მთავარი მენიუს გახსნა

ჟოზეფ ლუი გეი-ლუსაკი (ფრანგ. Joseph Louis Gay-Lussac; დ. 6 დეკემბერი, 1778 — გ. 9 მაისი, 1850, პარიზი) — ფრანგი ქიმიკოსი და ფიზიკოსი.

ლუი გეი-ლუსაკი
ფრანგ. Joseph-Louis Gay-Lussac[1]
Gaylussac.jpg
დაბ. თარიღი 6 დეკემბერი 1778(1778-12-06)[2] [3] [4] [5] [5] [6] [7] [8] [9]
დაბ. ადგილი Saint-Léonard-de-Noblat
გარდ. თარიღი 9 მაისი 1850(1850-05-09)[2] [3] [4] [5] [5] [6] [7] [9] (71 წლის)
გარდ. ადგილი პარიზი[10]
დასაფლავებულია პერ-ლაშეზის სასაფლაო
მოქალაქეობა საფრანგეთი
სამეცნიერო სფერო ქიმია და ფიზიკა
მუშაობის ადგილი პარიზის უნივერსიტეტი და პოლიტექნიკური სკოლა
ალმა-მატერი პოლიტექნიკური სკოლა, პარიზის უნივერსიტეტი და გზებისა და ხიდების ეროვნული სკოლა
განთქმული მოსწავლეები Théophile-Jules Pelouze
შვილ(ებ)ი Jules-Alexandre Gay-Lussac
ნათესავ(ებ)ი Simon François Gay de Vernon
ჯილდოები საპატიო ლეგიონის ორდენის დიდი ოფიცერი, ორდენი ხელოვნებისა და მეცნიერების სფეროებში შეტანილი წვლილისათვის, Prix du Galvanisme, ამერიკის ხელოვნებისა და მეცნიერების აკადემიის წევრი და სამეფო საზოგადოების უცხოელი წევრი
ხელმოწერა Gay-Lussac Signature.svg

ბიოგრაფიარედაქტირება

ჟოზეფ ლუი გეი-ლუსაკი დაიბადა 1778 წლის 6 დეკემბერს „სენტ-ლეონარდ-დე-ნოლეტში (დღევანდელი ზემო ვიენას დეპარტამენტი). გეი ლუსაკის მამა იყო ანტონი გაი იყო ექიმის შვილი, რომელიც მოსამართლედ მუშაობდა[11]. ჟოზეფს ჰყავდა ერთი ძმა და სამი და. 1703 წლისათვის მამა-შვილმა მიიღეს გეი-ლუსაკის სახელი[12]. ლუი გეი ლუსაკმა ადრეული განათლება მიიღო ბურდუქსის კათოლიკურ „აბბეიში“, თუმცა ცხოვრების შემდგომ პერიოდში იგი ათეისტი გახდა[13][14]. 1798 წელს იგი შედის ეკოლო პოლიტექნიკუმში (პარიზი). 1809 წელს გეი-ლუსაკი გახდა ქიმიის პროფესორი ამავე პოლიტექნიკუმში, ხოლო 1808-1832 წლებში იგი იყო სორბონის უნივერსიტეტში ფიზიკის პროფესორი. 1821 წელს ჯოზეფი აირჩიეს შვედეთის სამეფო მეცნიერებათა აკადემიის უცხოელ წევრად, ხოლო 1932 წელს იგი არჩეულ იყო ამერიკის ხელოვნებისა და მეცნიერების აკადემიის წევრად[15].

მოღვაწეობარედაქტირება

ლუი გეი-ლუსაკი მეცნიერების ისტორიაში შევიდა, უპირველესად, როგორც ცნობილი ქიმიკოსი. მან შეადგინა პროექტი და შეძლო და განახორციელა გოგირდმჟავას მიღება. თუმცა ქიმიურ გამოკვლევებთან ერთად მის ცხოვრებაში დიდი ადგილი ეკავა ფიზიკას. მან თავისი დროისათვის გასაოცარი საქმე ჩაიდინა — პირველი გაფრინდა საჰაერო ბურთით და მიაღწია 4000 მეტრ სიმაღლეს. ამ ფრენის დროს მან ბევრი მნიშვნელოვანი ფიზიკური დაკვირვება განახორციელა. დღესაც მის სახელს ატარებს მის მიერ აღმოჩენილი და გამოკვლეული გაზის კანონი. გაზების ფიზიკურ გარდაქმნებზე გამოკვლევების ჩატარებისას მეცნიერი დაინტერესდა ქიმიური რეაქციების ზეგავლენით გაზების მოცულობით თანაფარდობაზე.

გეი-ლუსაკი იყო ისეთი პიროვნება, რომ მას თავგზას არასოდეს არ უბნევდა რაიმე მარცხი ან სიძნელე, პირიქით — უფრო დიდ ძალას მატებდა ახალი მეთოდების შემუშავებასა და ხელსაწყოების კონსტრუირებაში. გაზის მოცულობის გასაზომი აპარატი, სპეციალური თერმომეტრი და მანომეტრები — ეს მხოლოდ ზოგიერთი ხელსაწყოებია, რომლებმაც საშუალება მისცეს მას დაწყებული საქმე ბოლომდე მიეყვანათ.

ჯოზეფ ლუი გეი-ლუსაკი გარდაიცვალა 1850 წლის 9 მაისს, პარიზში, გაზების აფეთქების დროს მიღებული ტრავმისაგან.

მიღწევებირედაქტირება

1802 — გეი-ლუსაკი იყო პირველი, ვინც ფორმულირება გაუკეთა კანონს, რომელსაც შემდგომში გეი-ლუსაკუს კანონი ეწოდა. ეს კანონი მათემატიკურად შეიძლება შემდეგნაირად ჩაიწეროს:  , სადაც   — მოცულობაა,   — აბსოლუტური ტემპერატურა ხოლო   — ბოლცმანის მუდმივაა.[16]

1804 — მან და ჟან ბატიტს ბოიტმა განახორციელეს 7016 მეტრის სიმღლეზე ცხელი აირის ბალონით ასვლა დედამიწის ატმოსფეროზე დაკვირვებისათვის. მათ სურდათ სხვადასხვა სიმაღლეზე აეღოთ ჰაერის ნიმუშები (მათ ძირითადად ანიტერესებდათ ჰაერის ტენიანობა და ტემპერატურა)

1805 — გეი ლუსაკმა საკუთარ მეგობართან, ალექსანდერ ჰუმბოლდტთან ერთად აღმოაჩინა შემდეგი ფაქტი: ატმოსფეროს შემადგენლობა არ იცვლება წნევის შემცირებით (სიმაღლეზე ასვლა). აგრეთვე მან აღმოაჩინა, რომ წყალი შედგებოდა ორი ნაწილი წყალბადისა და ერთი ნაწილი ჟანგბადისაგან.

1808 — იგი იყო ბორის თანააღმომჩენელი.

1811 — მან ცნო იოდი ახალ ელემენტად, აგრეთვე აღწერა მისი თვისებები და მანვე შესთავაზა მეცნიერებს სახელი „iode[17].

იხილეთ აგრეთვერედაქტირება

ლიტერატურარედაქტირება

  • სობესიაკი რ., დიდი ფიზიკოსები, გვ. 50, თბ., 1978.

სქოლიორედაქტირება

  1. 1.0 1.1 https://www.britannica.com/biography/Joseph-Louis-Gay-Lussac
  2. 2.0 2.1 გერმანიის ეროვნული ბიბლიოთეკა, ბერლინის სახელმწიფო ბიბლიოთეკა, ბავარიის სახელმწიფო ბიბლიოთეკა და სხვ. Record #118716581 // ინტეგრირებული ნორმატიული ფაილი — 2012—2016.
  3. 3.0 3.1 BnF authorities: პლატფორმა ღია მონაცემები — 2011.
  4. 4.0 4.1 Sycomore / Assemblée nationale
  5. 5.0 5.1 5.2 5.3 Comité des travaux historiques et scientifiques — 1834.
  6. 6.0 6.1 SNAC — 2010.
  7. 7.0 7.1 მედიცინის ეროვნული აკადემია — 1820.
  8. KNAW Past Members
  9. 9.0 9.1 ბროკჰაუზის ენციკლოპედია
  10. Гей-Люссак Жозеф Луи // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — Москва: Советская энциклопедия, 1969.
  11. Biographical Dictionary Ancient and Modern, Volume 16, Michaud
  12. Biographical sketch by Gay de Vernon
  13. "December 6: Joseph Louis Gay-Lussac". Freethought Almanac. Retrieved 2016-02-04.
  14. Ramesh Chopra (2005). Academic Dictionary Of Philosophy. Gyan Books. p. 143. ISBN978-81-8205-224-6. Renowned French chemist. He was one of the greatest chemists in Europe at the time. He made innumerable discoveries in the science, and even the restored royalty made him a Peer of France, although he worked politically with the anti-clericals. He was closely associated with Arago and shared his atheism.
  15. "Book of Members, 1780–2010: Chapter G" (PDF). American Academy of Arts and Sciences. Retrieved 8 September 2016.
  16. "Joseph Louis Gay-Lussac". Science History Institute. Retrieved 21 March 2018.
  17. Ede, A. (2006). The Chemical Element: A Historical Perspective.Greenwood Press. p. 133.ISBN 0-313-33304-1.