მიუნხენი (გერმ. München, ბავ. Minga) — ბავარიის თავისუფალი მხრის დედაქალაქი. 1,35 მილიონი მაცხოვრებლით მიუნხენი ბავარიის უდიდესი და გერმანიის სიდიდით მესამე ქალაქია ბერლინისა და ჰამბურგის შემდეგ. ითვლება ქვეყნის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს ეკონომიკურ, სატრანსპორტო და კულტურულ ცენტრად. მიუნხენს გააჩნია თავისუფალი ქალაქის სტატუსი და წარმოადგენს ზემო ბავარიის ადმინისტრაციულ ცენტრს.

ქალაქი
მიუნხენი
München
Stadtbild München.jpg
დროშა გერბი
Flag of Munich (striped).svg DEU München COA.svg


Weltstadt mit Herz და München mag Dich
ქვეყანა გერმანიის დროშა გერმანია
მხარე ბავარია
შიდა დაყოფა ალტშტადტ-ლეელი, ლუდვიგსფორშტადტ-ისარფორშტადტი, მაქსფორშტადტი, შვაბინგ-ვესტი, აუ-ჰაიდჰაუზენი, ზენდლინგი, ზენდლინგ-ვესტპარკი, შვანთალერეჰე, ნოიჰაუზენ-ნიმფენბურგი, მოზახი, მილბერტსჰოფენ-ამ-ჰარტი, შვაბინგ-ფრაიმო, ბოგენჰაუზენი, ბერგ-ამ-ლაიმი, ტრუდერინგ-რიმი, რამერსდორფ-პერლახი, ობერგიზინგი, უნტერგიზინგ-ჰარლახინგი, თალკირხენ-ობერზენდლინგ-ფორსტენრიდ-ფიურსტენრიდ-ზოლნი, ჰადერნი, პაზინგ-ობერმენცინგი, აუბინგ-ლოხჰაუზენ-ლანგვიდი, ალახ-უნტერმენცინგი, ფელდმოხინგ-ჰაზენბერგლი და ლაიმი
კოორდინატები 48°08′15″ ჩ. გ. 11°34′30″ ა. გ. / 48.13750° ჩ. გ. 11.57500° ა. გ. / 48.13750; 11.57500
ქალაქის მერი დიტერ რაიტერი
დაარსდა 1158[1] [2]
პირველი ხსენება 14 ივნისი 1158
ფართობი 310.71 კმ²
ცენტრის სიმაღლე 519±1 მეტრი
მოსახლეობა 1 487 708 (31 დეკემბერი, 2021)[3]
სიმჭიდროვე 4 700 კაცი/კმ²
სასაათო სარტყელი UTC+1 და UTC+2
სატელეფონო კოდი 089
საფოსტო ინდექსი 80331–81929[4]
საავტომობილო კოდი M
ოფიციალური საიტი https://stadt.muenchen.de/rathaus.html
მიუნხენი — გერმანია
მიუნხენი
მიუნხენი — ბავარია
მიუნხენი

ისტორიარედაქტირება

მიუნხენის ადგილზე დასახლება VIII სუაკუნიდან იყო. 1158 წელს ბავარიის ჰერცოგმა ჰაინრიხ ლომმა მას ქალაქის უფლება უბოძა. XIII სუაკუნიდან 1871 წლამდე იყო ბავარიის დედაქალაქი. XVI საუკუნეში გახდა გერმანიის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი კულტურული ცენტრი. ოცდაათწლიანი ომის დროს ოკუპირებული იყო შვედების, ხოლო ესპანეთის მემკვიდრეობის ომის დროს ავსტრიის ჯარების მიერ. 1871 წლიდან ბავარიასთან ერთად შევიდა გერმანიის იმპერიაში. 1923 წლის ნოემბერში მიუნხენში მოეწყო ლუდის პუტჩი. 1933 წლამდე მიუნხენში იყო ნაცსტური პარტიის შტაბ-ბინა. 1938 წელს აქ მოაწერეს ხელი მიუნხენის შეთანხმებას. 1945-1949 წლებში შედიოდა გერმანიის ოკუპაციის ამერიკულ ზონაში.

ადმინისტრაციული დაყოფარედაქტირება

1992/96 წლებში ქალაქის ახალი დაყოფის მიხედვით ქალაქი შემდეგ 25 რაიონად იყოფა:

  • ალახ-უნთერმენცინგი
  • ძველი ქალაქი-ლეჰელი
  • აუბინგ-ლოხჰაზენ-ლანგვიდი
  • აი-ჰაიდჰაუზენი
  • მთა ლაიმზე
  • ბოგენჰაუზენი
  • ფელდმოხინგ-ჰაზენბერგლი
  • ჰადერნი
  • ლაიმი
  • ლუდვიგსფორშტადტ-იზარფორშტადტი
  • მაქსფორშტადტი
  • მილბერტჰოფენ-ამ ჰარტი
  • მოოზახი
  • ნოიჰაუზენ-ნიმფენბურგი
  • ზემო გისინგი
  • პასინგი-ობერმენცინგი
  • რამერსდორფ-პერლახი
  • შვაბინგ-ფრაიმანი
  • შვაბინგ-ვესტი
  • შვანთალერის შემაღლება
  • ზენდინგი
  • ზენდინგ-დასავლეთ პარკი
  • თალკირხენ-ობერზენდლინგ-ფორსტენრიდ-ფუერსტენრიდ-ზოლნი
  • ტრუდერინგ-რიემი
  • ქვემო გისინგი-ჰარლახინგი

მოსახლეობარედაქტირება

 
მიუნხენის მოსახლეობის ზრდის დინამიკა

სპორტირედაქტირება

მიუნხენში ჩატარებული ყველაზე დიდი სპორტული ღონისძიება იყო მიუნხენის ზაფხულის ოლიმპიადა 1972 წელს.

ქალაქის ჩრდილოეთით მდებარეობს ზაფხულის 1972 წლის ოლიმპიადასთვის აშენებული ოლიმპიური პარკი.

ისტორიული ძეგლებირედაქტირება

ისტორიული ძეგლებიდან აღსანშნავია გვიანდელი გოთიკური ფრაუენკირზე (1466-1492), გვიანდელი რენესანსული სანქტ-მიხაელსკირზე (1583-1597), ბაროკოული თეატინერკირხე (1633-1767), ძველი რატუშა (1470), ნიმფენბურგის სასახლე (1663-1728), გლიპტოთეკა (1816-1830), ძველი პინაკოთეკა (1826-1836), ახალი რატუშა (1867-1908), ხელოვნების სახლი (1933-1937), XX საზაფულო ომიპიური თამაშების ნაგებობათა კომპლექსი (1968-1972).

იხილეთ აგრეთვერედაქტირება

ლიტერატურარედაქტირება

რესურსები ინტერნეტშირედაქტირება

მიუნხენის ოფიციალური საიტი

სქოლიორედაქტირება