ცხუმის საერისთავო: განსხვავება გადახედვებს შორის

არ არის რედაქტირების რეზიუმე
{{ინფოდაფა ყოფილი სამეფო/ქვეყანა|მშობლიური სახელი=|გრძელი სახელი=ცხუმისცხუმ-აფშილეთის სამთავრო|რეგიონი=[[აფხაზეთი]]|ქვეყანა=[[საქართველო]]|ერა=[[შუა საუკუნეები]]|სტატუსი=[[გაუქმებული]]|მართველობა=[[მონარქია]]|შექმნა=|შექმნის თარიღი=|შექმნის წელი=786|გაუქმება=|გაუქმების თარიღი=|გაუქმების წელი=1354|მოვლენა1=|მოვლენის თარიღი1=|მოვლენა2=|მოვლენის თარიღი2=|მოვლენა3=|მოვლენის თარიღი3=|მოვლენა4=|მოვლენის თარიღი4=|უპირველესი მოვლენა=|უპირველესის თარიღი=|უკანასკნელი მოვლენა=|უკანასკნელის თარიღი=|p1=აფხაზეთის სამეფო|დროშა_p1=Flag of the Kingdom of Egris-Abkhazia v2.svg|p2=|დროშა_p2=|p3=|დროშა_p3=|p4=|დროშა_p4=|p5=|დროშა_p5=|s1=საქართველოს სამეფო|დროშა_s1=Sakartvelo_-_drosha.svg|s2=|დროშა_s2=|s3=|დროშა_s3=|s4=|დროშა_s4=|s5=|დროშა_s5=|დროშის სურათი=|დროშის აღწერა=|გერბი=|გერბის ზომა=|გერბის აღწერა=|რუკის სურათი=Duchies of Kingdom of Georgia, XIII c.svg|რუკის აღწერა=ცხუმ-აფშლეთის სამთავრო თამარ მეფის ზეობის ხანაში.|რუკის სურათი2=|რუკის აღწერა2=|დედაქალაქი=[[ცხუმი]]|უდიდესი ქალაქები=|latd=|latm=|latNS=|longd=|longm=|longEW=|დევიზი=|ჰიმნი=|ენები=[[ქართული ენა]] [[მეგრული ენა]] [[ბერძნული ენა]]|რელიგია=[[მართლმადიდებლობა]]|ვალუტა=[[სოლიდუსი]] [[პერპერა]] [[დინარი]]|ლიდერი1=|ლიდერი2=|ლიდერი3=|ლიდერი4=|ლიდერი5=|ლიდერი6=|ლიდერი7=|ლიდერი8=|ლიდერი9=|ლიდერის წელი1=|ლიდერის წელი2=|ლიდერის წელი3=|ლიდერის წელი4=|ლიდერის წელი5=|ლიდერის წელი6=|ლიდერის წელი7=|ლიდერის წელი8=|ლიდერის წელი9=|ლიდერის ტიტული=|ლიდერი1.1=|ლიდერი1.2=|ლიდერი1.3=|ლიდერი1.4=|ლიდერი1.5=|ლიდერის წელი1.1=|ლიდერის წელი1.2=|ლიდერის წელი1.3=|ლიდერის წელი1.4=|ლიდერის წელი1.5=|ლიდერის ტიტული2=|ლიდერი2.1=|ლიდერი2.2=|ლიდერი2.3=|ლიდერი2.4=|ლიდერი2.5=|ლიდერი2.6=|ლიდერის წელი2.1=|ლიდერის წელი2.2=|ლიდერის წელი2.3=|ლიდერის წელი2.4=|ლიდერის წელი2.5=|ლიდერის წელი2.6=|ლიდერის ტიტული3=|საკანონმდებლო ხელისუფლება=[[აფხაზეთის სამეფო]] (786-1008) [[საქართველოს სამეფო]] (1008-1330)|პალატა1=|პალატის ტიპი1=|პალატა2=|პალატის ტიპი2=<!-- ფართობი და მოსახლეობა -->|სტატ. წელი1=|ფართობი1=4200|სტატ. მოსახ1=|სტატ. წელი2=|ფართობი2=|სტატ. მოსახ2=|სტატ. წელი3=|ფართობი3=|სტატ. მოსახ3=|სტატ. წელი4=|ფართობი4=|სტატ. მოსახ4=|სტატ. წელი5=|ფართობი5=|სტატ. მოსახ5=|სქოლიო_ა=|სქოლიო_ბ=|სქოლიო_ჰ=|სქოლიოები=|დღეს=[[საქართველო]]|დინასტია=[[ანჩაბაძეები]]; [[ამანელიძეები]]; [[დადიანები]]; [[შარვაშიძეები]];}}
'''ცხუმის სამთავრო''' ფეოდალური სამთავრო დასავლეთ [[საქართველო|საქართველოში]], რომელიც VIII საუკუნიდან — XIV საუკუნემდე არსებობდა და დღევანდელი საქართველოს ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში ქალაქ [[სოხუმი|სოხუმის]] მიმდებარე ტერიტორიას მოიცავდა.დღევანდელ [[Სოხუმის მუნიციპალიტეტი|სოხუმის მუნიციპალიტეტის]] და [[Გულრიფშის მუნიციპალიტეტი|გულრიფშის მუნიციპალიტეტის]] ტერიტორიას. ეს ტერიტორია ისტორიულად იწოდება როგორც — [[Აფშილეთი|აფშილეთი]]. ზოგიერთ წყაროში სამთავროს ცხუმ-აფშილეთს სამთავროც ეწოდება.
 
== ისტორია ==
ცხუმის საერისთავო შექმნილა [[აფხაზთა სამეფო|აფხაზთა სამეფოში]]. ისტორიული [[აფშილეთი|აფშილეთის]] ტერიტორიაზე. [[ვახუშტი ბატონიშვილი|ვახუშტი ბატონიშვილის]] ცნობით, საერისთვოს ფარგლებში შედიოდა მიწა-წყალი „ეგრის-იქით ანაკოფია ალანითურთ“. [[თამარ მეფე|თამარის]] მეფობის პერიოდში ცხუმის ერისთავები ამანელისძეები იყვნენ. ამ საგვარეულოს აღმატებულ მნიშვნელობას ცხადყოფს მისი წარმომადგენლების მონაწილეობა მეფედ კურთხევის ცერემონიალში. მეტი ცნობა ცხუმის ერისთავთა შესახებ „ქართლის ცხოვრებას“არ შემოუნახავს. ვახუშტი ბატონიშვილი, რომელიც, როგორც ჩანს, უფრო ძველ და სარწმუნო წყაროს ემყარებოდა, მოგვითხრობს, რომ ცხუმის საერისთვოს არსებობას საფუძველი შეერყა XIV ს-ის დასაწყისში, როცა [[სამეგრელოს (ოდიშის) სამთავრო|ოფიშის]] სამთავრომ იწყო გაძლიერება. [[გიორგი II დადიანი|გიორგი II დადიანმა]] თავის სასარგებლოდ გამოიყენა [[დავით VI ნარინი|დავით VI ნარინის]] შვილებს შორის ქიშპობა და მიიტაცა ცხუმი - „დაიპყრა სრულიად ოდიში ანაკოფიამდე“. ამის შემდგომ საქართველოს მეფეებმა ცხუმის საერისთავოს დადიანების სამფლობელოდ აღიარებდნენ.
 
[[Რუსუდანი|რუსუდანის]] მიერ დას. საქართველოში გადასვლის შემდეგ ცხუმში იჭრებოდა საქართველოს სამეფოს ვერცხლის მონეტები. [[Გიორგი V ბრწყინვალე|გიორგი V ბრწყინვალეს]] პერიოდამდე ცხუმში მდებარეობდა ბაგრატიონთა საზაფხულო რეზზიდენცია.1240-იან წლებში [[მონღოლთა იმპერია|მონღოლებმა]] საქართველო რვა სამხედრო-ადმინისტრაციულ სექტორებად ([[დუმანი|დუმნებად]]) დაანაწილეს; ცხუმის სამთავრო [[ცოტნე დადიანი|ცოტნე დადიანის]] ხელში მოექცა.<ref name="Giorgi Sharvashidze" /> [[დავით VI ნარინი|დავით VI ნარინის]] გარდაცვალების შემდეგ, იმერეთის ტახტზე არსებული შინა ომები, ოდიშის მთავარმა [[გიორგი I დადიანი|გიორგი დადიანმა]] სასიკეთოდ გამოიყენა და ცხუმის სამთავროს დაეპატრონა, შესაბამისად ოდიშის საზღვარი ანაკოფიამდე გადაიწია, ხოლო შარვაშიძეები აფხაზეთში გამაგრდნენ. XV საუკუნის ისტორიული წყაროები ცხუმის სამთავროს აფხაზეთისგან დამოუკიდებლად განიხილავს.<ref>[http://www.amsi.ge/istoria/div/m.lordkiPaniZe_abkh.html "THE ABKHAZIANS AND ABKHAZIA" Mariam Lordkipanidze.]</ref> ამ პერიოდიდან ქართველი მონარქები ცხუმს დადიანების ფეოდალურ დომენად აღიარებდნენ. ვახუშტი ბატონიშვილი აღნიშნავს, რომ სამთავროს სტაგნაცია დასავლეთ საქართველოში [[ოდიში (მხარე)|ოდიშის]] მთავრების გაძლიერებას უკვაშირდება.
 
XII-XV საუკუნეებში ევროპული საზღვაო ძალების ([[ვენეციის რესპუბლიკა|ვენეცია]] და [[გენუის რესპუბლიკა|გენუა]]) მეშვეობით ცხუმი მნიშვნელოვან სავაჭრო ცენტრად ჩამოყალიბდა. XIV საუკუნეში გენუის რესპუბლიკამ ცხუმში რამდენიმე სავაჭრო ფაქტორია დააარსა. ამ პერიოდიდან ცხუმი ოდიშის მთავრების რეზიდენციად ითვლებოდა, ეს არის ადგილი სადაც [[ვამეყ I დადიანი|ვამეყ I]]-მა, საკუთარი მონეტა მოჭრა. 1451 წელს ის დროებით [[ოსმალეთის იმპერია|ოსმალთა]] ფლოტმა დაიკავა. შემდეგ პერიოდში ცხუმი ოდიშის და აფხაზთა მთავრებს შორის დაპირისპირების მთავარ მიზეზად იქცა. ის საბოლოოდ 1570 წელს ოსმალებმა დაიკავეს.
== რესურსები ინტერნეტში ==
* [http://www.nplg.gov.ge/gwdict/index.php?a=term&d=25&t=1421 სოხუმის ისტორია — წყაროები და ბიბლიოგრფია]
*[http://umurgulia82.blogspot.com/2018/02/blog-post_24.html ცხუმისა და ოდიშის სამთავროების ისტორიის საკითხები - ქ. ჩიქობავა]
 
==სქოლიო==
252

რედაქტირება