ფირცხალავები: განსხვავება გადახედვებს შორის

არ არის რედაქტირების რეზიუმე
 
'''ფირცხალავა''' — ქართული [[გვარი]]. ფირცხალავა [[საქართველო|საქართველოში]]ში ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული გვარია. ფირცხალავები რაოდენობრიობის მიხედვით დღეს არსებულ გვარებს შორის ათასი 260-ე ადგილზე არიან; საქართველოში სულ 1 1831183 ფირცხალავა ცხოვრობს, აქედან მხოლოდ [[თბილისი|თბილისში]] – 782.
 
== გვარის წარმოშობა ==
მიუხედავად იმისა, რომ გვარი თავისი დაბოლოების (-ავა) მიხედვით მეგრულია, რასაც არამარტო დაბოლოება, არამედ [[სამეგრელო|სამეგრელოში]]ში მცხოვრები ფირცხალავების დიდი რაოდენობაც ადასტურებს, მისი [[ფუძე (ენათმეცნიერება)|ფუძე]] უნდა წარმოდგარიყო საკუთარი სახელისაგან, ან მეტსახელისაგან „ფიცხელა“, ან „ფიცხალა“.
 
ფირცხალავა და ფირცხელავა ერთ გვარად მოიაზრება, რომელთა განსხვავებული წერითი ფორმების გაჩენა და დამკვიდრება სავარაუდოდ უნდა უკავშირდებოდეს [[XIX საუკუნე|XIX საუკუნეში]]ში [[რუსეთის იმპერია|რუსული სახელმწიფო]] ინსტიტუციების გაძლიერებას, რასაც თან ქართული რეალიების რუსულ ყაიდაზე გადატანა მოჰყვა; არსებული გვარების აღრიცხვა უმეტესწილად ხდებოდა განსხვავებული [[ორთოფონია|ორთოფონიის]], [[ორთოეპია|ორთოეპიის]] ადამიანებისაგან, ან გვარების რუსულენოვანმა ჩამწერებმა არ იცოდნენ შესაბამისი ([[მეგრული ენა|მეგრული]], [[ქართული ენა|ქართული]]) ენები, რის გამოც ხშირად ერთი და იგივე გვარი, მათ შორის ქართულშიც, განსხვავებული ფორმებით მკვიდრდებოდა.
მიუხედავად იმისა, რომ გვარი თავისი დაბოლოების (-ავა) მიხედვით მეგრულია, რასაც არამარტო დაბოლოება, არამედ [[სამეგრელო|სამეგრელოში]] მცხოვრები ფირცხალავების დიდი რაოდენობაც ადასტურებს, მისი [[ფუძე (ენათმეცნიერება)|ფუძე]] უნდა წარმოდგარიყო საკუთარი სახელისაგან, ან მეტსახელისაგან „ფიცხელა“, ან „ფიცხალა“.
 
სავარაუდოდ, ფიცხელას მოგვიანებით ( => ფიცხელაური) ჩართვია [[ასო (ნიშანი)|ასო-ბგერა]] [[რ|„რ“]] და ასე წარმოქმნილა გვარი ფირცხელანიც.
ფირცხალავა და ფირცხელავა ერთ გვარად მოიაზრება, რომელთა განსხვავებული წერითი ფორმების გაჩენა და დამკვიდრება სავარაუდოდ უნდა უკავშირდებოდეს [[XIX საუკუნე|XIX საუკუნეში]] [[რუსეთის იმპერია|რუსული სახელმწიფო]] ინსტიტუციების გაძლიერებას, რასაც თან ქართული რეალიების რუსულ ყაიდაზე გადატანა მოჰყვა; არსებული გვარების აღრიცხვა უმეტესწილად ხდებოდა განსხვავებული [[ორთოფონია|ორთოფონიის]], [[ორთოეპია|ორთოეპიის]] ადამიანებისაგან, ან გვარების რუსულენოვანმა ჩამწერებმა არ იცოდნენ შესაბამისი ([[მეგრული ენა|მეგრული]], [[ქართული ენა|ქართული]]) ენები, რის გამოც ხშირად ერთი და იგივე გვარი, მათ შორის ქართულშიც, განსხვავებული ფორმებით მკვიდრდებოდა.
 
სავარაუდოდ, ფიცხელას მოგვიანებით ( => ფიცხელაური) ჩართვია [[ასო (ნიშანი)|ასო-ბგერა]] [[რ|„რ“]] და ასე წარმოქმნილა გვარი ფირცხელანიც.
 
ფუძე „ფიცხელა“-საგან ნაწარმოები გვარები არის აგრეთვე; ფირცხაია, ფირცხალაია, ფირცხაია.
 
=== მნიშვნელობა „ფი(რ)ცხელა“ ===
 
სამეგრელოს ფარგლებს გარეთ მცხოვრებ ფირცხალავათა შორის გავრცელებული არის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ მსგავსი [[ფუძე (ენათმეცნიერება)|ფუძის]] სიტყვა (ფიცხი, ფიცხელი) [[მეგრული ენა|მეგრულ ენაში]] არ მოიპოვება, რაც სინამდვილეს არ შეესაბამება და მხოლოდ მათს მეგრულის არცოდნას ადასტურებს.
 
=== მეგრული ენის ლექსიკონი ===
[[გერმანიის ფედერაციული რესპუბლიკა|გერმანიის ფედერაციულ რესპუბლიკაში]] გამოცემულ [[მეგრულ-გერმანული ლექსიკონი|მეგრულ-გერმანულ ლექსიკონში]] (2001 წ., გვ. 370/371) მოცემულია შემდეგი სიტყვაფორმები:
 
[[გერმანიის ფედერაციული რესპუბლიკა|გერმანიის ფედერაციულ რესპუბლიკაში]] გამოცემულ [[მეგრულ-გერმანული ლექსიკონი|მეგრულ-გერმანულ ლექსიკონში]] (2001 წ., გვ. 370/371) მოცემულია შემდეგი სიტყვაფორმები:
 
: 'ფიცხე', [[ზმნა]] 'ფიცხინაფა', 'ფიცხინია', 'ფიცხინუა'. გარდა ამისა, მოცემულია აგრეთვე სიტყვა 'ფირცხოლუა':
 
=== ქეგლი ===
 
[[ქართული ენის განმარტებითი ლექსიკონი]] (1962 წ. ტ. 7-ე, გვ. 129) ასე განმარტავს აღნიშნულ სიტყვათა მნიშვნელობას:
 
 
=== ილია აბულაძე ===
 
[[ილია აბულაძე|ილია აბულაძისეული]] [[ძველი ქართული ენის ლექსიკონი]] განმარტავს (გვ. 4661/1) ასე განმარტავს „ფიცხელის“ მნიშვნელობას;
 
 
=== ალექსანდრე ნეიმანი ===
[[ალექსანდრე ნეიმანი|ალექსანდრე ნეიმანის]] „ქართულ სინონიმთა ლექსიკონში“ (1978 წ.) მოცემული არის ფიცხი/ფიცხელის სინონიმური სიტყვები:
 
[[ალექსანდრე ნეიმანი|ალექსანდრე ნეიმანის]] „ქართულ სინონიმთა ლექსიკონში“ (1978 წ.) მოცემული არის ფიცხი/ფიცხელის სინონიმური სიტყვები:
 
* ფიცხელი, ფიცხი
# ფიცხი - მტვრევადი
# ფიცხი, ფიცხელი, გულფიცხი, ცხარი, გულსწრაფი, სწრაფი, მგზნებარე, ფხუკიანი, ფხიკიანი, ხუსტურიანი. ''მაგ''. მეტისმეტად გ უ ლ ფ ი ც ხ ი კაცი ხარ შენ, შე დალოცვილო... შურდულივით გამოექანე, სიტყვაც არ მაცალე, მეთქვა. [[დავით კლდიაშვილი|დ. კლდიაშვილი]]
# ფიცხი - ცხარე.
# ფიცხი - ცხელი.
 
== გვარის წარმოშობა, გავრცელება, ტოპოი ==
თავიდანვე ფირცხალავების მთავარ სალოცავად ინჩხურის წმ. გიორგის ეკლესია იყო. სოფელი [[ინჩხური]] არის ასევე ადგილი, საიდანაც წამოვიდა ფირცხალავების გვარი.
 
გარდა ამისა, ფირცხალავები და ფირცხელავები [[სამეგრელო|მეგრული]] გვარები კია, თუმცა ამ გვარის მქონე [[ოჯახი|ოჯახები]] მთელი საქართველოს [[მასშტაბი|მასშტაბით]] გვხვდება. ფირცხალავები ცხოვრობენ თბილისში, [[ქუთაისი|ქუთაისში]], [[ზუგდიდი|ზუგდიდში]], [[წყალტუბო|წყალტუბოში]]ში, [[მარტვილი|მარტვილში]], [[სენაკი|სენაკსა]] და [[ფოთი|ფოთში]].
თავიდანვე ფირცხალავების მთავარ სალოცავად ინჩხურის წმ. გიორგის ეკლესია იყო. სოფელი [[ინჩხური]] არის ასევე ადგილი, საიდანაც წამოვიდა ფირცხალავების გვარი.
 
საერთოდ, ფუძე "ფირცხალა"-სგან ნაწარმოები სხვა გვარებიც გვხვდება; ფირცხალაშვილი გვხვდება [[იმერეთი|იმერეთში]], ფირცხალაძე – [[აჭარა|აჭარაში]]ში. 25 ფირცხალია: [[საჩხერე|საჩხერეში]]ში – 16, თბილისში – 7, მარტვილში – 2.
გარდა ამისა, ფირცხალავები და ფირცხელავები [[სამეგრელო|მეგრული]] გვარები კია, თუმცა ამ გვარის მქონე [[ოჯახი|ოჯახები]] მთელი საქართველოს [[მასშტაბი|მასშტაბით]] გვხვდება. ფირცხალავები ცხოვრობენ თბილისში, [[ქუთაისი|ქუთაისში]], [[ზუგდიდი|ზუგდიდში]], [[წყალტუბო|წყალტუბოში]], [[მარტვილი|მარტვილში]], [[სენაკი|სენაკსა]] და [[ფოთი|ფოთში]].
 
"ფირცხალ" ან "ფირცხელა"-სგან ნაწარმოები არაერთი ტოპონიმიც არსებობს საქართველოში; ლეფიცხალე უბანია გარახაში, ლექარნეში, [[ნოღა (მარტვილის მუნიციპალიტეტი)|ნოღაში]], [[კურზუ|კურზუში]]ში. საფირცხელა ასევე დასახლებული უბანია [[ზუმი|ზუმში]]. აქ მკვიდრი ფირცხელავების წინაპარი ქორდაია ფირცხელავა გამოქცევია [[ხონი|ხონელ]] თავად აბაშიძეს და მინდობია დადიანს, რომელსაც აქ დაუსახლებია.
საერთოდ, ფუძე "ფირცხალა"-სგან ნაწარმოები სხვა გვარებიც გვხვდება; ფირცხალაშვილი გვხვდება [[იმერეთი|იმერეთში]], ფირცხალაძე – [[აჭარა|აჭარაში]]. 25 ფირცხალია: [[საჩხერე|საჩხერეში]] – 16, თბილისში – 7, მარტვილში – 2.
 
"ფირცხალ" ან "ფირცხელა"-სგან ნაწარმოები არაერთი ტოპონიმიც არსებობს საქართველოში; ლეფიცხალე უბანია გარახაში, ლექარნეში, [[ნოღა|ნოღაში]], [[კურზუ|კურზუში]]. საფირცხელა ასევე დასახლებული უბანია [[ზუმი|ზუმში]]. აქ მკვიდრი ფირცხელავების წინაპარი ქორდაია ფირცხელავა გამოქცევია [[ხონი|ხონელ]] თავად აბაშიძეს და მინდობია დადიანს, რომელსაც აქ დაუსახლებია.
 
== იხილეთ აგრეთვე ==
 
== ლიტერატურა ==
 
* [[ილია აბულაძე|აბულაძე, ილია]]: ძველი ქართული ენის განმარტებითი ლექსიკონი. (მასალები) თბილისი, გამომცემლობა „მეცნიერება“. 1973 წელი.
* [[ალექსანდრე ნეიმანი|ნეიმანი, ალექსანდრე]]: ქართულ სინონიმთა ლექსიკონი. მესამე გამოცემა. თბილისი, გამომცემლობა „განათლება“, 1978 წელი.
 
== რესურსები ინტერნეტში ==
 
* [http://geogen.ge/ge/search/ ქართული გენეალოგია]
* [http://www.tbiliselebi.ge/?rubr_id=16&jurn_id=9 როგორ წარმოიშვა ქართული გვარ-სახელები]