მაგნეტარი: განსხვავება გადახედვებს შორის

არ არის რედაქტირების რეზიუმე
[შემოწმებული ვერსია][შემოწმებული ვერსია]
No edit summary
'''მაგნეტარი''' — უკიდურესად ძლიერი [[მაგნიტური ველი]]ს (<math>\sim 10^{14} - 10^{15})
</math><ref>{{Cite journal|last=Kaspi|first=Victoria M.|last2=Beloborodov|first2=Andrei M.|date=2017|title=Magnetars|url=https://doi.org/10.1146/annurev-astro-081915-023329|journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics|volume=55|issue=1|pages=261–301|doi=10.1146/annurev-astro-081915-023329|arxiv=1703.00068|bibcode=2017ARA&A..55..261K}}</ref> მქონე ნეიტრონული ვარსკვლავის ტიპი, რომელიც მეტწილად რენტგენულ და გამა-გამოსხივებას გამოყოფს.<ref name="Ward">Ward; Brown lee, p.286</ref>
თეორია ამ ობიექტებთან დაკავშირებით 1992 წელს რობერტ დუნკანმა და კრისტოფერ ტომპსონმა შემოგვთავაზესწამოაყენეს, მაგრამ მაგნეტარისგან გამოვლენილი პირველი გამა-გამოსხივება 1979 წლის 5 მარტს დაფიქსირდა. მომდევნო ათწლეულის განმავლობაში, მაგნეტარის ჰიპოთეზა ფართოდ იქნა აღიარებული, როგორც რბილი არარეგულირებული განმეორებადი ხასიათის გამა-გამოსხივების და ანომალიური რენტგენული [[პულსარი|პულსარები]].
 
== აღწერა ==
</ref> მაგნეტარი ერთ ბრუნს წამზე ნაკლებ დროში ახორციელებს, შესაბამისად, მისი ძლიერი მაგნიტური ველი, გამა და რენტგენული გამოსხივებისთვის დამახასიათებელ ძლიერ დარტყმებს იძლევა. მაგნეტარის აქტიურობა ხანმოკლეა. მათი ძლიერი მაგნიტური ველები დაახლოებით 10 000 წლის შემდეგ კარგავენ ძალას, რის შემდეგაც აქტიური გამა და რენტგენის გამოყოფა წყდება. დღეისათვის, ირმის ნახტომში 30 მილიონზე მეტი არააქტიური მაგნეტარია დაფიქსირებული.<ref name="sciam_article" />
 
სწრაფი ბრუნვისგან გამოწველიგამოწვეული ზედაპირის რყევები, ძლიერ გამა-გამოსხივებებს განაპირობებს, რაც 1979, 1998 და 2004 წლებშია დაფიქსირებული.<ref name="journal2" />
 
=== მაგნიტური ველი ===
მაგნეტარი ხასიათდება უკიდურესად ძლიერი მაგნიტური ველით, 108-დან 1011-მდე [[ტესლა (ერთეული)|ტესლა]] ერთეულით., რომელიცრაც ასობით მილიონჯერ უფრო ძლიერია, ვიდრე ნებისმიერი ადამიანის მიერ შექმნილი ნებისმიერი მაგნიტი და კვადრილიონჯერ უფრო ძლიერი, ვიდრე დედამიწის მაგნიტური ველი.<ref>{{cite web|url=http://www.fzd.de/db/Cms?pNid=1482|title=HLD user program, at Dresden High Magnetic Field Laboratory|accessdate = 2009-02-04}}</ref> დედამიწას აქვს 30-დან 60-მდე მიკროტესლას სიმძლავრის გეომაგნიტური ველი, ხოლო ნეოდიმზე დაფუძნებულიდაფუძნებულ, იშვიათიიშვიათ მაგნიტიმაგნიტს დაახლოებით 1.,25 ტესლას სიმძლავრე გააჩნია. მაგნეტარის მაგნიტური ველი 1000 კმ-ის მანძილზეც ძლიერია, რომელიც სუბიექტის შემადგენელ ატომში, ელექტრონულ ღრუბელს ამახინჯებს, რაც სიცოცხლის ქიმიას ართულებს და შეუძლებელს ხდის.<ref>{{cite web|last=Duncan |first=Robert |title=`MAGNETARS', SOFT GAMMA REPEATERS & VERY STRONG MAGNETIC FIELDS |url=http://solomon.as.utexas.edu/~duncan/magnetar.html#Strong_Magnetic_Fields |publisher=University of Texas |accessdate=2013-04-21 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130517180957/http://solomon.as.utexas.edu/~duncan/magnetar.html |archivedate=May 17, 2013 }}</ref> დედამიწიდან მთვარემდე ნახევარმანძილზე, ნებისმიერ აქტიურ მაგნეტარს, დედამიწაზე ყველა საკრედიტო ბარათის მაგნიტური ზოლიდან, ინფორმაცია შეუძლია ამოიღოს.<ref>{{cite web|url=http://www.nasa.gov/vision/universe/watchtheskies/swift_nsu_0205.html|title=Cosmic Explosion Among the Brightest in Recorded History |date=February 18, 2005 |first=Christopher |last=Wanjek |publisher=[[NASA]] |accessdate=17 December 2007}}</ref> 2010 წლის მონაცემებით, ისინი სამყაროს მასშტაბით აღმოჩენილი, ყველაზე მაგნიტური ობიექტებია.<ref name="journal2">Kouveliotou, C.; Duncan, R. C.; Thompson, C. (February 2003). "[http://solomon.as.utexas.edu/~duncan/sciam.pdf Magnetars] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070611144829/http://solomon.as.utexas.edu/~duncan/sciam.pdf |date=2007-06-11 }}". ''[[Scientific American]]''; Page 36.</ref><ref>{{cite web |url=https://science.nasa.gov/newhome/headlines/ast20may98_1.htm |title="Magnetar" discovery solves 19-year-old mystery |date=May 20, 1998 |first=Dave |last=Dooling |work=Science@NASA Headline News |accessdate=17 December 2007}}</ref>
 
==== მაგნიტური ველის წარმოშობა ====
მაგნეტარის მაგნიტური ველის ძლიერი დინებები შესწავლილია, როგორც მაგნეტოჰიდროდინამიკური დინამოს ტურბულენტური პროცესის შედეგად წარმოქმნა. უკიდურესად ხშირი, გამტარუნარიანობის დენადი გარემო, რომელიც ნეიტრონული ვარსკვლავის შემადგენელი ნივთიერებების წონასწორობის ურთიერთდამოკიდებულებამდე არსებობს, თუმცა, ველის დინებები კვლავ გრძელდება პროტონ-ზეგამტარი მატერიის მქონე მუდმივი დენებისგან, რომელიც ნეიტრონულ ვარსკვლავში ნეიტრონების მასით დომინირებს. მსგავსი მაგნეტოჰიდროდინამიკური პროცესი, კიდევ უფრო ინტენსიურ ტრანზიტულ ელექტრომაგნიტურ ველებს წარმოშობს, როცა ნეიტრონული ვარსკვლავების შერწყმა, გაერთიანება ხდება.<ref>{{Cite journal
| last1 = Price | first1 = Daniel J.
| last2 = Rosswog | first2 = Stephan
[[ფაილი:Magnetar SGR 1900+14.jpg|მინი|მაგნეტარი SGR 1900+14. გარშემორტყმულია 7 სინათლის წლის მანძილზე გადაჭიმული გაზის რგოლით. სპიტცერის კოსმოსური ტელესკოპის ფოტო ]]
 
[[ზეახალი ვარსკვლავი|სუპერნოვას]] დროს, ვარსკვლავი კოლაფსირდება და ნეიტრონულ ვარსკვლავად გარდაიქმნება, რომლის მაგნიტური ველი დრამატულად ძლიერდება. წრფივხაზოვანი განზომილების განახევრება, მაგნიტურ ველს ოთხჯერ ზრდის და აძლიერებს. დუნკანმა და ტომპსონმა დაადგინეს, რომ როდესაც ახლად ჩამოყალიბებული ნეიტრონული ვარსკვლავის ბრუნვა, ტემპერატურა და მაგნიტური ველი მარჯვენა მხარეს მერყეობს, დინამო მექანიზმმა, შესაძლოა სითბოს და ბრუნვის ენერგია, მაგნიტურ დიდ ენერგიად გარდაქმნას და უკვე არსებული 108 ტესლა, 1011 ტესლა (1015 გაუსი) სიმძლავრეზე მეტად გაზარდოს, რისი საფუძველიცრაც მაგნეტარის წარმოშობააწარმოშობის საფუძველია.<ref>Kouveliotou, p.237</ref> ყოველი ათი სუპერნოვასვას ნარჩენიდან ერთი მაგნეტარია, ვიდრე სტანდარტული ნეიტრონული ვარსკვლავი ან [[პულსარი]].<ref>{{Cite journal
| last1 = Popov | first1 = S. B.
| last2 = Prokhorov | first2 = M. E.
 
=== აღმოჩენა ===
1979 წლის 5 მარტს, ორი საბჭოთა ზონდის, ვენერა 11-ისა და 12-ის ვენერას ატმოსფეროში წარმატებით ჩაშვების შემდეგ, რომლებმაც გამა-გამოსხივების რადიაციით კურსი შეიცვალეს, სტანდარტული დროით დაახლოებით 10:51-ზე — ამ კონტაქტის შემდეგ, რადიაციის მხრივ ორივე ზონდის მონაცემებმა კითხვები გააჩინა, როგორც ნორმალური 100, ასევე 200 000-ზე მეტი დარტყმითი ტალღიდან წამში, რომლებიც მხოლოდ მილიწამს გრძელდებოდა.
 
გამა-გამოსხივების სწრაფი გავრცელების შემდეგ, თერთმეტი წამის ინტერვალით ჰელიოს 2, ნასაNASA-ს ზონდი ჰელიოს 2, რომელიც მზის გარშემო ორბიტაზე მოძრაობდა, ძლიერი რადიაციის ზემოქმედების ქვეშ აღმოჩნდა. ტალღა მალევე ვენერას ორბიტაზე მოძრავი პიონერის დეტექტორებმა დააფიქსირეს. რამდენიმე წამში დედამიწამ რადიაციული დარტყმა მიიღო, რაც სამმა აშშ-ს თავდაცვის დეპარტამენტის ველისსამმა თანამგზავრებმათანამგზავრმა, საბჭოთა სამეცნიერო კვლევითი თანამგზავრული პროგრამის, პროგნოზის შვიდმა თანამგზავრმა, და აინშტაინის ობსერვატორიამ დააფიქსირეს. ტალღა კომეტების საერთაშორისო მკვლევარსაც მიწვდა, რომელიც დედამიწის მაგნიტურ ველს და მზის ქარებს სწავლობდა. ეს აფეთქება, მანამდე დაფიქსირებულთაგან 100-ჯერ უფრო ინტენსიურსინტენსიური წარმოადგენდაიყო. იმის გამო, რომ გამა-გამოსხივება სინათლის სისწრაფითსიჩქარით მოძრაობს და ტალღა რამდენიმე შორეულმა კოსმოსურმა აპარატმა დააფიქსირა, იმპულსის დრო, 2 არკწამის სიზუსტით განისაზღვრა.<ref>{{cite journal
| title = Precise source location of the anomalous 1979 March 5 gamma-ray transient
| journal = Journal: Astrophysical Journal
| author = Cline, T. L., Desai, U. D., Teegarden, B. J., Evans, W. D., Klebesadel, R. W., Laros, J. G.,
|bibcode = 1982ApJ...255L..45C
}} {{open access}}</ref> წყაროს მხარეს შეესაბამება [[მაგელანის დიდი ნისლეული|მაგელანის დიდ ნიშლეულში]] მდებარე ვარსკვლავი, რომელიც დაახლოებით ძვ. წ. დაახლოებით 5000 წლისთვის სუპერნოვად აფეთქდა.<ref name="journal2" /> მოვლენას [[GRB 790305b]] ეწოდა.
 
=== ბოლო აღმოჩენები ===
[[ფაილი:Artist’s impression of a gamma-ray burst and supernova powered by a magnetar.jpg|მინი|გამა-გამოსხივების ამოფრქვევის და სუპერნოვასგან წარმოქმნილი მაგნეტარის მხატვრული წარმოსახვა]]
 
2008 წლის 21 თებერვალს, ნასასNASA-ს და მაკგილის უნივერსიტეტის მკვლევარებმა განაცხადეს, რომ აღმოაჩენილია რადიოპულსურული თვისებების მქონე ნეიტრონული ვარსკვლავი, რომელიც ძლიერ მაგნიტურ ტალღებს გამოსცემდა. ეს ცხადყოფს, რომ მაგნეტარი არა მხოლოდ იშვიათი ტიპის პულსურია, არამედ შესაძლებელია ზოგიერთი პულსარის არსებობის პერიოდის ერთ -ერთი ფაზა (შექცევადი) იყოს.<ref>{{Cite web |url=https://www.mcgill.ca/channels/news/jekyll-hyde-neutron-star-discovered-researchers-29230 |title=Jekyll-Hyde neutron star discovered by researchers] |date=21 February 2008 |publisher=[[McGill University]] |first=Mark |last=Shainblum}}</ref>
 
2008 წლის 24 სექტემბერს, ევროპის სამხრეთულისამხრეთულმა ობსერვატორიამ (ESO) განაცხადა, რომ დიდი ტელესკოპის გამოყენებით, პირველი ოპტიკურად აქტიური, მაგნეტარ-კანდიდატია აღმოჩენილი. ობიექტს სახელი SWIFT J195509 + 261406 მიენიჭა.<ref name="eso.org">{{cite web|url=http://www.eso.org/public/news/eso0831/ <!-- old URL, retained for archival purposes: http://www.eso.org/public/outreach/press-rel/pr-2008/pr-31-08.html -->|title=The Hibernating Stellar Magnet: First Optically Active Magnetar-Candidate Discovered|date=23 September 2008 |publisher=[[European Southern Observatory|ESO]]}}</ref>
 
2014 წლის 1 სექტემბერს, ევროპულმა კოსმოსურმა სააგენტომ (ESA), სუპერნოვას "Kesteven 79"-ის ნარჩენებთან ახლომდებარე მაგნეტართან დაკავშირებით ინფორმაცია გამოაქვეყნა.
 
2013 წელს, სურათებზე დაკვირვებით, რომლებიც 2008-2009 წლიბშიაწლებშია გადაღებილი, ევროპელმა და ჩინელმა ასტრონომებმა მაგნეტარი აღმოაჩინეს, რომელსაც სახელად 3XMM J185246.6+003317 მიენიჭაუწოდეს.<ref>{{Cite web |url=http://www.esa.int/spaceinimages/Images/2014/08/Magnetar_discovered_close_to_supernova_remnant_Kesteven_79 |title=Magnetar discovered close to supernova remnant Kesteven 79 |date=1 September 2014 |publisher=ESA/XMM-Newton/ Ping Zhou, Nanjing University, China}}</ref>
 
2013 წელს აღმოაჩინეს მაგნეტარი სახელად PSR J1745-2900, რომელიც [[მშვილდოსანი A*]]-ს სისტემაში, შავი ხვრელის გარჩემო ორბიტირებს. ობიექტი გალაქტიკის იონიზირებული ცენტრის, ვარსკვლავთშორისი სივრცის შესწავლისთვის მნიშვნელოვან ისტრუმენტს წარმოადგენს.
 
== ცნობილი მაგნეტარები ==