ოსმალეთის იმპერიის ისტორია: განსხვავება გადახედვებს შორის

არ არის რედაქტირების რეზიუმე
იარლიყები: რედაქტირება მობილურით საიტის რედაქტირება მობილურით
[[1453]] წლამდე ოსმალეთის იმპერია მოიხსენიებოდა, როგორც ''ოსმალეთის სასულთნო''. სულთან [[მეჰმედ II]]-ის მიერ [[კონსტანტინოპოლი]]ს აღების შემდგომ, ოსმალეთის სასულთნო [[იმპერია]]დ ჩამოყალიბდა. ამ გამარჯვებამ ოსმალებს გზა გაუხსნა შეჭრილიყვნენ ცენტრალურ ევროპაში. ბიზანტიის ტერიტორიების დაკავების შემდეგ, ოსმალეთი ქრისტიანული სამყაროს უდიდეს საფრთხედ მიიჩნეოდა რამდენიმე საუკუნის მანძილზე.
 
ოსმალეთის იმპერიის წარმატებებს არსებობის საწყის ეტაპზე ხელს რამდენიმე მნიშვნელოვანი ფაქტორი უწყობდა. უპირველეს ყოვლისა, მთავარი კონკურენტის, [[ბიზანტიის იმპერია|ბიზანტიის იმპერიის]] დასუსტება და ამასთან ერთად, სულთნების აქტიური და ენერგიული მოქმედება. ოსმალები კარგად ფლობდნენ იმდროინდელ საბრძოლო ხერხებს, გამოირჩეოდნენ სიმამაცით, რასაც რელიგიური ფანატიზმიც ერთვოდა. [[XIV საუკუნე|XIV საუკუნის]] ბოლოდან მათ ზარბაზნების გამოყენებაც დაიწყეს. დიდებულები მომთაბარე ცხოვრებიდან ბინადარ ცხოვრებაზე გადავიდნენ, თუმცა უბრალო მოსახლეობა კვლავ მომთაბარედ რჩებოდა. ოსმალები ბავშვობიდანვე მეომრებად იზრდებოდნენ. სწავლობდნენ ცხენზე ჯდომასა და იარაღის ხმარებას. სულთნის დასაყრდენი ჯარი — [[იანიჩარი|იანიჩართა კორპუსი]] კი იმდროინდელი მსოფლიოს ერთ-ერთი საუკეთესო ჯარი იყო.<ref>მსოფლიოს ისტორია, გვ. 249, „პალიტრა L“, 2016</ref>
[[XVI საუკუნე]]ში, [[სულეიმან I]] კანუნის მმართველობის პერიოდში, ოსმალეთის პორტამ მიაღწია განვითარებს უმაღლეს მწვერვალს. სწორედ მისი მმართველობის პერიოდში წარმოიქმნა სრულიად [[ცენტრალური ევროპა|ცენტრალური ევროპის]] დაპყრობის საფრთხე. მისი მმართველობის პერიოდში ოსმალეთის იმპერია მოიცავდა ანატოლიას, [[ჩრდილოეთ აფრიკა|ჩრდილოეთ აფრიკის]] მნიშვნელოვან ნაწილს, [[ახლო აღმოსავლეთი|ახლო აღმოსავლეთს]], სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპისა და [[კავკასია|კავკასიის]] მნიშვნელოვან ნაწილს. თუმცა [[სულეიმან I]] კანონმდებელის შთამომავლებმა იმპერიის გაძლიერება ვეღარ მოახერხეს და რამდენიმე ათეულ წელში, ოსმალეთის იმპერიას დაცემის ხანა დაიწყო, რაც მოულოდნელი არ ყოფილა. ოსმალეთის დაკნინების პერიოდი საკმაოდ დიდ ხანს გაგრძლდა, ხოლო ეს ყველაფერი საბოლოოდ [[1923]] წელს მისი რუკიდან გაქრობით დასრულდა.
 
[[XVI საუკუნე]]ში, [[სულეიმან I]] კანუნის მმართველობის პერიოდში, ოსმალეთის პორტამ მიაღწია განვითარებს უმაღლეს მწვერვალს. სწორედ მისი მმართველობის პერიოდში წარმოიქმნა სრულიად [[ცენტრალური ევროპა|ცენტრალური ევროპის]] დაპყრობის საფრთხე. მისი მმართველობის პერიოდში ოსმალეთის იმპერია მოიცავდა ანატოლიას, [[ჩრდილოეთ აფრიკა|ჩრდილოეთ აფრიკის]] მნიშვნელოვან ნაწილს, [[ახლო აღმოსავლეთი|ახლო აღმოსავლეთს]], სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპისა და [[კავკასია|კავკასიის]] მნიშვნელოვან ნაწილს. სულეიმანის გარდაცვალების შემდეგ, იმპერია განაგრძობდა ექსპანსიას, თუმცა ეს, უფრო მეტად, ინერციით ხდებოდა. გაფართოება ამ პერიოდში იმდენად აღარ შეინიშნება. სულთნების პასიურ ქმედებას თან დაერთო [[ქალთა სულთანატი]], რომელიც სასახლის კარსა და მთლიანად იმპერიაში კონფლიქტების აბსოლუტური უმრავლოსების ერთ-ერთი მიზეზი იყო. ამ ყველაფრით ისარგებლეს ევროპის მოწინავე სახელმწიფოებმა. [[1683]] წელს, [[ვენის ალყა (1683)|ვენის ალყის]] უშედეგოდ დასრულება ოსმალებისთვის საბედისწერო აღმოჩნდა. ამ მოვლენის შემდეგ დაიწყო მათი განდევნა ევროპიდან, რაც რამდენიმე საუკუნის მანძილზე გაგრძელდა. [[პირველი მსოფლიო ომი|პირველ მსოფლიო ომში]] მარცხის შედეგად კი, ოსმალეთის იმპერია საბოლოოდ დაიშალა.<ref>მსოფლიოს ისტორია, გვ. 249-250, „პალიტრა L“, 2016</ref>
 
== დაარსება ==
[[file:Battle_of_Kosovo,_Adam_Stefanović,_1870.jpg|მინი|მარჯვნივ|კოსოვოს ბრძოლა]]
[[მურად I]] ორჰანის ვაჟი იყო. იგი წარმატებით განაგრძობდა დაპყრობით პოლიტიკას — [[1362]] წელს მთლიანად დაიპყრო [[თრაკია]]. [[1365]] წელს [[ადრიანოპოლი]] აიღო და ოსმალეთის დედაქალაქად გამოაცხადა ედირნეს სახელით. [[1366]] წელს ჯვაროსნებმა ამადეუს VI-ის მეთაურობით გალიპოლი აიღეს, მაგრამ მურადმა ერთი წლის შემდეგ დაიბრუნა ქალაქი. [[1371]] წელს გაანადგურა სერბეთის არმია მარიცის ბრძოლაში. მურად I გახდა ოსმალეთის პირველი მმართველი, რომელმაც მიიღო '''სულთნის''' ტიტული [[1383]] წელს. [[1385]] წელს აიღო [[სოფია]]. [[1386]] წელს ოსმალეთის არმია განადგურდა სერბეთის ჯარების წინააღმდეგ, პლოჩნიკის ბრძოლაში. [[1389]] წელს მურადმა [[კოსოვოს ბრძოლა (1389)|კოსოვოს ბრძოლაში]] დაამარცხა სერბი ფეოდალებისა და [[ბოსნიის სამეფო]]ს გაერთიანებულ ძალები. ამ ბრძოლაში გამარჯვების შედეგად ოსმალეთის ხელთ აღმოჩნად [[ბალკანეთი]]ს დიდი ნაწილი. თავად მურადი მოკლულ იქნა იმავე ღამეს, [[მილოშ ობილიჩი]]ს ხელით, რომელიც მალულად შეიპარა მის კარავში. ტახტზე ავიდა მისი ვაჟი ბაიაზიდი.<ref>[http://www.allaboutturkey.com/murat1.htm Sultan Murad I]</ref>
 
ოსმალეთის იმპერიის წარმატებებს არსებობის საწყის ეტაპზე ხელს რამდენიმე მნიშვნელოვანი ფაქტორი უწყობდა. უპირველეს ყოვლისა, მთავარი კონკურენტის, [[ბიზანტიის იმპერია|ბიზანტიის იმპერიის]] დასუსტება და ამასთან ერთად, სულთნების აქტიური და ენერგიული მოქმედება. ოსმალები კარგად ფლობდნენ იმდროინდელ საბრძოლო ხერხებს, გამოირჩეოდნენ სიმამაცით, რასაც რელიგიური ფანატიზმიც ერთვოდა. [[XIV საუკუნე|XIV საუკუნის]] ბოლოდან მათ ზარბაზნების გამოყენებაც დაიწყეს. დიდებულები მომთაბარე ცხოვრებიდან ბინადარ ცხოვრებაზე გადავიდნენ, თუმცა უბრალო მოსახლეობა კვლავ მომთაბარედ რჩებოდა. ოსმალები ბავშვობიდანვე მეომრებად იზრდებოდნენ. სწავლობდნენ ცხენზე ჯდომასა და იარაღის ხმარებას. სულთნის დასაყრდენი ჯარი — [[იანიჩარი|იანიჩართა კორპუსი]] კი იმდროინდელი მსოფლიოს ერთ-ერთი საუკეთესო ჯარი იყო.<ref>მსოფლიოს ისტორია, გვ. 249, „პალიტრა L“, 2016</ref>
 
[[File:Battle_of_Ankara.jpg|მინი|175px|მარცხნივ|[[ანგორის ბრძოლა]]]]