ხოსე სანტოს სელაია: განსხვავება გადახედვებს შორის

არ არის რედაქტირების რეზიუმე
| ცოლი=
| სურათი= JZelaya.jpg
| სურათის ზომა =200 px250პქ
| წარწერა სურათის ქვეშ=ხოსე სანტოს სელაია
| ხელმოწერა =
| წინამორბედი= [[ხოაკინ სავალა]]
| მემკვიდრე = [[ფრანსისკო ბაკა იხო]]
| დაბადების თარიღი = {{დაბადების თარიღი|1853|11|1}}
| დაბადების ადგილი= [[მანაგუა]], [[ნიკარაგუა]]
| გარდაცვალების თარიღი = {{გარდაცვალების თარიღი და ასაკი|1919|5|1|1853|11|1}}
| გარდაცვალების ადგილი= [[ნიუ-იორკი]], [[აშშ]]
| მოქალაქეობა = [[ნიკარაგუა]]
| ეროვნება = [[ნიკარაგუელები|ნიკარაგუელი]]
| პრემიერ-მინისტრი5=
}}
'''ხოსე სანტოს სელაია ლოპესი''' ([[ესპანური ენა{{lang-es|ესპ]]. ''José Santos Zelaya'',}}; დ. [[18531 ნოემბერი]], [[1 ნოემბერი1853]], [[მანაგუა]]- — გ. [[17 მაისი]], [[1919]], [[ნიუ იორკი]]) - [[ნიკარაგუის პრეზიდენტი|ნიკარაგუის 24-ე პრეზიდენტი]] [[1893]] წლის [[25 ივლისიდანივლისი]]დან [[1909]] წლის [[21 დეკემბერი|21 დეკემბრამდე]].
 
==ადრეული ბავშვობა==
იგი იყო ხოსე მარია სელაია ფერნანდესისა (დაიბადა [[ჰონდურასი|ჰონდურასში]]) და ხუანა ლოპესის შვილი.
 
==პოლიტიკა==
სელაია იყო ნიკარაგუის ლიბერალური პარტიის წევრი, რომელმაც არაერთი მოწინავე პროგრამა განახორციელა, რომელთა შორისაა სახალხო განათლება, [[რკინიგზა|რკინიგზების]] მშენებლობა, გემთმშენებლობა. ასევე საკონსტიტუციო ცვლილებების შეიტანა თანასწორობისა და კერძო საკუთრების გასაძლიერებლად, ჰაბეას კორპუსის დასამკვიდრებლად, სავალდებულო ხმის მიცემისა და სავალდებულო განათლებისათვის, გამოხატვის თავისუფლებისთვის, მრეწველობისა და კულტურის დაცვის უზრუნველსაყოფად, გამოხატვის თავისუფლებისა და სახელმწიფო შტოთა გასამიჯნავად. თავისი ცოლი ეროვნული თვითმყოფადობის დასაცავად უბიძგებდა მას გაეტარებინა კოლონისტების ინტერესების შემლახავი პლიტიკა.
 
[[1894]] წელს მან მოახდინა [[მოსკიტების სანაპირო]]ს სამხედრო ანექსია. მოსკიტების სანაპიროს საკითხი მუდმივი დავის საგანი იყო [[ნიკარაგუა]]სა და ადგიობრივ მაცხოვრებლებს შორის, რომლებიც [[ბრიტანეთი]]ს პროტექტორატს აღიარებდნენ. სელაიამ გამბედაობა გამოიჩინა ანგარიში გაესწორებინა ბრიტანეთთან. თავად ბრიტანეთს არ სურდა ომი დაეწყო მისი იმპერიისთვის ნაკლებად ღირებული მოსკიტების სანაპიროსთვის, ამიტომაც აღიარა ნიკარაგუის სუვერენიტეტი რეგიონზე.
 
==ხელახლა არჩევა, არხის გაყვანის შესაძლებლობა და აშშ-ის გამოხმაურება==
შესაძლებლობა აეშენებინათ არხი ცენტრალურ ამერიკაში 1820-იანი წლებიდან მუდმივად საუბრის საგანი იყო. ნიკარაგუას ამ პროექტში მნიშვნელოვანი ადგილი ეჭირა, რადაგნ მის ტერიტორიაზე უნდა გაევლო ამ არხს. როდესაც შეერთებულ შტატებს ჩაეშალა თავისი გეგმები პანამაში[[პანამა]]ში, სელაიამ დაიწყო მოლაპარაკებები [[გერმანია]]სთან(რომელიც ჩართული იყო აშშ-სთან ცივ ომში კარიბის სანაპიროს პორტებთან დაკავშირებით) და [[იაპონია]]სთან, არც თუ ისე დიდი სარგებლის საფასურად აეშენებინათ [[ნიკარაგუის არხი|არხი]] მის ქვეყანაში. თავზარდაცემულმა ამერიკამ, იმით, რომ შესაძლოა პრეზიდენტ სელაიას აეშენებინა [[პანამის არხი]]ს ალტერნატიული ეკონომიკური სისტემა, მონათლა იგი ტირანად, რადგან აშშ-ის ჰეგემონურ გეგმებს საფრთხე დაემუქრა.
 
ხოსე სელაიას ჰქონდა სურვილი კვლავ გაეერთიანებინა [[ცენტრალური ამერიკის გაერთიანებული პროვინციები]]. და იმედოვნებდა, რომ იგი გახდებოდა ამ გაერთიანების [[პრეზიდენტი]]. მისი მოწადინებით ცენტრალური ამერიკის სხვა ქვეყნების ლიბერალ ფედერალისტებს მიეცათ დახმარება. ამით იქმნებოდა საფრთხე იმისა, რომ დაიწყებოდა ომი მთელს ცენტრალურ ამერიკაში. ეს ყოველივე კი საფრთხეს უქადდა აშშ-ის ინტერესებს პანამის არხთან, ევროპის ქვეყნებს, როგორიც გერმანია იყო, საშუალებას აძლევდა ჩარეულიყო რეგიონში საკუთარი საბანკო სისტემის დასაცავად, ან სხვა შემთხვევაში მოითხოვდა მიწას.
სელაიას ადმინისტრაციას უთანხმოება ჰქონდა აშშ-ის მთავრობასთან, მაგალითად, როდესაც საფრანგეთის მთავრობამ ჰკითხა აშშ-ის მთავრობას ნიკარაგუისთვის მიცემული სახელმწიფო სესხი იქნებოდა თუ არა არამეგობრული სვლა შეერთებული შტატების მიმართ, მაშინ სახელმწიფო მდივანმა უპასუხა, რომ ეს მათთან შეთანხმებული უნდა ყოფილიყო. როდესაც უნდა გადაწყვეტილიყო პარიზის საფონდო ბორჟიდან გადარიცხავდნენ თუ არა სესხს აშშ-მა ნიკარაგუა იზოლაციაში მოაქცია. იგი ირწმუნებოდა, რომ თუ სელაია მიიღებდა სახსრებს, იგი მას დახარჯავდა სამხედრო მოზნებისთვის, რათა შეევიწროვებინა მისი მეზობლები და დაერღვია ცენტრალურ ამერიკაში სიმშვიდე. სახელმწიფო მდივანი ასევე ამტკიცებდა, რომ ნებისმიერი ინვესტიცია ცენტრალურ ამერიკაში შეთანხმებული უნდა ყოფილიყო შეერთებულ შტატებთან.
 
აშშ-ის მთავრობამ დაიწყო დახმერაბის მიცემა ნიკარაგუის კონსერვატორი და ლიბერალი ოპონენტებისთვის, რომლებმაც [[1909]] წლის ოქტომბერში დაიწყეს აჯანყება. აჯანყებას გაუძღვა ლიბერალი გენერალი ხუან ესტრადა. ნიკარაგუამ გადაისროლა თავისი ჯარები [[კოსტა-რიკა]]ში, რათა ჩაეხშო ესტრადას პრო ამერიკული აჯანყება. აშშ-მა ეს მიიჩნია ესტრადას მიზნების შეურაცხყოფად და შეეცადა ეიძულებინა კოსტა-რიკა, ნიკარაგუის საწინააღმდეგოდ პირველი ნაბიჯები გადაედგა. კოსტა-რიკის საგარეო საქმეთა მინისტრმა როკარდო ფერნანდეს გუარდიამ დაარწმუნა კალვო, რომ კოსტა-რიკა "არ„არ უნდა წასულიყო ასეთ სარისკო ქმედებაზე, რისკენაც აგულიანებდა ვაშინგტონი"ვაშინგტონი“. ეს "მიიჩნეოდა„მიიჩნეოდა ვაშინგტონის შეთანხმების გამიზნულ წინააღმდეგობად და სასურველი იქნებოდა კოსტა-რიკას ნეიტრალური პოზიცია დაეკავებინადაეკავებინა“." კოსტა-რიკის ოფიციალურმა პირებმა ცენტრალური ამერიკის მშვიდობისთვის აშშ უფრო საზიანოდ და საშიშად მიიჩნიეს ვიდრე სელაიას ნიკარაგუა. მინისტრი ფერნანდეს გუარდია მოითხოვდა "ჩვენ ვერ გავიგეთ რა მიზნები უნდა ჰქონდეს ვაშინგტონს აქ, რომ კოსტა-რიკამ თავს იდოს დაუფარავი აგრესიით უპასუხოს ნიკარაგუას. ეს მაშინ, როდესაც დადებული გვაქვს 1907 წლის 29 დეკემბრის კონვენცია."
 
==აშშ-ის ოპერაცია ნიკარაგუაში==
 
{{DEFAULTSORT:სანტოს სელაია, ხოსე}}
 
[[კატეგორია:დაბადებული 1853]]
[[კატეგორია:გარდაცვლილი 1919]]