მონტევიდეო: განსხვავება გადახედვებს შორის

არ არის რედაქტირების რეზიუმე
}}
 
'''მონტევიდეო''' (''[[ესპანური ენა|ესპანურად]] - Montevideo'') — [[ურუგვაი]]ს დედაქალაქი, ქვეყნის უმსხვილესი ქალაქი და ნავსადგური. 2011 წლის აღწერის მიხედვით, ქალაქს, რომლის ფართობი 201 კვადრატული კილომეტრია, 1,319,108 მოსახლე ჰყავს (ქვეყნის მოსახლეობის დაახლოებით მესამედი).<ref name=INEpop>{{cite web |url=http://www.ine.gub.uy/censos2011/resultadosfinales/montevideo.html |title=Censos 2011 Montevideo |year=2012 |publisher=INE |accessdate=3 September 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121111010949/http://www.ine.gub.uy/censos2011/resultadosfinales/montevideo.html |archivedate=11 November 2012 }}</ref> მდებარეობს ქვეყნის უკიდურეს სამხრეთით, მდინარე რიო-დე-ლა-პლატას ჩრდილო-აღმოსავლეთ სანაპიროს გასწვრივ.
 
დაარსდა [[1726]] წელს ბრუნო მაურისიო დე საბალას მიერ, რაც უდიდეს სტრატეგიული სვლად შეიძლება ჩაითვალოს ესპანურ-პორტუგალიური დავაში [[რიო-დე-ლა-პლატის ვიცე-სამეფო]]სთან დაკავშირებით, ამავე დროს, მონტევიდეო გახდა ესპანური [[კოლონია]] საკრამენტოს „დარაჯი“.
 
ქალაქის ფართობი შეადგენს 530 კმ²-ს და 20 კილომეტრზეა გადაჭიმული დასავლეთიდან აღმოსავლეთისაკენ. მდებარეობს ურუგვაის სამხრეთ ნაწილში, [[რიო-დე-ლა-პლატა|რიო-დე-ლა-პლატის]] ჩრდილოეთ სანაპიროზე, [[ატლანტის ოკეანე|ატლანტის ოკეანის]] უბეში. მსოფლიოს ყველაზე სამხრეთით მდებარე დედაქალაქებს შორის მესამეა. 1807 წელს მცირე დროით იყო ბრიტანეთის მმართველობის ქვეშ. მონტევიდეო არის [[ლათინური ამერიკა|ლათინური ამერიკის]] წამყვანი სავაჭრო ბლოკების, [[მერკოსური]]ს და ALADI-ს ადმინისტრაციული შტაბის ადგილი; ქალაქის პოზიცია ევრობაში ბრიუსელის[[ბრიუსელი]]ს როლის მსგავსია.<ref>{{cite web|url=http://www.nationsonline.org/oneworld/map/google_map_Montevideo.htm|title=Google Earth Montevideo Map|accessdate=5 March 2015|publisher=One World – Nations Online Project}}</ref>
 
2019 წლის მერკერის მოხსენების თანახმად, მონტევიდეომონტევიდეოს ცხოვრების დონით ლათინურ ამერიკაში პირველი ადგილი უჭირავს;<ref name="2019 Quality of Living Survey">{{cite web|url=https://mobilityexchange.mercer.com/Insights/quality-of-living-rankings|title=2019 Quality of Living Survey|accessdate=18 April 2019|publisher=Mercer}}</ref> ქალაქი ამ წოდებას 2005 წლიდან ინარჩუნებს.<ref name=Globalization>{{cite web|url=http://www.internationalhradviser.co.uk/storage/downloads/2012%20Quality%20Of%20Living%20Worldwide%20City%20Rankings%20Survey.pdf|title=Quality of Living Worldwide City Rankings Survey|accessdate=24 February 2014|publisher=Mercer|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131203054458/http://www.internationalhradviser.co.uk/storage/downloads/2012%20Quality%20Of%20Living%20Worldwide%20City%20Rankings%20Survey.pdf|archivedate=3 December 2013}}</ref><ref name="globalizacion.org">{{cite web |url=http://globalizacion.org/opinion/GainzaIndiceCalidadVida2006.htm |title=CIUDADES LATINOAMERICANAS EN EL ÍNDICE DE CALIDAD DE VIDA|first=Patricia P.|last=Gainza|accessdate=17 November 2009 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091129224417/http://www.globalizacion.org/opinion/GainzaIndiceCalidadVida2006.htm |archivedate=29 November 2009 }}</ref><ref name="historico.elpais.com.uy">{{Cite web | url=http://historico.elpais.com.uy/07/04/03/pciuda_273081.asp | title=Diario EL PAIS – Montevideo – Uruguay}}</ref><ref name="fastcoexist.com">{{Cite web | url=http://www.fastcoexist.com/3022533/the-8-smartest-cities-in-latin-america |title = The 8 Smartest Cities in Latin America|date = 3 December 2013}}</ref><ref name="mercer.com">http://www.mercer.com/press-releases/quality-of-living-report-2014</ref> 2010 წლის მდგომარეობით, მონტევიდეო იყო მე-19 უდიდესი ქალაქი ეკონომიკით კონტინენტზე და მე–9 ყველაზე მაღალი შემოსავლის მატარებელი დიდ ქალაქებს შორის.<ref name="mckinsey.com">{{Cite web |url=http://www.mckinsey.com/tools/Wrappers/Wrapper.aspx?sid=%7BC84CB74F-A3B1-47B1-8265-6252F6D85B68%7D&pid=%7B4F5BEDB1-6C1F-4243-A052-83ADBABE82DF%7D |title=Archived copy |access-date=19 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191223164754/https://www.mckinsey.com/tools/Wrappers/Wrapper.aspx?sid=%7BC84CB74F-A3B1-47B1-8265-6252F6D85B68%7D&pid=%7B4F5BEDB1-6C1F-4243-A052-83ADBABE82DF%7D |archive-date=23 December 2019 |url-status=dead }}</ref> 2020 წელს მისი პროგნოზირებული [[მშპ]] 49,7 მილიარდი დოლარია, რაც ერთ სულ მოსახლეზე 28,385 აშშ დოლარი გამოდის.<ref name="ReferenceA">(((61/33)^(1/15))^10)*33 and (((33/21)^(1/15))^10)*21.</ref>
 
2018 წელს იგი კლასიფიცირდა როგორც ბეტა [[გლობალური ქალაქი]], რომელიც ლათინურ ამერიკაში მერვე, ხოლო მსოფლიოში 84-ე ადგილზეა.<ref>{{cite web|url=https://www.lboro.ac.uk/gawc/world2018t.html|title=The World According to GaWC 2018|accessdate=5 January 2019|publisher=Geography Department, Ghent University.}}</ref> ქალაქმა უმასპინძლა [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 1930|1930 წლის ფიფას პირველი მსოფლიო თასის]] ყველა თამაშს.
 
==გეოგრაფია==
მონტევიდეო მდებარეობს [[ატლანტის ოკეანე|ატლანტის ოკეანის]] მკლავის, მდინარე რიო-დე-ლა-პლატას ჩრდილო -აღმოსავლეთ სანაპიროს გასწვრივ; მდინარე [[ურუგვაი]]ს სამხრეთ საზღვრებს [[არგენტინა|არგენტინის]] ჩრდილოეთ საზღვრებისგან ჰყოფს; [[ბუენოს-აირესი]] არგენტინის მხარეს, დასავლეთით, 230 კილომეტრითაა დაშორებული. მისი დასავლეთით, მდინარე სანტა ლუსია ბუნებრივ საზღვარს ქმნის მონტევიდეოსა და სან-ხოსეს დეპარტამენტს შორის. სანაპირო ზოლი, რომელიც ქმნის სამხრეთის საზღვარს, წარმოდგენილია კლდოვანი სანაპიროებითა და ქვიშიანი პლაჟებით.<ref>[http://www.montevideo.com.uy/enciclopedia/montevid.htm www.montevideo.com.uy Montevideo], Enciclopedia Geográfica del Uruguay, Retrieved on 20 November 2010.</ref> [[მონტევიდეოს ყურე]] ქმნის ბუნებრივ ნავსადგურს, ერის უმსხვილეს და რეგიონის საუკეთესო ბუნებრივ პორტს, რომელაცრომელსაც ურუგვაის ეკონომიკასა და საძღვარგარეთსაზღვარგარეთ ვაჭრობაში უმნიშვნელოვანესი ადგილი უკავია. ქალაქს კვეთს მრავალი ნაკადული, რომელბიც მონტევიდეოს ყურეში ჩაედინება. დაშრობის პროცესში მყოფ მდინარეებთან ახლოს მდებარე სანაპირო ზოლი ძლიერაა დაბინძურებული.<ref>{{cite book|title=Foraminiferal responses to polluted sediments in the Montevideo coastal zone, Uruguay.|publisher=Sección Oceanología, Facultad de Ciencias, Iguá 4225, Montevideo|vauthors=Burone L, Venturini N, Sprechmann P, Valente P, Muniz P }}</ref>
 
ქალაქის საშუალო სიმაღლე 43 მეტრია. ქალაქის ტერიტორიაზე მდებარეობს ორი შედარებით მაღალი ბორცვი: „the Cerro de Montevideo“ და „the Cerro de la Victoria“, რომელთა უმაღლესი წერტილია „Cerro de Montevideo“, რომლის მწვერვალზე, 134 მეტრი სიმაღლეზე, ციხესიმაგრე, სახელად „Fortaleza del Cerro“, მდებარეობს.<ref name="Fortaleza">{{cite web |url= http://www.montevideo.com.uy/enciclopedia/grande.htm#Montevideo_Cerro_de_Montevideo|title=Geografía – Cerro de Montevideo |accessdate=20 November 2010 |publisher=Enciclopedia Geográfica del Uruguay}}</ref> მონტევიდეოსთან უახლოესი ქალაქებია ჩრდილოეთით [[ლას-პიედრასი (ურუგვაი)|ლას-პიედრასი]] და სამხრეთით [[სიუდად-დე-ლა-კოსტა]]; ორივე მათგანი ქალაქის ცენტრიდან 20-25 კილომეტრითაა დაშორებული.
 
===კლიმატი===
[[კიოპენის კლიმატის კლასიფიკაცია|კიოპენის კლიმატის კლასიფიკაციით]], მონტევიდეოს ახასიათებს ნოტიო სუბტროპიკული კლიმატი. ქალაქს აქვს ცივი ზამთარი (ივნისიდან სექტემბრამდე), თბილ-ცხელი ზაფხული (დეკემბერიდან მარტამდე) და არასტაბილური გაზაფხული (ოქტომბერი და ნოემბერი);<ref name=Climate>{{cite web |url= http://traveltips.usatoday.com/climate-montevideo-uruguay-16170.html|title=About the Climate in Montevideo, Uruguay:Overview |accessdate=16 November 2010 |publisher= Traveltips}}</ref> ხშირია ჭექა-ქუხილი, თუმცა ტროპიკუ; ციკლონებს აქ ვერ ვხვდვდებით. ნალექი რეგულარულად და თანაბრად მოდის მთელი წლის განმავლობაში და იგი დაახლოებით 950 მილიმეტრამდე აღწევს.<ref>{{Cite web|url=https://en.climate-data.org/america-del-sur/uruguay/montevideo/montevideo-3639/|title=Montevideo climate: Average Temperature, weather by month, Montevideo weather averages - Climate-Data.org|website=en.climate-data.org|access-date=20 September 2019}}</ref>
 
ზამთარი ზოგადად ცივი, ნალექიანი, ქარიანი და მოღრუბლულია. ოკეანის გავლენით ტემპერატურა სტაბილურია და ძირითადადჩვეულებრივ, არ ეცემა -2 გრადუსზე ქვემოთლქვემოთ; ყინვებიც იშვიათია. სანაპიროდან რამდენიმე მილის დაშორებით ყინვები უფრო ხშირიახშირი და უფრო ცივია. ხშირია წვიმა და თოვლ-ჭყაპი, მაგრამ დიდი თოვლი იშვიათად ფიქსირდება, სულ ოთხი შემთხვევა იყო: 1850, 1853 და 1917 წლებში, ხოლო უკანასკნელად იგი 1930 წელს, [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 1930|მსოფლიოს თასის]]<ref>{{cite web |url= https://www.fifa.com/worldcup/archive/edition=1/overview.html |title= 1930 FIFA World Cup Uruguay™ : Hosts Uruguay beat arch-rivals to first world crown |author= FIFA World Cup™ |publisher= FIFA World Cup™ |location= Zúrich, Suiza |accessdate=14 July 2011}}</ref> გახსნით შეხვედრისას დაფიქსირდა.
 
ზაფხული თბილ-ცხელი და ნოტიოა, სხვა სეზონებთან შედარებით ნაკლებად ქრის ქარი. ამ პერიოდში საღამოობით ზღვიდან ხშირად ქრის ქარი, რომელიც ცხელ ქალაქს აგრილებს.<ref name=Climate/> ჩრდილოეთის ცხელ ქარებს კონტინენტის ტროპიკული ნაწილიდან ტენიანი და ცხელი ჰაერის მასები მოაქვს. ჩვეულებრივ, თბილ პერიოდს მოსდევს სამხრეთ-დასავლეთის ცივი ჰაერის მასებით წარმოქმნილი ჭექა -ქუხილი, რაც ტემპერატურას საგრძნობლად ამცირებს. ეს ფენომენი რეგიონალურია და შეიძლება წლის განმავლობაში რამდენჯერმე მოხდეს.
 
მონტევიდეოს წლიური საშუალო ტემპერატურა 16.7 გრადუსია. ყველაზე დაბალი დაფიქსირებული ტემპერატურა -5.6 გრადუსია, ხოლო ყველაზე მაღალი - 42.8 გრადუსი.<ref name=DNM1>{{cite web
მონტევიდეოში ვხვდებით როგორც [[ნეოკლასიციზმი|ნეოკლასიკური]] (მონტევიდეოს მიტროპოლიტენის ტაძარი), ისე [[პოსტმოდერნიზმი|პოსტმოდერნისტული]] (მსოფლიო სავაჭრო ცენტრი მონტევიდეო ან 518 მეტრი სიმაღლის ANTEL-ის სატელეკომუნიკაციო კოშკი) სტილით აგებულ შენობებს. ძველი ქალაქის შენობებოს ფასადები ირეკლავს რა ევროპელი იმიგრანტების კვალს და გვიჩვენებს ძველევროპული არქიტექტურის გავლენას მასზე. აღსანიშნავია სამთავრობო შენობებიც, რომლებშიც შედის: საკანონმდებლო სასახლე, მერია, ''Estévez Palace'' (ესტვეზის სასახლე) და აღმასრულებელი კოშკი. ყველაზე მნიშვნელოვანი სპორტული სტადიონია „the Estadio Centenario“. ''Parque Batlle'', ''Parque Rodó'' და ''Parque Prado'' არის მონტევიდეოს სამი საუკეთესო პარკი.<ref>{{cite web|url=http://www.montevideo.gub.uy/ciudad/paseos/parques-y-plazas|title=Parques y plazas|publisher=Intendencia de Montevideo|accessdate=20 November 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110426044228/http://www.montevideo.gub.uy/ciudad/paseos/parques-y-plazas|archive-date=26 April 2011|url-status=dead}}</ref>
 
პოციტოს რაიონში, ამავე სახელწოდების სანაპიროთან ახლოს, ვხვდებით 1920 და 1940 წლებში ბელოსა და რებორატის მიერ სტილთა შერწყმით აშენებუიაშენებულ მრავალ სახლს. პოციტოს სხვა ღირსშესანიშნაობებში შედის რაულ სიჩეროს მიერ აგებული „Edificio Panamericano“; აგრეთვე „Positano“ და „El Pilar“, რომლებიც ადოლფო სამერ სმიტმა და ლუის გარცია პადრომ 1950-იან, 1960-იან წლებში ააგეს.
 
====Palacio Legislativo====
„Torre de las Telecomunicaciones“ (სატელეკომუნიკაციო კოშკი) ან „Torre Antel“ (ანტელის კოშკი) არის 158 მეტრი სიმაღლის, ურუგვაის სამთავრობო სატელეკომუნიკაციო კომპანიის, ANTEL–ის 37–სართულიანი შტაბი და ყველაზე მაღალი შენობა ქვეყანაში. დააპროექტა არქიტექტორმა [[კარლოს ოტო]]მ. მდებარეობს [[მონტევიდეოს ყურე|მონტევიდეოს ყურის]] გვერდით. კოშნის მშენებლობა დასრულა 2000 წლის 15 მარტს.
 
როცა კოშკის მშენებლობა გამოცხადდა, ბევრი პოლიტიკოსი ჩიოდა მის ღირებულებაზე (40$ მლნ [[ამერიკული დოლარი|დოლარი]] და დამატებით 25$ მლნ დოლარი სატელეკონუმიკაციო კომპლექსის სხვა ხუთი შენობისთვის). მშენებლობისას წარმოქმნილმა პრობლემებმა კოშკის დაგეგმილი ხარჯი, (65$ მლნ აშშ დოლარი), 102$ მილიონ დოლარამდე გაზარდა.
 
===დემოგრაფია===
1 739

რედაქტირება