დენუდაცია: განსხვავება გადახედვებს შორის

არ არის რედაქტირების რეზიუმე
[შემოწმებული ვერსია][შემოწმებული ვერსია]
No edit summary
No edit summary
[[ფაილი:Canisteo valley 1453.JPG|მინი|[[პენეპლენი]], რომელმაც მეოთხეულში გამყინვარება განიცადა და საბოლოოდ დაბალმთიან [[პლატო]]დ გადაიქცა]]
[[ფაილი:Zirgantau.jpg|მინი|ვაკე ზედაპირი]]
'''დენუდაცია''' ({{lang-la|denudatio — გაშიშვლება}}) — [[ხმელეთი|დედამიწის ზედაპირის]] ხანგრძლივი ფიზიკურ-ქიმიური პროცესი, რომელსაც როგორც წესი, მოჰყვება ხმელეთის ამა თუ იმ მონაკვეთის მეტნაკლებად მოსწორება. დენუდაცია [[ქანი (გეოლოგია)|ქანების]] გამოფიტვის პროდუქტების ჩამორეცხვა და გადაადგილებაა [[წყალი|წყლის]], [[ქარი]]ს, [[ყინული]]ს ან უშუალოდ [[გრავიტაცია|სიმძიმის ძალის]] ზეგავლენით, დედამიწის ზედაპირის დადაბლებული ადგილებისაკენ. მის ტემპსა და ხასიათზე დიდ გავლენას ახდენს [[ტექტონიკა|ტექტონიკური]] მოძრაობა.<ref>{{ქსე|3|472||არა}}</ref><ref>В.Б.Караулов, М.Н. Никитина, Геология. Основные понятия и термины, М, 2005.</ref>
 
დენუდაციის გაბატონება (ოდენობრივი გამოხატულებით) ტექტონიკური აზევების ჯამურ ეფექტზე იწვევს ამა თუ იმ რეგიონის თანდათან დადაბლებას და რელიეფის საერთო მოწესრიგებას.<ref name="გმ">გეომორფოლოფიური ლექსიკონი, გამომცემლობა ნეკერი, თბილისი, 1996.</ref>
დენუდაციის პროცესზე გავლენას ახდენს აგრეთვე დედამიწის ზედაპირის ძალებიც — [[ეგზოგენური პროცესები]]. სიმძიმის ძალის ზემოქმედების შედეგად, მთის ციცაბო კალთებიდან ცვივა მცირე ზომის ნატეხი [[ქანი (გეოლოგია)|ქანები]], რომელსაც ხშირად ერთვის [[ზვავი]]. შემდეგ [[მყინვარი|მყინვარებს]] გადააქვთ ნატეხები ზემოდან ქვემოთ.
 
დენუდაციის პროცესზე გავლენას ახდენს აგრეთვე დედამიწის ზედაპირის ძალებიც — [[ეგზოგენური პროცესები]]. სიმძიმის ძალის ზემოქმედების შედეგად, მთის ციცაბო კალთებიდან ცვივა მცირე ზომის ნატეხი [[ქანი (გეოლოგია)|ქანები]], რომელსაც ხშირად ერთვის [[ზვავი]]. შემდეგ [[მყინვარი|მყინვარებს]] გადააქვთ ნატეხები ზემოდან ქვემოთ.<ref name="academic">[https://dic.academic.ru/dic.nsf/enc_geolog/1706/Денудация Денудация // Геологическая энциклопедия]</ref>
[[ზღვა|ზღვისა]] და [[ტბა|ტბის]] ტალღებიც ხშირად ახდენენ [[აბრაზია|სანაპიროს წარეცხვას]]. დედამიწის უსწორმასწოროებანი განიცდის ასევე მუდმივი ან დროებითი ნაკადების გავლენას, ხოლო წვიმის წყლები აწარმოებენ მთის ფერდობების წარეცხვას, ამ პროცესს [[ეროზია (გეოლოგია)|ეროზია]] ჰქვია. ყოველივეს შედეგად მთის ნაწილები დაბლდება, ხოლო დადაბლებები ივსება. ფართო გაგებით ყველა ამ პროცესს დენუდაცია ეწოდება. მაგ., დენუდაცია დაფიქსირებულია დიდი ბალხანის მთებში ([[აზია]]).
 
[[ზღვა|ზღვისა]] და [[ტბა|ტბის]] ტალღებიც ხშირად ახდენენ [[აბრაზია|სანაპიროს წარეცხვას]]. დედამიწის უსწორმასწოროებანი განიცდის ასევე მუდმივი ან დროებითი ნაკადების გავლენას, ხოლო წვიმის წყლები აწარმოებენ მთის ფერდობების წარეცხვას, ამ პროცესს [[ეროზია (გეოლოგია)|ეროზია]] ჰქვია. ყოველივეს შედეგად მთის ნაწილები დაბლდება, ხოლო დადაბლებები ივსება. ფართო გაგებით ყველა ამ პროცესს დენუდაცია ეწოდება. მაგ., დენუდაცია დაფიქსირებულია დიდი ბალხანის მთებში ([[აზია]]).<ref name="academic" />
ვიწრო გაგებით, დენუდაცია გამოფიტული მასალის ზედაპირული წარეცხვაა. ხანგრძლივი დენუდაციის შედეგად მთიანი მხარეები შესაძლოა გადაიქცეს ტალღოვან დენუდაციურ ვაკედ ([[პენეპლენი|პენეპლენად]]).
 
ვიწრო გაგებით, დენუდაცია გამოფიტული მასალის ზედაპირული წარეცხვაა. ხანგრძლივი დენუდაციის შედეგად მთიანი მხარეები შესაძლოა გადაიქცეს ტალღოვან დენუდაციურ ვაკედ ([[პენეპლენი|პენეპლენად]]).<ref name="გმ" />
 
== იხილეთ აგრეთვე ==
* [[აბრაზია]]
 
==რესურსები ინტერნეტში==
== ლიტერატურა ==
 
{{ქსე|3|472|}}
 
* В.Б.Караулов, М.Н. Никитина, Геология. Основные понятия и термины, М, 2005.
==სქოლიო==
{{სქოლიო}}
 
[[კატეგორია:გეომორფოლოგია]]