ამერიკის შეერთებული შტატები: განსხვავება გადახედვებს შორის

განახლდა უამრავი ინფორმაცია.
(მომხმარებლის 46.49.61.98 ცვლილებების გაუქმება (№3210618))
(განახლდა უამრავი ინფორმაცია.)
'''ამერიკის შეერთებული შტატები''' ({{lang-en|The United States of America, USA}}; ასევე უწოდებენ '''შეერთებულ შტატებს''', '''აშშ-ს.''', '''შტატებს''' და '''ამერიკას''') — [[ფედერაციული სახელმწიფო|ფედერალური]] სახელმწიფო, მოიცავს [[აშშ-ის შტატები|ორმოცდაათ შტატსა]] და ერთ [[ვაშინგტონი (ქალაქი)|ფედერალურ ოლქს]]. ქვეყნის ტერიტორიის ძირითადი ნაწილი მდებარეობს [[ჩრდილოეთი ამერიკა|ჩრდილოეთ ამერიკის]] ცენტრალურ ნაწილში, კონტინენტზე მდებარეობს ორმოცდაცხრა შტატი, შეერთებულ შტატებს ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება [[კანადა]], ხოლო სამხრეთიდან [[მექსიკა]]. ქვეყანა მოქცეულია ორ ოკეანეს შორის. შტატი [[ალასკა (შტატი)|ალასკა]] მდებარეობს კონტინენტის უკიდურეს ჩრდილოეთ ნაწილში, [[კანადა|კანადის]] [[დასავლეთი]]თ და [[რუსეთი]]ს [[აღმოსავლეთი]]თ; [[რუსეთი|რუსეთსა]] და აშშ-ს [[ბერინგის სრუტე]] აკავშირებს. შტატი [[ჰავაი]] არის [[არქიპელაგი]] [[წყნარი ოკეანე|წყნარი ოკეანის]] ცენტრალურ ნაწილში. აშშ ასევე ფლობს ტერიტორიებს [[კარიბის ზღვა]]სა და [[წყნარი ოკეანე|წყნარ ოკეანეში]].
 
ქვეყნის ფართობი შეადგენს 9,83 მილიონ კვადრატულ კილომეტრს და ცხოვრობს 309 318,9 მილიონი ადამიანი. შეერთებული შტატები ფართობისა და მოსახლეობის სიდიდის მიხედვით მსოფლიოს პირველ ათ სახელმწიფოს შორის შედის. აშშ მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე ეთნიკურად მრავალფეროვანი და მულტიკულტურული ქვეყანაა, სადაც მრავალი იმიგრანტი ცხოვრობს. [[აშშ-ის ეკონომიკა|ეკონომიკის მაჩვენებლებით]] აშშ-ს მსოფლიოში პირველი ადგილი უკავია.
 
ქვეყნის მკვიდრი მოსახლეობა აზიური წარმოშობისაა, ისინი აქ მრავალი ათასი წინ დასახლდნენ. შეერთებული შტატები დააარსა [[ცამეტი კოლონია|ცამეტმა ბრიტანულმა კოლონიამ]]. [[1776]] წლის [[4 ივლისი|4 ივლისს]] მათ თავი დამოუკიდებლად გამოაცხადეს. ამას მოჰყვა დამოუკიდებლობის ომი [[ბრიტანეთის იმპერია]]სთან, სადაც აშშ-მ გაიმარჯვა. [[1787]] წლის [[17 სექტემბერი|17 სექტემბერს]] მიიღეს [[ამერიკის შეერთებული შტატების კონსტიტუცია]].
სახელმწიფო [[ჩრდილოეთი ამერიკა|ჩრდილოეთ ამერიკაში]]. იგი გადაჭიმულია [[ატლანტის ოკეანე|ატლანტის ოკეანიდან]] [[წყნარი ოკეანე|წყნარ ოკეანემდე]], მოიცავს ტერიტორიულად დაშორებულ [[ალასკა (შტატი)|ალასკისა]] და [[ჰავაი (შტატი)|ჰავაის]] შტატებს. აშშ-ს ეკუთვნის აგრეთვე რიგი კუნძულებისა [[წყნარი ოკეანე|წყნარ ოკეანეში]] ([[გუამი]], [[პუერტო-რიკო]] და სხვა).
 
* ''ფართობი'': 9 629833 091520 კვ. კმ. აშშ სიდიდით მე-3 ქვეყანაა [[რუსეთი]]სა და [[კანადა|კანადის]] შემდეგ.
* ''საზღვრები'': [[ჩრდილოეთი]]თ ესაზღვრება [[კანადა]], [[სამხრეთი]]თ - [[მექსიკა]]. [[ალასკა|ალასკის]] მონაკვეთზე, [[ბერინგის სრუტე]]ზე გადის მისი საზღვარი [[რუსეთი|რუსეთთან]]. საზღვაო საზღვრების სიგრძე - [[ალასკა|ალასკისა]] და [[ჰავაი]]ს ჩათვლით 19 928 კმ; სახმელეთო - 9656 კმ.
* ''მთიანი სისტემები'': როკი-მაუნთინი, [[სიერა ნევადა]], [[აპალაჩები]]; უმაღლესი მწვერვალი - [[მაკ-კინლი]] 6194 მ;
აშშ თითქმის ყველა სახის სასოფლო—სამეურნეო და სამრეწველო [[პროდუქცია]]ს აწარმოებს. აქ მსოფლიოში ყველაზე მეტი [[სიმინდი]], [[სოია]], [[პომიდორი]], [[ფორთოხალი]], [[ატამი]], [[ყველი]] და საქონლისა თუ ფრინველის [[ხორცი]] იწარმოება. აშშ-ში მოიპოვება თითქმის ყველა ის ბუნებრივი რესურსი, რაც აუცილებელია თანამედროვე საზოგადოებისათვის. აქ იმაზე მეტ [[ქვანახშირი|ქვანახშირს]], [[სპილენძი|სპილენძს]], [[თაბაშირი|თაბაშირს]], [[მარილი|მარილს]], [[ფოსფატა|ფოსფატებსა]] და [[გოგირდი|გოგირდს]] მოიპოვებენ, ვიდრე რომელიმე სხვა ქვეყანაში. [[ალასკა]] და [[მექსიკის ყურე|მექსიკის]] ყურის მიმდებარე შტატები ქვეყანას თითქმის მთლიანად უზრუნველყოფს [[ნავთობი]]თა და [[ბუნებრივი აირი]]თ.
 
ამერიკულია მსოფლიოს სამი უდიდესი კომპანია: „[[ჯენერალ მოტორსი]]“, „[[ფორდი]]“ (საავტომობილო) და „[[ექსონი]]“(ნავთობმომპოვებელი). ქვეყანა აწარმოებს მრეწველობის ძველ, განვითარებულ, ქიმიურ და საფეიქრო დარგებთან დაკავშირებულ მრავალნაირ პროდუქციას, თუმცა მრეწველობის ისეთ ახალ დარგებშიც ლიდრეობს, როგორიც [[ელექტრონიკა]], პროგრამული უზრუნვეყლოფაუზრუნველყოფა და [[ბიოტექნოლოგია]]ა. ამ დარგებში ბევრი მნიშვნელოვანი გამოგონება აშშ-ის კოსმოსური და თავდაცვის მრეწველობის განვითარების შედეგად მოხდა.
 
== სახელმწიფო ==
{{მთავარი|აშშ-ის პოლიტიკური მოწყობა}}
* ''პოლიტიკური სისტემა'': ფედერაციული რესპუბლიკა. კონსტიტუცია მიღებულია [[1787]] წელს.
* ''სახელმწიფოს მეთაური'': [[პრეზიდენტი]]. [[აშშ-ის პრეზიდენტი]] არის სახელმწიფოს და მთავრობის მეთაური, შეიარაღებული ძალების მთავარსარდალი. [[20092017]] წლიდან პრეზიდენტია [[ბარაკდონალდ ობამატრამპი]].
* ''საკანონმდებლო ორგანო'': ორპალატიანი [[აშშ-ის კონგრესი|კონგრესი]], რომელიც შედგება [[აშშ-ის სენატი|სენატისაგან]] (ზედა პალატა, 100 წევრი) და [[წარმომადგენელთა პალატა (აშშ)|წარმომადგენელთა პალატისაგან]] (ქვედა პალატა, 435 წევრი).
* ''პოლიტიკური პარტიები'': [[დემოკრატიული პარტია (აშშ)|დემოკრატიული პარტია]] (დაარსებულია [[1828]] წელს), [[რესპუბლიკური პარტია (აშშ)|რესპუბლიკური პარტია]] (დაარსებულია [[1854]] წელს).
== დემოგრაფია ==
{{მთავარი|აშშ-ის მოსახლეობა}}
* ''მოსახლეობა'': 296309,349,689 მლნადამიანი (2004)2010 წლის ცენზის მიხედვით. ამერიკელი ერი შედარებით ახალგაზრდა პოლიეთნიკური ერთობაა, რომელიც ჩამოყალიბდა [[აბორიგენი (ტომი)|აბორიგენი]] მოსახლეობისა და იმიგრანტების შერევის შედეგად. მათ შორის 77,73.1 %% თეთრია, 12,9 .7% აფროამერიკელი, 5.4,2 %  აზიელი, 1,5 % აბორიგენი [[ინდიელები|ინდიელი]], [[ესკიმოსები|ესკიმოსი]] და [[ალეუტი]].
* ''სახელმწიფო ენა'': აშშ-ს ოფიციალურად აღიარებული სახელმწიფო ენა არ აქვს, მაგრამ დე-ფაქტო ამ როლს ასრულებს [[ინგლისური ენა]]. იგი დაკანონებულია ქვეყნის 28 შტატში. [[ინგლისური ენა|ინგლისურად]] ლაპარაკობს 215,4230 მლნ ადამიანი, [[ესპანური ენა|ესპანურად]] - 28,112%, [[ფრანგული ენა|ფრანგულად]] - 1,6, [[ჩინური ენა|ჩინურად]] 12,5, [[გერმანული ენა|გერმანულად]] - 1,41.
* ''რელიგია'': პროტესტანტები (5246.5 %), კათოლიკები (2420.8 %),მართლმადიდებლობა 30.5 %, მუსლიმები (10.9 %), იუდაისტები (1.9 %), ბუდისტები(0.7) და სხვა.
 
== ქალაქები ==
{{მთავარი|აშშ-ის ქალაქები}}
 
* ''დედაქალაქი'': [[ვაშინგტონი]] (567~659 ათასი).
* ''ქალაქები'': [[ნიუ-იორკი]] (8,108), [[ლოს-ანჯელესი]] (3,903, აგლომერაცია - 16.810), [[ჩიკაგო]] (2,940), [[ჰიუსტონი]] (2,088, აგლომერაცია - 4.710), [[დეტროიტი]] (966), [[ფილადელფია]] (1,520), [[ფინიქსი]] (1,457, აგლომერაცია - 3.159), [[სან დიეგო]] (1,292).
 
* ''ეროვნული პროდუქტი'': 14.657 მლრდ $ (2010), ერთობლივი ეროვნული პროდუქტის მოცულობით 1-ელ ადგილზეა მსოფლიოში.
* ''ექსპორტი'': თვითმფრინავები, ავტომობილები, ქიმიკატები, ქვანახშირი, სამანქანო მოწყობილობები, ნავთობი, სიმინდი, ხორბალი.
* ''ბიუჯეტი'': 1 782 00018.558 მლნტრილიონი $ (20102016). ეროვნული შემოსავალი ერთ სულზე შეადგენს 4757 284220 $-ს.
 
== ისტორია ==
 
* ''ბუნებრივი ძეგლები'': [[იელოუსტონის პარკი]], დიდი კანიონის ეროვნული პარკი, იოსემაიტის ეროვნული პარკი;
* ''ღირსშესანიშნაობებიღირშესანიშნაობები'': დამოუკიდებლობის დარბაზი ფილადელფიაში, [[თავისუფლების ქანდაკება]] [[ნიუ-იორკი|ნიუ-იორკში]];
* ''ხალხური შემოქმედება'': ჩრდილო-ამერიკული ეპოსი - [[სიმღერა ჰაიავატზე]] ([[1855]]).
 
63

რედაქტირება