მერკანტილიზმი (ფრანგ. Mercantilisme) — XVI-XVIII საუკუნეების ევროპის სავაჭრო ბურჟუაზიის ეკონომიკური მოძღვრება და პოლიტიკა, რომლის მიხედვითაც ქვეყნის კეთილდღეობა დამოკიდებულია არა წარმოების განვითარებაზე, არამედ ექსპორტზე და ამ გზით სიმდიდრის დაგროვებაზე. მერკანტილიზმისთვის დამახასიათებელია ეკონომიკაში სახელმწიფოს აქტიური ჩარევა.

1638 წლის ფრანგული ნახატი

XV საუკუნის 70-იანი წლებიდან XVI საუკუნის მეორე ნახევრამდე ადრინდელი მერიკანტილიზმი წარმოადგენდა მონეტარულ სისტემას, რომელშიც მთავარი იყო ფულადი ბალანსის თეორია. ადრინდელი მერკანტილისტები (უ. სტეფორდი, დე სანტისი, გ. სკარუფი) ითხოვდნენ ექსპორტის გადიდებას, იმპორტის შეზღუდვას, ქვეყნიდან ოქრო-ვერცხლის გატანის შეზღუდვას. გვიანდელი მერკანტილიზმი XVI საუკუნის მეორე ნახევრიდან XVII საუკუნის ჩათვლითფულადი ბალანსის მონეტარულ თეორიას ცვლის აქტიური სავაჭრო ბალანსის თეორიით, რაც გამოიხატებოდა ქვეყნის ექსპორტის ზრდაში და მოცემულ ქვეყანაში ძვირფასი ლითონების დაგროვებაში. გვიანდელი მერკანტილისტები იყვნენ ტ. მენი (ინგლისი), ა. მონკრეტიენი, კოლბერი, (საფრანგეთი), ა. სერა (იტალია), ა. ორდინ-ნაშჩოკინი, ი. პოსოშკოვი (რუსეთი), ა. ციციშვილი (საქართველო). გვიანდელი მერკანტილისტები ითხოვდნენ ფულის ბრუნვის დაჩქარებას, ისინი მთლიანად არ უარყოფდნენ ფულის საზღვარგარეთ გატანას. მერკანტილისტებმა გაატარეს წამახასებელი ღონისძიებები მრეწველობის იმ დარგებში, რომლებიც პროდუქციაც საექსპორტო იყო. ამან გამოიწვია მანუფაქტურის განვითარება.

ლიტერატურარედაქტირება

  • კაკულია, რ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 588-589.
  • ჭელიძე, ნ., პეტრიაშვილი, ნ.; ისტორიის სახელმძღვანელოებში დამოწმებული უცხო სიტყვების განმარტებათა კრებული – თბილისი 2003
  • ბერაძე, ს., ჭანუყვაძე, გ., კრავცოვი, ი. „ეკონომიკურ მოძღვრებათა ისტორია“, ნაკვ. 1, 1973
  • მარქსი, კ., „კაპიტალი“, ტ. 3 , ნაწ. 1, თბილისი, 1959