მამედ ემინ რასულზადე: განსხვავება გადახედვებს შორის

[[ფაილი:Azerbaijani intellectuals.jpg|thumb|პარტია „Hümmət“ (''ჰიუმატის'') დამფუძნებლები. მარცხნიდან მარჯვნივ: [[მაშადი აზიზბეიოვი]], [[აჟდარ მალიქოვი]], [[ასადულა ახუნდოვი]] და მამედ ემინ რასულზადე.]]
 
1913 წელს, რომანოვების დინასტიის 300 წლის იუბილესთან დაკავშირებით, საერთო შეწყალება გამოცხადდა და რასულზადეს საშუალებასამშობლოში ეძლევადაბრუნების დაბრუნდესსაშუალება სამშობლოშიმიეცა.
 
1917 წლის თებერვალში ბურჟუაზიული რევოლუცია მოხდა. [[მუსავათი]]ს პარტიის ორგანომორგანო, რომელმაც თავისი საქმიანობა იმავე წლის მარტში დაიწყო, გაზეთში „ღია სიტყვა“ წერდა:
 
{{ციტატა|დღედე ჩვენ არ ვიცოდით რა არის თავისუფლება, რა არის ორგანიზაცია და ა.შ. ახლა კი აღმოვჩნდით საშინელი რევოლუციური ქარიშხალის ეპიცენტრში.<ref>"Açıq söz qəzeti", №431, 1917-ci il</ref>}}
 
1917 წლის აპრილში, ბაქოში კავკასიის მუსლიმთა კონგრესი შეიკრიბა. კონგრესმა, რასულზადეს შემოთავაზებით მიიღო გადაწყვეტილება რუსეთის ფედერაციული სახით ორგანიზების შესახებ. იმავე წლის მაისში, მოსკოვის მუსლიმთა საქველმოქმედო საზოგადოებისთვის გადაცემულ შენობაში, რომელიც აზერბაიჯანელი მოღვაწიმოღვაწე [[შამსი ასადულაევი]]ს მიერ იყო შემოწირული, გაიხსნა რუსეთის მუსლიმთა ყრილობა. რასულზადე გამოვიდა მოხსენებით რუსეთის ფედერაციულ ფორმირებაზე. კონგრესმა ხმათა უმრავლესობით დაამტკიცა რასულზადეს წინადადება მომავალი რუსეთის ფედერაციის შექმნის შესახებ, რომელიც შედგება რამდენიმე დამოუკიდებელი ერთეულისგან, როგორებიცაა თურქ-თათრეთი, თურქესტანი, ყაზახეთი, ბაშკირეთი და აზერბაიჯან-დაღესტანი.
 
ამ პერიოდში რასულზადემ გამოაქვეყნა თავისი წიგნები „ხალხის მმართველობა“ და „რომელი მთავრობაა სასარგებლო ჩვენთვის?“. მოგვიანებით, მოსკოვის მუსლიმთა კონგრესზე გაკეთებული მოხსენების საფუძველზე გამოაქვეყნა წიგნი „ორი ხედვა მმართველობის თაობაზე“.
 
მაისის თვეში,მაისში რასულზადეს რედაქციით გამოქვეყნდა ჟურნალი „ძმური დახმარება“, თუმცა ჟურნალის მხოლოდ ერთი ნომერი გამოიცა. 1917 წლის ივნისის მეორე ნახევარში, „მუსლიმთამუსლიმთა დემოკრატიული მუსავათის პარტია“პარტია და „თურქთურქ ადამიათის ცენტრისტული პარტია“პარტია გაერთიანდნენ და დაიწყეს საქმიანობა „მუსავათის“ სახელით.<ref>"Açıq söz" qəzeti, №501, 18 iyun, 1917-ci il</ref> მისი რეგიონალური დეპარტამენტები არა მხოლოდ აზერბაიჯანში, არამედ [[ასტრახანი|ასტრახანში]], [[სტავროპოლი|სტავროპოლში]], [[უკრაინა]]ში, [[საქართველო]]სა და [[სომხეთი]]ს დედაქალაქებში, თურქესტანის ცენტრ ტაშკენტში, სამხრეთ აზერბაიჯანის ცენტრ [[თავრიზი|თავრიზში]], [[ირანი]]ს [[გილანის ოსტანი]]ს დედაქალაქ [[რეშთი]]ში და ოსმალეთის დედაქალაქ [[სტამბოლი|სტამბოლში]] მოქმედებდა.
 
1917 წლის 26 ოქტომბრიდან 31 ოქტომბრამდე, 500 დელეგატის მონაწილეობით, [[ბაქო]]ში [[მუსავათი]]ს პარტიის პირველი ყრილობა ჩატარდა, სადაც მამედ ემინ რასულზადე პარტიის ცენტრალური კომიტეტის თავმჯდომარედ აირჩიეს. ამ კონგრესის შემდეგ, ბაქოსა და აზერბაიჯანის ყველა ქალაქში დაიწყო ეროვნული მოძრაობა სლოგანით ''დამოუკიდებლობა აზერბაიჯანს''. ისტორიაში ეს პერიოდი „აზერბაიჯანის ეროვნული მოძრაობის“ ხანადსახელით შევიდა.
 
== აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკა ==