ქუთაის-გაენათის ეპარქია: განსხვავება გადახედვებს შორის

არ არის რედაქტირების რეზიუმე
{{მუშავდება|jaba1977}}
'''ქუთაის-გაენათის ეპარქია''' - ეპარქია [[დასავლეთ საქართველოსსაქართველო]]ს ტერიტორიაზე მდებარეობს ისტორიული [[ეგრის-აფხაზეთის სამეფოსსამეფო]]ს ცენტრალურ ნაწილში, მოიცავს [[მდინარე]] რიონის[[რიონი]]ს ქვემო დინებასა და[[ წყალწითელასწყალწითელა]]ს ხეობას ანუ ქალაქ [[ქუთაისი|ქუთაისსა]] და წყალტუბოს[[წყალტუბო]]ს მუნიციპალიტეტს. ქუთაის-გაენათის ეპარქიას აღმოსავლეთიდან ესაზღვრება [[მარგვეთის და უბისის ეპარქია|მარგვეთის და უბისის]] , [[ჭიათურისა და საჩხერის ეპარქია|ჭიათურისა და საჩხერის]], დასავლეთიდან - ხონის[[ხონისა და სამტრედიის ეპარქია|ხონისა და სამტრედიის]], ჩრდილოეთიდან [[ნიკორწმინდის ეპარქია|ნიკორწმინდის]], [[ცაგერისა და ქვემო სვანეთის ეპარქია|ცაგერისა და ქვემო სვანეთის]], სამხრეთიდან - [[ვანისა და ბაღდათის ეპარქიები|ვანისა და ბაღდათის ეპარქია]].
 
 
== ისტორია ==
 
ქუთაისის სამღვდელმთავრო კათედრის დაწინაურება, განსაკუთრებით VIII ს.საუკუნის ბოლო მეოთხედიდან, [[ლეონ II]] აფხაზთა მთავრის მიერ ეგრის-აფხაზეთის გაერთიანებული სამეფოს შექმნით დაიწყო. ახალშექმნილი სამეფოს პოლიტიკურ-ადმინისტრაციული ცენტრი [[ქალაქი]] ქუთაისი გახდა, რომლის ძალაუფლება მთელ დასავლეთ საქართველოზე, მათ შორის ზღვისპირეთზეც ვრცელდებოდა.
 
VI-VII ს-დანსაუკუნიდან დაწყებული დასავლეთ საქართველოს - ეგრის-აფხაზეთის საკათალიკოსოსს ჩამოყალიბება X ს-ისსაუკუნის დამდეგს დასრულდა და იგი მცხეთის საკათალიკოსოს შეუერთდა. გაერთიანებული ქვეყნის დაწინაურებულ კათედრად ქუთაისის სამწყსო ითვლებოდა, რომელიც [[გურია|გურიისა]] და [[აჭარა|აჭარის]] მნიშვნელოვან ნაწილსაც აერთიანებდა. ქუთათელი მღვდლმთავრის აღზევება [[აღმოსავლეთ საქართველოდანსაქართველო]]დან არაბთა შემოსევების გამო, [[VIII ს.საუკუნე]]ში დასავლეთ საქართველოში „მეფე“ სტეფანოზის და მთელი სამეფო ოჯახის გადასვლამ განაპირობა.
 
X ს.საუკუნის ბოლო მეოთხედიდან, [[978]] წ.წელს ქუთაისში გაერთიანებულ საქართველოს[[საქართველო]]ს მეფის [[ბაგრატ III]]-ის კურთხევის შემდეგ იგი ოფიციალურად საქართველოს დედაქალაქი, ხოლო „ქუთათელი - საქართველოს მეფეთა მაკურთხებელიცა და მესაფლავეც გახდა“. საქართველოს იმჟამინდელი დედაქალაქისთვის ახალი სამღვდელმთავრო კათედრა [[1027]] წ.წელს „აღაშენაააშენა მეფემანმეფე ბაგრატ, ყოვლად წმიდისა ეკლესია შუენიერი, გუმბათიანი... ყოვლითა შემკობილებითა სრული. და ფრიად დიდი...“ბაგრატმა. ქუთაისი [[1122]] წლამდე, [[დავით აღმაშენებლისაღმაშენებლი]]ს მიერ თბილისის აღებამდე, საქართველოს დედაქალაქად ითვლებოდა და ამის შემდეგაც რუსუდანის[[რუსუდანი]]ს, [[დავით ნარინისანარინი]]სა და სხვათა მეფობისას იგი საქართველოს სახელმწიფოს ადმინისტრაციულ ცენტრს წარმოადგენდა.
 
დაწინაურებული საქუთათელო სამწყსოს მთლიანობამ [[XV ს-საუკუნე]]მდე გასტანა. XV ს-დანსაუკუნიდან კი, გურიის დამოუკიდებელ სამათავროდ ჩამოყალიბების შემდეგ, გურიელმა ერისთავმა ქუთათელს ეკლესიურად განაშორა ძველი სამწყსო და აქ მისგან დამოუკიდებელი სამი სამღვდელმთავრო კათედრა - შემოქმედი, ჯუმათი, ნინოწმინდა - შექმნა. XVI ს.საუკუნის 30-იან წლებში კი აფხაზთა მეფემ ბაგრატ III - ([[1510]]-[[1565]] წწ.) უშუალოდ იმერეთის[[იმერეთი]]ს (ვაკე) ტერიტორიაზე, ქუთათელის სამწყსოში ორი ახალი ეპარქია - [[ხონი]] და გაენათი ჩამოაყალიბა.
 
XVII-XVIII სს. იმერეთის საერთო დაკნინების პერიოდი, ქუთათელის სამღვდელმთავროს დამცრობის ხანად ითვლება. ოსმალთა მძლავრობისაგან და ადგილობრივ მთავართა მიხდომისაგან გაპარტახებული ქუთათელის სამღვდელმთავრო კათედრა საუკუნის ბოლოს [[1691]] წ.წელს დროებით გაუქმდა კიდეც. ქუთაისის გაპარტახებული ეპარქიის აღდგენა XVIII ს-ისსაუკუნის შუა წლებიდან იწყება. [[1740]] წ.წელს სრულიად ახალგაზრდა - 20 წლის მიტროპოლიტი ანტონ ბაგრატიონი, მომავალში [[საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი]] [[ანტონ I]], ქუთაისის ეპარქიის მწყემსმთავრად დაადგინეს. იმერეთის მეფის [[სოლომონ I]]-ის ძალისხმევას უკავშირდება დამცრობილ-დაკნინებული ქუთაისისა და გელათის სამღვდელმთავროთა ტერიტორიის და ძველი მამულების მოძიება და განახლება.
 
ეგრის-აფხაზეთის საკათოლიკოსო კათედრისა და რეზიდენციის [[გელათი|გელათში]] გადმოტანის შემდეგ, კათოლიკოსად ხშირად ქუთათელს ან გაენათელს ნიშნავდნენ. კათოლიკოსი ზოგჯერ დასავლეთ საქართველოს სხვადასხვა კუთხის - იმერეთის, გურიის, სამეგრელოს[[სამეგრელო]]ს... ტერიტორიაზე არსებულ სამღვდელმთავრო კათედრების ეპისკოპოსადაც და კათოლიკოსადაც იწოდებოდა.
 
მე-18 საუკუნის 70-იანი წლების ბოლოდან თითქმის ოთხი ათეული წლის მანძილზე, [[1820]] წლამდე, აღნიშნულ კათედრებს განაგებდნენ დოსითეოზ[[დოსითეოს ქუთათელი|დოსითეოს წერეთელი]] და ექვთიმე შერვაშიძე. დასავლეთ საქართველოში, აღნიშნულ მღვდელმთავართა ძალისხმევით, გურიისა და სამეგრელოს მთავართა და იმერეთის სამეფოს ხალხისა და დიდებულების თანხმობის მოპოვების შემდეგ, მთელი საქართველოს ერთ სამეფოდ გაერთიანების საფუძველი მომზადდა. გაერთიანების მოსურნე უმრავლესობის სურვილის მიუხედავად, იმჟამად საქართველო ვერ გაერთიანდა. სამაგიეროდ, აღმოსავლეთ და დასავლეთ საქართველოს შორის „ივერიელთა ერთობის ტრაქტატი“ დაიდო.
 
[[1819]]-20[[1920]] წწ. იმერეთის ცნობილი აჯანყებისას, დოსითეოს ქუთათელი და [[ექვთიმე გაენათელი]], აჯანყების შუაგულში აღმოჩნდნენ. [[იმერეთის აჯანყება|იმერეთის აჯანყების]] სასტიკად ჩახშობის შემდეგ, [[1821]] წლის რუსეთის სინოდის 19 ნოემბრის ბრძანებით, იმერეთში არსებულ ეპარქიებიდან შეიქმნა მხოლოდ ერთი - იმერეთის ეპარქია, რომლის კათედრა ქუთაისში იყო. ეპარქიის მმართველობა, იმპერატორის ნება-სურვილით, მანამდე ნიკორწმინდელ ეპისკოპოს სოფრომ წულუკიძეს მიანდეს. მას რუსეთის სინოდმა [[არქიეპისკოპოსი]]ს წოდება მიანიჭა. სოფრომის შემდეგ იმერეთის ეპარქიას განაგებდნენ:
იმერეთის აჯანყების სასტიკად ჩახშობის შემდეგ, 1821 წ. რუსეთის სინოდის 19 ნოემბრის ბრძანებით, იმერეთში არსებულ ეპარქიებიდან შეიქმნა მხოლოდ ერთი - იმერეთის ეპარქია, რომლის კათედრა ქუთაისში იყო. ეპარქიის მმართველობა, იმპერატორის ნება-სურვილით, მანამდე ნიკორწმინდელ ეპისკოპოს სოფრომ წულუკიძეს მიანდეს. მას რუსეთის სინოდმა არქიეპისკოპოსის წოდება მიანიჭა. სოფრომის შემდეგ იმერეთის ეპარქიას განაგებდნენ:
 
დავით წერეთელი ([[1845]]-[[1853]] წწ.);
ევდემონ წულუკიძე (1853-[[1856]] წწ.);
გერმანე გოგოლაშვილი (1856-[[1860]] წწ.);
წმინდა მღვდელმთავარი [[გაბრიელ ქიქოძე]] (1860-[[1896]] წწ.);
ბესარიონ დადიანი (1896-[[1900]] წწ.)...
გიორგი ალადაშვილი ([[1917]] წ-მდეწლამდე).
 
ავტოკეფალიის აღდგენის შემდეგ, 1917 წ.წლის სექტემბერში, საქართველოს ეკლესიის პირველ კრებაზე განახლებულ 13 ეპარქიას შორის ქუთაისისა და გაენათის ეპარქიებიც აღდგა. კრებაზე ქუთათელ მღვდელმთავრად დაინიშნა მიტროპოლიტი ანტონ გიორგაძე. მალე ქუთაისისა და გაენათის კათედრები ერთ სამწყსოდ გაერთიანდა და ქუთაის-გაენათის ეპარქია ეწოდა. 1917 წლიდან ქუთაის-გაენათის ეპარქიას მწყსიდნენ:
 
1. მიტროპოლიტი ანტონ გიორგაძე (1917-[[1918]] წწ.);
2. მიტროპოლიტი ნაზარი ლეჟავა (წმინდანად შერაცხილი) (1918-[[1924]] წწ.);
3. მიტროპოლიტი დავით კაჭახიძე ([[1925]]-[[1930]] წწ.);
4. მიტროპოლიტი სვიმეონ ჭელიძე (1930-[[1935]] წწ.);
5. მიტროპოლიტი ვარლამ მახარაძე ([[1937]]-[[1943]] წწ.);
6. მიტროპოლიტი ეფრემ სიდამონიძე ([[1944]]-[[1953]] წწ.);
7. მიტროპოლიტი გაბრიელ ჩაჩანიძე (1953-[[1955]] წწ.);
8. მიტროპოლიტი ნაომი შავიანიძე ([[1957]]-[[1969]] წწ.);
9. მიტროპოლიტი რომანოზ პეტრიაშვილი ([[1971]]-[[1974]] წწ.);
10. მიტროპოლიტი შიო ავალიშვილი ([[1978]]-[[1981]] წწ.);
11. მიტროპოლიტი ნიკოლოზ მახარაძე (1981-[[1983]]).
 
ქუთაის-გაენათის ეპარქიას ამჟამად მართავს [[მიტროპოლიტი]] [[კალისტრატე (მეუფე)|კალისტრატე]] მარგალიტაშვილი.
 
[[კატეგორია:საქართველოს ეპარქიები]]