მამედ ემინ რასულზადე: განსხვავება გადახედვებს შორის

 
== პოლიტიკური მოღვაწეობა ==
''მუსლიმური დემოკრატიული „მუსავათი“-ს„მუსავათის“ საზოგადოების'' სახელით ცნობილი, ფარულად მოქმედი ორგანიზაციის ერთ-ერთი ქვეორგანიზაცია ცოტახნის შემდეგ ირანში დაფუძნდა და ჩამოყალიბდა, როგორც რევოლუციის მმართველი ძალა. 1904 წლის ბოლოს, მუსლიმური დემოკრატიული მუსავათის საზოგადოების საფუძველზე, რსდმპ-ის ბაქოს კომიტეტთან დაარსდა მუსლიმური სოციალურსოციალ-დემოკრატიული ორგანიზაცია „ჰუმათი“. ამ ორგანიზაციის დამფუძნებლები იყვნენ: მირ ჰასან მოვსუმოვი, მამედ ჰასან ჰაჯინსკი და რასულზადე. მაშადი აზიზბეკოვი, [[ნარიმან ნარიმანოვი]], ს. მ. ეფენდიევი და სხვა რევოლუციონერები, 1905 წლიდან ამ ორგანიზაციის წევრები გახდნენ. გამოიცემოდა ორგანიზაციის გაზეთიც, რომლის ერთ-ერთი მთავარი გამომცემელი,გამომცემელიც რომელიცრასულზადე იყო. 1904-1905 წლებში მხოლოდ 6 ნომერი იყო გამოშვებული, რასულზადე იყოგამოიცა.
 
გაზეთის1906 თავისიწლის სახელწოდებითდეკემბრიდან გამოცემისგაზეთს შეჩერებისსახელწოდება შემდეგ,შეეცვალა 1906და წელს დეკემბრის თვიდან, გაზეთი გამოვიდა სახელწოდებითეწოდა „თაქამიული“ (''Təkamül''). იმ წლებში, ბაქოს ნავთობსაბადოებში და აზერბაიჯანის მოსახლებოსთვისმოსახლეობისთვის დედა ენაზე რევოლუციური გაზეთებისა და პროკლამაციების გაგზავნა, პირდაპირ უკავშირდებოდა რასულზადეს. 1907 წლის 29 სექტემბერს, რევოლუციონერი მუშაკი ხანლარ საფარალიევის ბიბი-ჰეიბატზე დაკრძალვის დღეს, მის საფლავზე ჩატარებულ დიდ კრებაზე ჯაფარიძესთან, ეფენდიევთან, სტალინთან ერთად, რასულზადემაც თქვა დეკლამაციური სიტყვა.
 
=== ირანში ===
1908 წლის ბოლოს, რასულზადერასულზადემ დატოვა ბაქო და ირანში გადავიდა, რადგან მეფის რუსეთის ძალოვანი სტრუქტურების მხრიდან მისი დაპატიმრების საფრთხე არსებობდა. [[თავრიზი|თავრიზში]], რასულზადე ეროვნულ გმირს [[სატარ ხანი|სატარ ხანსა]] და მის კოლეგებს შეხვდა. მოგზაურობდა [[აზერბაიჯანი (ირანი)|სამხრეთისამხრეთ აზერბაიჯანის]] ქალაქებსაქალაქებში და აკვირდებოდა აზერბაიჯანელი ხალხის მდგომარეობას. ეს პერიოდი ასახულია მის ლიტერატურულ შემოქმედებაშიც. შემდეგ რასულზადემ განათლებულ მოღვაწეთა ერთ ჯგუფთან ერთად ერთად ([[სეიდ ჰასან თაღიზადე]], [[ჰუსეინგულუ ხან ნავაბი]], [[სულეიმან მირზა]], სეიდ მამედ რზა და სხვები), 1910 წლის სექტემბერში, [[ირანი]]ს დემოკრატიული პარტია დააფუძნა. გახდა გაზეთების „ირან-ნოუ“ და „ირან აჰატ“-ის გაზეთების მთავარი რედაქტორი გახდა. 1909 წლის 24 აგვისტოს გახსნილი,დაფუძნებული ყოველდღიური და დამოუკიდებელი გაზეთი „ირან-ნოუ“, დღეში 2-3 ათასი ეგზემპლარით ირანის ყველაზე მსხვილიმსხვილ გაზეთიგაზეთად გახდაიქცა. მიუხედავად იმისა, რომ 1910 წლის ზაფხულში ის დაიხურა, შემოდგომაზე, 26 ოქტომბერს, გაზეთმა აღადგინა საქმიანობა დემოკრატიული პარტიის ორგანოს სახით. გაზეთში რასულზადე გამოსცემდა თავის ლექსებსა და პუბლიცისტურ ნაშრომებს. მან ირანში ევროპული ტიპის ჟურნალისტიკას ჩაუყარა საფუძველი. მოგვიანებით, [[სეიდ ჰასან თაღიზადე]] რასულზადესთვის მიძღვნილ ნეკროლოგში წერდა: „რასულზადემ ირანში თანამედროვე ევროპული გაზეთის ტიპს ჩაუყარა საფუძველი“.<ref>"Sühən" jurnalı, Tehran, 1955-ci il, №4</ref> იმავე წელს, ირანის რეაქციული პარტია „ეტიდალიეი“ („მოტადელა“) დაფუძნდა. ამასთან დაკავშირებით, რასულზადემ 1910 წელს თეირანში სპარსულად წიგნი გამოაქვეყნა, სახელწოდებით „ტანგიდი-ფირგეი-ეტიდალიუნ“. 1911 წელს, არდაბილში გამოიცა რასულზადეს სპარსულენოვანი წიგნი სახელწოდებით „სადათი-ბაშარი“, არდაბილში გამოიცა.
 
=== თურქეთში ===
[[რუსეთის იმპერია|მეფის მთავრობა]] ირანში გამოწვეული რევოლუციური მოძრაობის შიშით, ირანის შაჰის მთავრობისგან ითხოვს რევოლუციური მოძრაობის ერთ-ერთი ლიდერის, რასულზადეს ქვეყნიდან გაძევებას. 1911 წლის მაისში, დევნისგან თავის დაღწევის მიზნით, იგი [[სტამბოლი|სტამბოლში]] გადავიდა. თურქეთის დედაქალაქში ის შეხვდა თავის თანამემამულეებს [[ალი ბეი ჰუსეინზადე]]ს და [[აჰმედ ბეი აღაოღლუ]]ს, ასევე მჭიდრო ურთიერთობა დაამყარა [[იუსიფ ბეი აქჩურალი]]სთან, [[ზია გიოქალფი|ზია გიოქალფსა]] და სხვა გამოჩენილ მეცნიერებთან. რასულზადე აღტაცებული იყო „ახალგაზრდა თურქების“ ორგანიზაციით, მუშაობდა „თურქული ოჯახის“ საზოგადოებაში და 1911 წლის ნოემბრიდან, ჟურნალ „თურქული მამულის“ აქტიური მწერალი გახდა.
 
თურქეთში, რასულზადე ჯერ კიდევ სტამბოლში ყოფნის დროს, მისიმისივე მითითებით 1911 წლის ოქტომბერში ყოფილი ჰუმათის წევრების [[თაღი ნაღიევი]]სა და [[აბასყულუ ქაზიმზადე]]ს მიერ 1911 წლის ოქტომბერში დაფუძნებულ — „მუსლიმურიმუსლიმური დემოკრატიული მუსავათის პარტია“-შიპარტიაში შედის და ძალიან მოკლე დროში მისი ლიდერი ხდება.<ref>Məhəmməd Əmin Rəsulzadə. "Müsavat" partiyasının quruluşu, "Azərbaycan", Ankara, №15 (167), 1966-cı il, səh. 12-18</ref> ამ წლებში, რასულზადე აქტიურად აგრძელებს თავის ლიტერატურულ-პუბლიცისტურ საქმიანობას.
 
== ბაქოში დაბრუნება ==