ელგუჯა ხინთიბიძე: განსხვავება გადახედვებს შორის

არ არის რედაქტირების რეზიუმე
სხვადასხვა დროს იყო: [[ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი|ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის]] ფილოლოგიის ფაკულტეტის დეკანი ([[1976]]-[[1986]]); [[თსუ]] პრორექტორი სამეცნიერო მუშაობის დარგში ([[1986]]-[[1993]]); [[თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი|თსუ]] ძველი ქართული ლიტერატურის ისტორიის კათედრის გამგე ([[2000]]-[[2006]]).
 
ჟურნალ „ლიტერატურათმცოდნეობის“ რედაქტორი ([[1976]]-[[2004]]). საერთაშორისო ჟურნალ „[[გეორგიკა (კრებული)|გეორგიკის]]“ რედკოლეგიის წევრი (1978 წლიდან). საერთაშორისო ორენოვანი (ინგლისური, ქართული) ყოველწლიური ჟურნალის „ქართველოლოგის“<ref>[http://kartvelologi.tsu.ge/public/ge „ქართველოლოგი“]</ref> დამაარსებელი და რედაქტორი ([[1993]] წლიდან დღემდე). "ქართველოლოგიური სკოლის ცენტრისა" და "ქართველოლოგიური სკოლის ფონდის" დამაარსებელი და ხელმძღვანელი ([[1992]] წლიდან დღემდე). საერთაშორისო ქართველოლოგიური საზაფხულო სკოლა-სემინარის დამაარსებელი და სამეცნიერო ხელმძღვანელი ([[1995]] წლიდან დღემდე). ქართველოლოგიური საერთაშორისო სიმპოზიუმების ორგანიზატორი და ხელმძღვანელი. ბიზანტინისტთა და მედიევისტთა (SIEPM) საერთაშორისო კონგრესებისა და სიმპოზიუმების მონაწილე, კითხულობდა ლექციებს სხვადასხვა უნივერსიტეტში. არის 200240-ზე მეტი სამეცნიერო გამოკვლევისა და მონოგრაფიის ავტორი.
 
დაჯილდოებულია ღირსების საერთაშორისო ორდენით (IOM) მითითებით “ქართველოლოგიის სამსახურისათვის” ([[კემბრიჯი]], 1994); საქართველოს ღირსების ორდენით ([[თბილისი]], 2003); [[ივანე ჯავახიშვილის სამეცნიერო პრემიით]] (თბილისი, 1984). არის ივანე ჯავახიშვილის სამეცნიერო კონკურსში გამარჯვებული (თბილისი, 2016). მისი ბიოგრაფია შეტანილია ამერიკის ბიოგრაფების ინსტიტუტის გამოცემებში: მსოფლიოს ხუთი ათასი პიროვნება (Five Thousand Personalities of the World) (1994); მსოფლიოს ცნობილ ლიდერთა ცნობარი (The International Dictionary of Distinguished Leadership) (1994) და საერთაშორისო ბიოგრაფიული ცენტრის (დიდი ბრიტანეთი) კრებულებში: ვინ ვინაა ინტელექტუალთა შორის (1995/96) (International Who's Who of Intellectuals); ღირსების საერთაშორისო ორდენი (The International Order of Merit) (1998); მეოცე საუკუნის გამოჩენილი მეცნიერები (Outstanding Scholars of the 20th Century) (2000); საერთაშორისო ბიოგრაფიათა ლექსიკონი (Dictionary of Intellectual Biography) (2010, 2013).
1. ესპანეთის საარქივო მასალებში ე. ხინთიბიძის მიერ მიგნებულია ქართული მეცნიერებისთვის მანამდე უცნობი XV ს-ის წერილი გამოგზავნილი ესპანელი მონარქების იზაბელისა და ფერდინანდის მიერ ქართველი მეფის კონსტანტინე II-ის წერილის პასუხად; უძველესი ევროპული დოკუმენტი გეორგიევსკის ტრაქტატის შესახებ; ქართლის მეფის სიმონ პირველის წერილთან დაკავშირებული უცნობი მასალა ესპანეთის სამეფო კარზე <ref>"სიმონ ქართლის მეფის წერილები ესპანეთში": ჟურნ. ''ცისკარი'', #6, თბ. 1986 (1 თაბ.);</ref><ref>"ბიზანტიური ლიტერატურა შუასაუკუნეების ქართულ თარგმანებში და სომხურ-ქართული ლიტერატურული კონტაქტები": კრებ. ''საერთაშორისო კონფ. შუასაუკუნეების სომხური ლიტერატურის შესახებ — Международная конференция по армянской средневековой литературе'', [[ერევანი]] [[1986]] (თეზ. რუს. და ინგლ.)</ref>;
 
2. ბრიტანეთის მუზეუმში [[ათონის ივერთა მონასტერი|ათონის]] ორი დაკარგული (XI ს-ის) ქართული ხელნაწერის ფრაგმენტების აღმოჩენა, მათ შორის ერთი, სავარაუდოდ, წარმოადგენს [[გიორგი მთაწმიდელი|გიორგი ათონელის]] ავტოგრაფს<ref>"ქართული ფენომენის ყველაზე დიდი გამოხატულება და ევროპული ცივლიზაციის პროცესი": კრებული ''ჩვენ-ქართველნი'', თბ. 1999</ref><ref>"ქართული ლიტერატურის ზოგადი შტრიხები ინგლისელი ქართველოლოგის თვალით": ჟურნალი ''[[გეორგიკა]],'' #22, ([[გერმანია]]) [[1999]], გვ. 112-120 (გერმ.)</ref>;
 
3. [[ათონის ივერთა მონასტერი|ათონის]] ქართული წიგნებისა და ხელნაწერების საცავში უცნობი ხელნაწერების გამოვლენა<ref>"ქართულ-ბერძნულ-ლათინური ლიტერატურული კონტაქტების ერთი მაგალითი XII საუკუნის ლათინურ კოლექციაში": ჟურნალი ''Христианский восток, 3(IX)'', [[სანკტ-პეტერბურგი]], [[მოსკოვი]] [[2002]], გვ. 420-431 (ინგლ.)</ref>;
 
4. „გიორგი„[[გიორგი მთაწმიდელი|გიორგი ათონელის ცხოვრების“ცხოვრების]]<nowiki/>“ ერთი მონაკვეთის XIII საუკუნეში შესრულებული ქართული მეცნიერებისათვის უცნობი ბერძნული და ლათინური თარგმანის გამოვლენა <ref>"ახალი თეორია ქართველთა სახელწოდებების ეტიმოლოგიის შესახებ": კრებ: ''ფილოლოგია, ტიპოლოგია და ენის სტრუქტურა'', ''Philology, Typology and Language Structure,'' [[ბერლინი]]-[[ვენა]] [[2002]], Lang, გვ. 65-70 (ინგლ.)</ref><ref>"ქართული ფენომენის ყველაზე დიდი გამოხატულება და ევროპული ცივლიზაციის პროცესი": კრებული ''ჩვენ-ქართველნი'', თბ. [[1999]]</ref><ref>"ქართული ლიტერატურათმცოდნეობა": კრებული ''თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი'', თბ. [[1998]] (თანაავტორი: ლ. მენაბდე)</ref><ref>"ქართული აგიოგრაფიული ტექსტის XIII საუკუნის ბერძნული და ლათინური თარგმანები": კრებ. ''ფილოსოფიურ-ისტორიული ძიებანი'' (აკად. თ. ყაუხჩიშვილისადმი მიძღვნილი), თბ. [[1999]]</ref>;
 
5. XVI ს-ის დამლევს [[აბას I (ირანი)|შაჰ-აბას I]]-ის სამეფო კარზე წარმოთქმული ალავერდი ხანი უნდილაძის სიტყვის XVII ს-ის ინგლისში დაბეჭილიდაბეჭდილი ჩანაწერის გამოვლენა და გამოქვეყნება<ref>ჟურნალი [http://www.kartvelologist.ge ქართველოლოგი], #18, [[2012]] წ. </ref>;
 
6. საქართველოს შესახებ XV ს-ის დასაწყისის ესპანელი მოგზაურის რუი გონსალეს კლავიხოს ქართული მეცნიერებისათვის უცნობი ჩანაწერების თარგმნა და გამოქვეყნება<ref>,,ვეფხისტყაოსნის” მხატვრული სტრუქტურა და რუსთველოლოგიის ძირითადი ტექსტოლოგიური პრობლემები": სამეცნიერო კრებული ''ალექსანდრე ბარამიძე-100,'' თბ. [[2002]]</ref>;
==''ვეფხისტყაოსნის'' საკითხები==
 
ე. ხინთიბიძის მიერ ''ვეფხისტყაოსანი'' შესწავლილია ცალკეული მხატვრული სახეების, ფილოსოფიურ–თეოლოგიურიფილოსოფიურ-თეოლოგიური ტერმინების და უზენაესი არსების სახელების ინტერპრეტირების სახით. ამგვარი ინტერპრეტირებისა და რუსთველოლოგიური სამეცნიერო ლიტერატურის ანალიზის საფუძველზე ყალიბდება მანამდე არსებულთაგან განსხვავებული კონცეფცია რუსთაველის მსოფლმხედველობისა და, საზოგადოდ, ამ მსოფლმხედველობის ადგილის შესახებ შუასაუკუნეების საზოგადოებრივ–ლიტერატურულისაზოგადოებრივ-ლიტერატურული აზრის განვითარების პროცესში.
 
ამგვარი კვლევა მოიცავს შემდეგ ძირითად სფეროებს: თეოლოგიური, ფილოსოფიური, ეთიკური, ასტროლოგიური.
საგანგებო ინტერპრეტაციის საგანია ''ვეფხისტყაოსნის'' უზენაესი არსების სახელები: როგორიცაა ''ერთარსება ერთი, მზიანი ღამე, უჟამო ჟამი'' და სხვა<ref>ე. ხინთიბიძე "ვეფხისტყაოსნის იდეურ-მსოფლმხედველობითი სამყარო". თბ. 2009</ref>. საგანგებოდაა შესწავლილი სქოლასტიკური ტერმინები: ავთანდილი – ''ლხინი და ნივთი და ვალი''.<ref>ე. ხინთიბიძე "ვეფხისტყაოსნის იდეურ-მსოფლმხედველობითი სამყარო". თბ. 2009</ref>
 
გამოვლენილია ანტიკური ფილოსოფიური ნაკადი ''ვეფხისტყაოსანში'', კერძოდ: რუსთველის მიერ სულის გვიანდელ შუასაუკუნეებში პოპულარული არისტოტელური დეფინიციის მოხმობა; მეგობრობის კონცეფციის მიმართება ასევე არისტოტელესეულ მოძღვრებასთან; "[[ვეფხისტყაოსანი|''ვეფხისტყაოსანში'']]" ჩაქსოვილი საუკეთესო საშუალის ანტიკური კონცეფცია; მანკიერების რუსთველისეული გააზრების მიმართება პლატონის თვალსაზრისთან<ref>,,პლატონისგან სწავლა-თქმული” და მისი მსოფლმხედველობითი დატვირთვა": ''ლიტერატურული ძიებანი, XXVI,'' თბ. 2005</ref>.
 
პიროვნების სრულქმნილების ამაღლების თვალსაზრისის პლატონური კვალი რუსთველის პოემაში და სხვ. ''[[ვეფხისტყაოსანი|ვეფხისტყაოსანში]]'' გამოვლენილია ანტიკური მითოლოგიის ელემენტები: დემონი, ეროსი. მეცნიერის მიერ განხილულია ''ვეფხისტყაოსნის'' ეთიკური კონცეფცია შუასაუკუნეებში პოპულარული ანტიკური მოძღვრებისა და ქრისტიანული მორალის ძირითად პრინციპებთან მიმართებით (ცალკეული პასაჟები: სასიძოს მოკვლის გადაწყვეტის სცენა, თათბირი ქაჯეთის ციხესთან, სიუხვის, მამაცობის კატეგორიები ''[[ვეფხისტყაოსანი|ვეფხისტყაოსანში]]'' და სხვა)<ref>ე. ხინთიბიძე "ვეფხისტყაოსნის იდეურ-მსოფლმხედველობითი სამყარო". თბ. 2009, გვ. 361-497</ref>.
 
საგანგებო კვლევები ეძღვნება ადამიანის კონცეფციას ''ვეფხისტყაოსანში''<ref>ე. ხინთიბიძე "ვეფხისტყაოსნის იდეურ-მსოფლმხედველობითი სამყარო". თბ. 2009, გვ. 497-657</ref>. მეგობრობა, როგორც სიყვარული<ref>ე. ხინთიბიძე "ვეფხისტყაოსნის" სიყვარული". თბ. 2005, “ქართველოლოგი”, </ref>; ავტორის მიერ ჩამოყალიბებულია ''ვეფხისტყაოსნის'' სიყვარულის ახლებური გააზრება: პოემისეული სიყვარული ერთმანეთისგან მკვეთრად არ მიჯნავს ღვთაებრივ და ადამიანურ სიყვარულს: სიყვარული ერთია, იგი ღვთაებრივი ემოციაა, მისი გამოვლენის მხოლოდ ამქვეყნიურ ადამიანთა შორის არსებულ ფორმა შეიძლება გახდეს მხატვრული ასახვის საგანი. ამ გააზრებით, იგი მეგობრობასაც მოიცავს. ეს კონცეფცია რუსთველის პროლოგისეული თეორიული მსჯელობის მიხედვით ახალი აღთქმის სიყვარულის ინტერპრეტაციისაგან იღებს სათავეს და იმ ტიპისაა, რაც უფრო მოგვიანებით ევროპულ სინამდვილეში დანტესთან და პეტრარკასთან გამოვლინდება (მხოლოდ სხვა გზით) ღვთაებრივი სიყვარულის ადამიანურ ურთიერთობაში მოაზრების ფორმით<ref>ე. ხინთიბიძე "ვეფხისტყაოსნის სიყვარული". თბ. 2005, “ქართველოლოგი”, </ref>.
ე. ხინთიბიძის მტკიცებით, ''ვეფხისტყაოსნის'' მსოფლმხედველობა გვიანდელი შუასაუკუნეების საზოგადოებრივ მსოფლშეგრძნებაში რენესანსული იდეების შემოტანაა, რომელთაგან განსაკუთრებით ღირესებულია აქცენტის გადატანა, ემფაზა ადამიანზე. ნდობის გამოცხადება ადამიანური ლოგიკის, ანალიტიკური აზროვნებისადმი. ამ კონცეფციის თვალსაზრისით რუსთველის მსოფლმხედველობა შუასაუკუნეებრივისა და რენესანსულის იმგვარი ჰარმონიაა, რომლის დონეზეც არ ჩანს შუასაუკუნეობრივის უარყოფა, მასში ჩანს შუასაუკუნეობრივის შევსება ახლით – რენესანსულით. მეცნიერის დასკვნით, ამქვეყნიური რეალობის ფასეულობაში დარწმუნება, ადამიანური სამყაროს სილამაზის ჭეშმარიტი შემეცნება, ადამიანური გონების, ინტელექტისადმი ნდობის გამოცხადება რუსთველის შემოქმედებაში უშუალოდ ერწყმის ტრადიციულ ქრისტიანულ იდეალს - სულის უკვდავების, კეთილი და მოწყალე შემოქმედის მარადიულობისა და სიკვდილის შემდეგ ამ უსასრულო ღვთაებასთან შერწყმის რწმენას. ესეც რენესანსული იდეების პირველი აფეთქების თავისებურებაა. ამგვარი დარწმუნება ორმაგ - ადამიანურ და ღვთაებრივ - იდეალში შინაგანი სიდიადისა და სიმშვიდის ღრმა განცდით უნდა ყოფილიყო გარემოცული. ეს მსოფლმხედველობითი თავისებურებაც უნდა განაპირობებდეს იმ დიდ პოეტურობას, რასაც ''ვეფხისტყაოსანი'' დღემდე ინარჩუნებს. ეს ეტაპი ქრისტიანული აზროვნების პროცესში ევროპული ლიტერატურული და ქრისტოლოგიური მემეკვიდრეობის დონეზე გამოვლენილი ჩანს XIII-XIV საუკუნიდან. რუსთველთან იგი საფუძველს ქრისტიანული თეოლოგიიდან იღებს, თეორიულად საბუთდება თავისებური, სპეციფიკური გზით და მხატვრულ სისტემაშია მოაზრებული.
 
ე. ხინთიბიძის დასკვნით, „''ვეფხისტყაოსანი'' მისი თანამედროვე და უშუალოდ მომდევნო თუ წინამორბედი დიდი ლიტერატურული ქმნილებებიდან ერთ–ერთიერთ-ერთი პირველთაგანია, რომელიც ყველაზე მეტი გააზრებითა და თანმიმდევრობით გამოკვეთს ახალ მსოფლშეგრძნებას – შუასაუკუნეების ტრანსცენდენტურ მსოფლმხედველობაში მოაზრებულ რომანტიკული შეფერილობის რეალისტურ ხედვას. ''[[შოთა რუსთაველი|რუსთველი]]'' ჩვენი თანამედროვე ეპოქისეული აზროვნების ახალგაზრდობაა. იგი, ცხოვრებისეულ სილამაზეს, სიძლიერეს და უმაღლეს სულიერ–ემოციურსულიერ-ემოციურ იდეალებს მინდობილი, ოცნებობს ადამიანის ბედნიერებაზე და ამ ბედნიერებას, საუკუნო სასუფეველთან ერთად, სიკეთის ამქვეყნიურ ზეიმში და ადამიანის მიერ ადამიანის სიყვარულში ხედავს“. <ref>ე. ხინთიბიძე „ვეფხისტყაოსნის“ იდეურ–მსოფლმხედველობითი სამყარო", თბილისი, 2009წ. „ქართველოლოგი“ გვ. 786</ref>
 
აქვე მოგვყავს ის პასაჟი, რომლითაც მთავრდება პროფესორ ელგუჯა ხინთიბიძის მონოგრაფია - „''ვეფხისტყაოსნის[[ვეფხისტყაოსანი|ვეფხისტყაოსნი]]<nowiki/>ს'' იდეურ-მსოფლმხედველობითი სამყარო": „გვიანდელი შუასაუკუნეების დიდ ინტელექტუალთა სწრაფვა ღვთაებრივი ჰარმონიის ამქვეყნიურ სინამდვილეში დამკვიდრებისაკენ შემდგომ საუკუნეებში ამქვეყნიური მატერიალური კეთილდღეობის ძებნის პრიმატით განვითარდა, რაც თანდათანობით შუასაუკუნეობრივი რწმენის პოსტულატების შერყევამდე მივიდა. ახალმა ეპოქამ ადამიანის ზნეობრივ–ფიზიკურიზნეობრივ-ფიზიკური სრულქმნილების და სახელის ძიების რენესანსულ იდეალებზეც ადვილად აიღო ხელი და მათ ადგილზე ფულის, სიმდიდრის დაგროვების და ხორციელი ტკბობის კერპები განათავსა. თითქოს ტოტალურად ირყევა კაცობრიობის მიერ ათასწლოვანი ისტორიით მოპოვებული ზნეობრივი ფუნდამენტებიც: არა კაც კლა, არა ისიძვო, არა ცილი სწამო... ახალ ნიუანსს და ინტონაციას იძენს ბიბლიური ფორმულა: საიდან მოსულხარ და სად მიდიხარ?!
 
გავა დიდი დრო და დადგება ხანგრძლივი პროცესი ადამიანთა სწრაფვისა რწმენის, იმედის და სიყვარულის ღვთაებრივი ორიენტირების დასაბრუნებლად. რასაც თავიდან მოჰყვება სურვილი ღვთაებრივი სიყვარულის ამქვეყნიურ ურთიერთობებში მოპოვებისა“.(გვ. 787).
 
მკვლევარის მიერ გამოვლენილია, რომ რუსთაველის აზროვნება არა მხოლოდ თვისობრივ პარალელს პოულობს ევროპულ საზოგადოებრივი ლიტერატურული აზრის განვითარებაში (ტრუბადურები, დანტე, პეტრარკა), არამედ, როგორც ჩანს, ''ვეფხისტყაოსანის'' კვალი უშუალოდ ჩანს ევროპის უმაღლეს მახტვრულ გამოვლინებებში. ე. ხინთიბიძის აღმოჩენით ''ვეფხისტყსაოსნის'' სიუჟეტი გამოყნებულია მე-17 საუკუნის დასაწყისის ინგლისის დრამატურგთა – [[უილიამ შექსპირი|უილიამ შექსპირის]], ფრენსის ბომონტისა და ჯონ ფლეტჩერის მიერ<ref>ე. ხინთიბიძე "ვეფხისტყაოსანი" შექსპირის ეპოქის ინგლისში". თბილისი 2008</ref>. ''ვეფხისტყსაოსნის'' სიუჟეტის გადამუშავებითაა შექმნილი ინგლისის სამეფო დასის მე-17 საუკუნეში პოპულარული პიესები : შექსპირის ''[[ციმბელინი|ციმბელინი“]]'', ბომონტისა და ფლეტჩერის ''ფილასტერი'' და ''მეფე და არა მეფე'' <ref>"ვეფხისტყაოსანი" - შექსპირის ლიტერატურული წყარო", ჟურნ. ''ქართველოლოგი,'' #19, #20.</ref> გამოვლენილია ის სავარაუდო გზაც, რომლითაც უნდა შეღწეულიყო რუსთველის დიდი შემოქმედება შექსპირის ეპოქის ინგლისის მაღალ ინტელექტუალთა წრემდე XVI-XVII საუკუნეთა მიჯნაზე: სპარსეთის სამეფო კარზე დაწინაურებულ წარმოშობით ქართველ დიდმოხელეთა (კერძოდ, ალავერდი ხანი უნდლაძე) და შაჰ-აბასის ქრისტიან ქართველ ცოლთა თანამშრომლობა ინგლისის ინტელექტუალთა დიდ დელეგაციასთან.<ref>"რუსთველის "ვეფხისტყაოსანი" - კულტურული ხიდი აღმოსავლეთიდან დასავლეთისკენ და სეფიანთა ირანის ქართველები", ჟურნ. ''ქართველოლოგი'' #16. თბილისი 2011წ.</ref>.
 
== შრომები ==
* ქართველთა სახელწოდებები და მათი ეტიმოლოგია. თბ. 1998, თსუ გამომც. (ქართულ და ინგლისურ ენებზე); / The Designation of the Georgians and their Etymology, Tbilisi, Tbilisi University Press, 1998
* შუასაუკუნეობრივი და რენესანსული ''ვეფხისტყაოსანში''. თბ. 1993, თბილ. უნივ. გამომც. / Medieval and Renaissance Trends in Rustaveli's ''Vepkhistqaosani'' (''The Man in the Panther's Skin''), Tbilisi, 1993
* ქართულ-ბიზანტიური ლიტერატურული ურთიერთობის ისტორიისათვის. (ქართული გამოცემა, თბილისი, 1983წ.); (რუსული გამოცემა, თბ. 1991წ. ინგლისური გამოცემა -, ამსტერდამი 1996წ.) / On the History of Georgian-Byzantine Literary Contacts.
* ''ვარლაამ და იოასაფის'' ქართულ და ბერძნულ რედაქციათა მიმართებისათვის. პარიზი, 1976, (ინგლისურად). / Concerning the Relationship of the Georgian and Greek Versions of Barlaam and Ioasaph (English ed. Paris 1976)
* მსოფლმხედველობითი პრობლემები ''ვეფხისტყაოსანში''. თბ. 1975, თბილისის უნივერსიტეტის გამომც., / Probleme der Weltanschauung im Epos ''Der Mann im Pantherfell'' von Schota Rustweli, Tbilisi, 1975.
206

რედაქტირება