მანგო: განსხვავება გადახედვებს შორის

1,722 ბაიტი დაემატა ,  12 წლის წინ
+ტაქსოდაფა, კატ., ინტერვიკები
(+ტაქსოდაფა, კატ., ინტერვიკები)
{{ტაქსოდაფა *
[[სურათი:MANGO252.JPG|thumb|მანგოს ხე]]
| სახელი = მანგო
 
| სურათის ფაილი = MANGO252.JPG
| სურათის წარწერა = მანგოს ხე
| სურათის აღწერა = მანგოს ხე
| სამეფო = მცენარეები
| განყოფილება = [[ფარულთესლოვნები]]
| კლასი = [[ორლებნიანნი]]
| რიგი =
| ოჯახი = [[თუთუბოსებრნი]]
| გვარი = '''მანგო'''
| ლათ = Ericaceae
| სექციის სახელი =
| სექციის ტექსტი =
| არეალის რუკა =
| არეალის რუკის წარწერა =
| არეალის რუკის სიგანე =
| არეალის ლეგენდა =
| ვიკისახეობები =
| itis =
| ncbi =
}}
[[სურათი:Carica papaya 1 (Piotr Kuczynski).jpg|thumb|left|მანგო (ნაყოფი)]]
'''მანგო''', ''მანგოს ხე'' (Mangifera), მარადმწვანე ხეების გვარი [[თუთუბოსებრნი|თუთუბოსებრთა]] ოჯახისა. გვარში 40-მდე სახეობაა, იზრდება სამხრეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის ტროპიკებში. [[ინდური მანგო]]ს (Mangifera indica) ხის სიმაღლე 10945 მ აღწევს. აქვს ელიფსური ფოთლები, წვრილი ყვავილები და მომჟავო ან ტკბილი სურნელოვანი [[კურკიანა]] ნაყოფი. ტროპიკების ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ხეხილია.
[[სურათი:Carica papaya 1 (Piotr Kuczynski).jpg|thumb|left|მანგო (ნაყოფი)]]
 
== მანგო სამზარეულოში ==
 
'''მანგო'''სმანგოს მიაკუთვნებენ ხილეულს. არსებობს 1.000–ზე მეტი მანგოს ჯიში. ეს ჯიშები ერთმანეთისაგან გასხვავდება ფორმით, ზომითა და გემოთი. მანგოს ნაყოფისაგან ამზადებენ წვენებს, კომპოტებს, ხილფაფებსა და ნაყინს.
[[ევროპა|ევროპის]] სამომხმარებლო ბაზარმა უკვე რამდენიმე წელია რაც მანგოს გემო გაუგო და მიუხედავად იმისა, რომ იგი მალბეჟვადობის გამო ძნელად ტრანსპორტირებად სახეობას მიეკუთვნება რჩება გაყიდვაში. მანგოს ნაყოფი მომწიფებისას სულ უფრო სურნელოვანი ხდება და რბილდება, ხოლო უკვე სრულად დამწიფებული ხილი კი მცირე და საშუალო ზომის შავ წინწკლებს დაიკრავს.
 
აზიაში მკვახე მანგოს ბოსტნეულივით, ან მწვანილეულივით მიატანენ კერძებს.
 
== მანგოსმანგო, როგორც მცენარეული კულტურის ისტორიიდან ==
 
'''მანგო''' ჩვ. წელთაღრიცხვამდე დაახლ. 1200 წელს დაწერილ [[ჰინდუიზმი|ჰინდუისტურ]] [[ვედა|ვედებში]] "ღმერთების სადილად" მოიხსენიება. მის ხილს დღესაც მიართმევენ ღმერთებს სიმდიდრისა და ღვთიური სიტკბოს ნიშნად.
 
სიტყვა '''"მანგო"'''„მანგო“ [[დრავიდული ენები|დრავიდული]] წარმოწობისაა: [[კოდავას ენა|კოდავაზე]] ''maŋge'', [[მალაიური ენა|მალაიურზე]] ''māṅṅa'', [[თამილური ენა|თამილურზე|]] ''māṅkāy''. ევროპაწი მანგო პორტუგალიელებმა შემოიტანეს 16 საუკუნეში. პირველად ევროპულ ენაზე იგი მოიხსენიება 1510 წელს მანგას (''manga'') ფორმით ერთ–ერთი იტალიელი მოგზაურის [[ლუდივიკო დე ვარტემა]]ს ჩანაწერებში (''Itinerario de Ludouico de Varthema Bolognese'').
 
==ლიტერატურა==
* ქსე, ტ. 6, გვ. 404, თბ., 1983
 
[[კატეგორია:თუთუბოსებრნი]]
[[კატეგორია:ხილი]]
 
[[ar:مانجو]]
[[bn:আম]]
[[zh-min-nan:Sōaiⁿ-á]]
[[bg:Манго]]
[[ca:Mango]]
[[cs:Mango]]
[[da:Mango]]
[[de:Mangos]]
[[el:Μάνγκο]]
[[es:Mango]]
[[eo:Mango (frukto)]]
[[fr:Manguier]]
[[id:Mangga]]
[[it:Mangifera indica]]
[[he:מנגו]]
[[ht:Mango]]
[[la:Mangifera]]
[[lt:Mangas]]
[[ln:Língoló]]
[[ml:മാങ്ങ]]
[[ms:Pokok Buah Mangga]]
[[nl:Mango (geslacht)]]
[[ja:マンゴー]]
[[no:Mango]]
[[pl:Mango]]
[[pt:Mangueira]]
[[ru:Манго]]
[[si:අඹ]]
[[simple:Mango]]
[[sr:Манго]]
[[sh:Huai od Xie]]
[[fi:Mango]]
[[sv:Mango]]
[[ta:மாம்பழம்]]
[[te:మామిడి]]
[[th:มะม่วง]]
[[vi:Xoài]]
[[to:Mango (ʻakau)]]
[[zh-yue:芒果]]
[[zh:芒果]]