძლებელი იყო პარალელურად არსებულიყო სხვა სამეფო ინსტიტუტი, გადაწყდა ყველა სამეფო მეკვიდრის პეტერბურგში გასახლება.

სქოლიორედაქტირება

  1. Манифест о присоединении Грузинского царства к России. 18 января 1801г. ПСЗ-I. Т.26. № 19.721
  2. Акты Кавказской археологической коммисии, т. I, 516